null Beeld

'Nog meer zelfmedelijden helpt niemand. Het is tijd om in actie te schieten.' Humo sprak met Paul Auster, Amerikaans schrijver

De grand old man onder de Amerikaanse romanciers, Paul Auster, weet van geen ophouden: op zijn 70ste verjaardag verschijnt zijn nieuwe roman ‘4321’, in de Nederlandse vertaling een kloek boek van 942 pagina’s, anderhalve kilo zwaar. ‘Een dikkerdje, hè?’ zegt hij aan de telefoon vanuit Brooklyn.

Mark Schaevers

'We zijn op een heel beangstigend moment van de geschiedenis beland'

HUMO Mag ik u eerst gelukwensen met uw 70ste verjaardag? ‘Je bent de winter van je leven ingegaan,’ schreef u al in 2011, op uw 64ste. Het wordt toch niet té koud?

PAUL Auster «Nee, het gaat goed, dank je. Van de lente, de zomer en de herfst van je leven kun je zeggen dat ze elk twintig jaar duren, van het winterseizoen weet je het gewoon niet: het kan één dag duren, maar ook dertig of veertig jaar. Ik ontmoette vele jaren terug een keer de Franse acteur Jean-Louis Trintignant. Hij was toen een stuk voorbij de 70 maar zei dat hij zich jonger voelde dan toen hij 50 was. Ik denk dat hij gelijk heeft: wanneer je 70 bent, waardeer je het enorm dat je hier nog kunt rondlopen, gewoon bestáán voelt al als een zegening.»

HUMO U begon aan uw nieuwe roman op 66-jarige leeftijd, en hebt al weleens gezegd dat u tijdens het schrijven geplaagd werd door de angst voor een plotselinge dood, zoals die van uw vader. Hij overleed onverwacht, tijdens een vrijpartij.

Auster «Ik vond het vreemd, zelfs griezelig, te beseffen dat ik inmiddels ouder was dan mijn vader ooit is geworden, en daar heb ik dus een tijd aan moeten wennen. Ik vreesde dat iets soortgelijks me zou overkomen. Maar je hoort het: ik adem nog volop. En ik ga geen seks vermijden om hetzelfde lot te ontlopen (lacht)

HUMO U hebt in de afgelopen jaren al geduldig op uw jeugdjaren teruggeblikt in een paar autobiografische boeken: ‘Winterlogboek’ en ‘Bericht vanuit het innerlijk’. Die waren meteen ook een voedingsbodem voor de nieuwe roman?

Auster «Zeker. Zonder dat ik het wist, was ik de grond aan het ploegen en de zaden aan het planten voor deze dikke roman. Ik had met die pogingen om in mijn jeugd te duiken, de smaak te pakken gekregen en wou nog meer van dat soort verkenningen doen.»

HUMO U beschrijft nu, met kleine variaties, vier keer het verhaal van Archibald Isaac Ferguson, die in 1947 in een joodse familie in New Jersey geboren werd. Zijn jeugd lijkt verdacht veel op de uwe.

Auster «‘4321’ is geen autobiografisch boek, maar ik schrijf over wat me vertrouwd is, en ik gebruik de geografie en de chronologie van mijn eigen leven: daardoor voelt het authentiek aan, denk ik.»

HUMO U schetst vier mogelijke scenario’s voor het jonge leven van Ferguson, zoals de held in het boek altijd heet. Wat was de trigger om het een keer zo aan te pakken?

Auster «Belangrijk was een cruciale ervaring die ik had toen ik een jaar of 14 was, op een zomerkamp in New York State. Misschien was het de belangrijkste dag van mijn leven, ik heb er eerder over geschreven. Op een namiddag werden we met een groepje in het bos door een zomeronweer verrast. Het werd zo donker als de nacht, en plots ging het donderen en bliksemen. Rondom ons werden door de bliksem bomen geveld. We wilden een open plek bereiken en moesten onder een prikkeldraad kruipen. De jongen voor me werd door een bliksemschicht getroffen. Hij was verdoofd, ik heb hem nog aan zijn arm meegesleept; maar zijn huid werd blauw, zijn lichaam koud. Hij heeft het niet gehaald, en later hebben ze me verteld dat hij over zijn rug een brandwonde van wel 20 centimeter had. Die gebeurtenis, zo plotseling en onvoorspelbaar, heeft voor mij alles veranderd – hoe ik de wereld zag, wat ik van de wereld verwachtte. Mijn eerste reactie was er gewoon één van verschrikking dat zoiets überhaupt kon gebeuren, maar gaandeweg ben ik steeds meer gaan beseffen: ík had daar dood kunnen liggen. Van de ene seconde op de andere kan het gedaan zijn met je leven, om het even wanneer kan om het even wat gebeuren.

»Dat voorval is tot vandaag in mijn hoofd blijven spoken, ik beschrijf het weer in de nieuwe roman. Je hebt Ferguson 2, die al vroeg omkomt: hij beleeft tijdens een storm een moment van extase, loopt over van vreugde en geluk, en dan – bang! – een tak die van een boom valt. Maar er is ook de vriend van Ferguson 4, die dood neervalt ten gevolge van een hersenaneurysma, wat Ferguson 4 dan weer motiveert om het boek te schrijven dat je aan het lezen bent, zo begrijp je het aan het eind.

»Ik geloof dat aan de oorsprong van dit boek het soort vraag ligt dat iedereen zich weleens stelt: wat als? In historisch opzicht: wat als Hitler gesneuveld was in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog? Maar ook in persoonlijk opzicht: wat als ik geen kinderen had gehad? Wat als ik nooit de vrouw ontmoet had met wie ik getrouwd ben?»

undefined

'Richard Nixon, Ronald Reagan, de twee Bushes en vandaag Trump: dát is de erfenis van de sixties'

HUMO In uw geval hebben we het dan over de schrijfster Siri Hustvedt, met wie u 36 jaar geleden trouwde. Ik geloof dat u alleen met uw typemachine – de beroemde draagbare Olympia uit 1974 – een langere relatie hebt.

Auster «Klopt! Ik ken mijn Olympia al langer dan ik Siri ken. Geen ander voorwerp is hier al zo lang in huis. Het is toevallig iets waar ik wel meer over nadenk: hoe veel dingen uit je leven verdwijnen. Ik heb niet één kledingstuk meer van voor de tijd dat ik Siri leerde kennen; zoveel dingen gaan kapot, verslijten, worden aan de kant gezet – auto’s, televisies… En ik moet bekennen dat zelfs mijn Olympia niet meer helemaal dezelfde is als de machine die ik in 1974 heb gekocht. Ze werd wat roestig, en toen een vriendin een Olympia met een uitstekend frame erfde, heb ik van de twee machines één laten maken door de laatste man in New York City die zoiets kan. Paul Schweitzer heet hij, ik denk aan hem als dokter Schweitzer. Nu kan mijn machine weer honderd jaar mee, denk ik.»


DE FERGUSONS

HUMO Terug naar de roman. Een schrijver die zijn held vier verschillende curricula meegeeft, heeft allicht uitgebreide schema’s aan de muur van zijn werkkamer hangen: een masterplan?

Auster «Helemaal niet. Ik had een algemeen idee van wat ik wou doen, meer niet. De eerste vraag was hoeveel van die Fergusons ik in het verhaal zou laten meelopen. Aanvankelijk had ik er veel meer in gedachten, maar vier verschillende levenslopen bleken ruim voldoende. En elk van die mogelijke levens heb ik dan al schrijvende geïmproviseerd. Er was helemaal geen masterplan. Begon ik een nieuw hoofdstuk, dan gooide ik een aantal steekwoorden op papier, dingen die aan bod zouden kunnen komen, maar dat lukte dan toch maar weer voor 20 procent.»

HUMO Niet alleen de schrijver moet greep houden op het verhaal, maar ook de lezer. Enkele recensenten schreven dat ze schema’s moesten maken om te kunnen volgen.

Auster «Zodra je begrijpt hoe het werkt, met een roterende cyclus van vier verschillende verhalen, lijkt het me helemaal niet moeilijk te volgen. Heb jij dan een schema zitten maken?»

HUMO Nee, ik heb me laten onderdompelen in de leeservaring, en als ik al eens een stuk verleden van Ferguson 1, 2, 3 of 4 kwijt was, dan bleek dat niet zo erg.

Auster «Ik denk dat ik de lezers in elk hoofdstuk genoeg aanwijzingen geef om bij de les te blijven en te begrijpen over welke Ferguson het gaat. Ik vind het echt geen intimiderend boek, maar een heel toegankelijk verhaal.»

HUMO Uiteindelijk zijn de verschillen tussen de levenslopen van de vier Fergusons niet erg groot.

Auster «Je moet er rekening mee houden dat de vier versies van Ferguson teruggaan op hetzelfde genetische materiaal, ze hebben hetzelfde DNA, dezelfde gaven en gebreken. Het is dus maar normaal dat ze op elkaar lijken. Alleen omdat de omstandigheden wijzigen, verschillen hun levens van elkaar. Het is niet zo dat de ene Ferguson opgroeit in vredestijd, de andere in een land in oorlog. Ze hebben allemaal hetzelfde soort middenklassenleven: de verschillen vallen dus niet extreem uit, maar ze zijn er wel.

»De grootste trauma’s heb ik voor Ferguson 3 gereserveerd. Zijn vader werd vermoord toen hij 7 was, en hij heeft dus het turbulentste leven, het is een jongen die zijn eigen weg moeilijk vindt. Ferguson 1 lijdt volgens mij aan een melancholiek karakter. Ferguson 4 wordt gedreven door veel woede, vooral tegenover zijn vader. Zijn levensreis komt erop neer dat hij met zichzelf moet leren leven.»

undefined

'Dit is een tijd om in actie te schieten, om helder na te denken over wat er moet gebeuren.'

undefined

null Beeld

HUMO Hebt u ook een favoriete Ferguson?

Auster «Ferguson 2 is dat op een bepaalde manier. Ik vind hem een pittig jongetje, hij is nog maar 11 jaar oud wanneer hij met een handgeschreven krant, ‘De keienwegkoerier’, begint. Je zult wel gemerkt hebben dat al die Fergusons vroegrijpe jongens zijn. Ferguson 2 lijkt me ook de meestbelovende van de vier. Je kunt je dus voorstellen dat het voor mij heel moeilijk was om uitgerekend hém al op zijn 13de te laten omkomen in een storm.»

HUMO De overlevende Fergusons worden allemaal op één of andere manier schrijver. U verwoordt fraai hoe belangrijk het debuut is voor een schrijver –‘een bliksemschicht van opwinding’ veroorzaakt het blijkbaar – en in deze roman krijgt u wel drie keer de kans die ervaring op te roepen.

Auster «Ja, genetisch lijken alle Fergusons voorbestemd om dat soort werk te doen: de één wordt journalist en vertaler van poëzie, de ander criticus en schrijver van memoires, en een derde schrijver van romans. Ik vond het interessant binnen één roman die verschillende soorten van geschriften te onderzoeken.»

HUMO ‘Niets valt te vergelijken met het geschreven hebben van een goeie zin,’ zegt één van die Fergusons.

Auster «Zo voelen wel meer schrijvers het aan, en ikzelf vast en zeker. Soms is het zwoegen, zwoegen, zwoegen om een zin of een paragraaf op papier te krijgen die precies is wat hij moet zijn, soms krijg je het gewoon toegeworpen. Het is een onderneming die al je energie opvreet, zo’n roman schrijven, maar in dit geval viel het echt mee. Soms ging ik ’s morgens aan mijn werktafel zitten en was het al vijf uur in de namiddag wanneer ik eens naar de klok keek: zes, zeven uur kon verstrijken zonder dat ik me er bewust van was. Dat is best vreemd, zo alle gevoel voor tijd verliezen.»


KAFKA EN CO.

HUMO Via de Fergusons somt u in deze roman een waslijst op van auteurs van wie u houdt. In zijn ‘Gids voor de wereldliteratuur’ hield de Nederlandse auteur Pieter Steinz het bij één grote invloed voor Paul Auster: Kafka. Geen bezwaar?

Auster «Of ik dat zelf ook zou zeggen? Eén schrijver die mij beïnvloed heeft, zie ik niet meteen, het is eerder een amalgaam, een hele constellatie. Kafka hoort daar natuurlijk bij, ik bewonder hem, maar ook Beckett, of oudere schrijvers als Nathaniel Hawthorne of Herman Melville

HUMO Samuel Beckett hebt u goed gekend. U schreef eens over een gesprek met hem waarin hij zijn diepe onzekerheid over zijn schrijverij uitdrukte. Geldt dat ook nog voor u?

Auster «En of! Je hebt nooit een idee of wat je geschreven hebt ook wat voorstelt, hooguit een flauw vermoeden. Ik heb een aantal jaren geleden voor Grove Press haast alle werken van Beckett in Engelse vertaling uitgegeven. De Amerikaanse uitgaven daarvan waren vaak vergeven van de typfouten en vergissingen, ik heb alles opgepoetst. Vier delen: romans, toneelstukken, geselecteerde kritiek en poëzie. Ik hoop dat het een schitterend monument voor Beckett geworden is.»

HUMO In verband met ‘4321’ wordt van alle kanten, en ook door u zelf, op de invloed van Dickens gewezen.

Auster «Ik vind Dickens fantastisch. Toen ik op school ‘A Tale of Two Cities’ moest lezen, vond ik er niet veel aan. Anders dan Ferguson 1 was ik er nog niet klaar voor. Maar als jonge twintiger heb ik álles van Dickens gelezen, en hij staat voor mij, met zijn voortdurende vernieuwingen, zijn onvoorspelbare taal, op gelijke hoogte met Shakespeare en Joyce. En ik weet ook wel dat zijn vroege werk sentimenteel is, maar vanaf het midden van zijn carrière, vanaf ‘Dombey and Son’, schrijft hij alleen nog meesterwerken. Ik ben net ‘Bleak House’ aan het herlezen, ik ben er gewoon gek op.»

HUMO Het zal geen toeval zijn dat ook uw eigen zo geroemde geserreerde, gebalde stijl nu geweken is voor een breedvoeriger aanpak – iets wat sommige lezers betreuren, een beetje zoals er over Dylans overgang van akoestische naar elektrische gitaar gejeremieerd werd.

Auster «Mensen maken een ontwikkeling door, ik zit niet vast in één aanpak, en ik hoop nog verder te ontwikkelen.»


BRUSSEL EN PARIJS

HUMO Net als u komen enkele van de Fergusons een tijd in Parijs terecht. Wat als u zou móéten kiezen tussen New York of Parijs?

Auster «Waarom moet dat? Ik hou van allebei, het zijn allebei wereldsteden met een compactheid en complexiteit die me bevalt. Ik heb als jonge schrijver fantastische jaren meegemaakt in Parijs, maar uiteindelijk heb ik ervoor gekozen in New York te wonen, omdat een schrijver in zijn eigen taal moet leven. Ik móét Amerikaans Engels horen.»

HUMO Was het niet bij u dat ik ooit las dat het Frans en het Engels één taal vormen?

Auster «Daar citeerde ik Wallace Stevens, in het voorwoord op een bloemlezing van Franse poëzie in Engelse vertaling. Het Engels komt inderdaad voort uit een versmelting van Angelsaksisch en Frans. Na de Normandische invasie was het Frans driehonderd jaar lang de taal aan het Engelse hof, en zo heeft Frans het Angelsaksisch geïnfiltreerd. Dat maakt van Engels zo’n rijke taal: dikwijls hebben we verschillende woorden voor hetzelfde ding. Ik heb het daarom altijd als een zegening ervaren dat Engels mijn eerste taal is.»

undefined

'De verkiezing van Trump is het afschuwelijkste wat ik in politiek opzicht in mijn hele leven heb meegemaakt'

HUMO Met tevredenheid stelde ik vast dat in de levenslijn van Ferguson 1 ook een Brussels meisje opduikt.

Auster «Ja, AnneMarie Dumartin heet ze, en ik laat haar het treurige stukje land tussen Frankrijk en Nederland, dat België toch is, flink verdedigen, vind je niet? De beste chocolade! Het beste bier! Ik ben enkele keren in België geweest, Brussel vind ik een heel interessante stad. Je kunt er heerlijk eten, dat is het eerste waar ik aan denk. Bij mijn eerste bezoek ging ik naar een restaurant met Hubert Nyssen, mijn Franse uitgever, van Actes Sud. Toen we buitenkwamen, zagen we een prachtig standbeeld van een jong meisje, een waternimf – kleine borsten, smalle heupen. Hubert vertelde me dat dit meisje zijn lerares was geweest, hij was verliefd op haar geworden, en ze had zijn leven richting literatuur geduwd. En er hing nog een ongelooflijk, uiterst verontrustend oorlogsverhaal aan vast, dat een anekdote geworden is in mijn roman ‘Man in the Dark’.

»Nu ik erover denk, Belgische herinneringen genoeg: ik kreeg een eredoctoraat van de universiteit van Luik. En een jaar of vijf geleden vroeg de Brusselse Cinematek me een filmprogramma samen te stellen, met twintig van mijn favoriete films uit alle genres – stomme film, Europese, Amerikaanse, Aziatische films, komedies, musicals, noem maar op. Ik dacht: ik maak een lijstje van veertig films, hopelijk hebben ze er dan toch een twintigtal van in huis. Bleek dat ze er 36 hadden: ze hebben een ongelooflijk rijke collectie, en er was ook nog eens een massa volk toen ik een film ging voorstellen.»

HUMO Mag ik het, denkend aan een mooie film als ‘Smoke’, waar u het scenario voor schreef, betreuren dat u uw carrière in de film niet echt hebt doorgezet?

Auster «Ik heb toch vier films gemaakt, en met groot plezier, moet ik zeggen. Maar in de film draait alles om geld en dat is behoorlijk ontmoedigend, het is een lastige manier van leven. Nu me steeds minder jaren resten, wens ik geen tijd meer te besteden aan het bijeenzoeken van geld. Veertien jaar geleden schreef een – toen nog – jonge Argentijnse regisseur een uitstekend script op basis van mijn roman ‘In the Country of Last Things’, sindsdien zijn er producenten die hard op zoek zijn naar geld, maar het is nog altijd niet gelukt. Die film komt er waarschijnlijk nooit.»

HUMO U schrijft in ‘4321’ de muziekkunst een fenomenale kracht toe: muziek kan je de werking van je eigen hart openbaren, heet het daar, en de atomen in iemands brein herschikken. Spijt dat u niet de discipline had om een instrument te leren bespelen?

Auster «Ik ben heel gevoelig voor alle nuances van een compositie, ik kan opvoeringen goed beoordelen, maar om zelf te spelen heb ik gewoon geen talent. Het wonderlijke is dat mijn dochter Sophie wél een fantastische zangeres en songwriter is. Ik volg haar carrière en raak in vervoering als ik haar zie optreden. Het maakt me gelukkig dat ze dit talent heeft, want voor mij is muziek de hoogste kunstvorm.»


FLOWERPOWER

HUMO Een grote plus van de nieuwe roman is de manier waarop de geschiedenis van de sixties erin verwerkt is, als omgeving van de opgroeiende Fergusons. En de sixties staan dan niet alleen voor de flowerpower en The Summer of Love, u herinnert eraan dat er ook een enorme weerstand tegen de Nieuwe Tijden was.

Auster «Wees maar zeker. Het was een periode vol conflicten, soms heel gewelddadige conflicten. Er waren hippies, ja, maar dat was een heel klein deel van de samenleving. En er was een linkse beweging die zich tegen de oorlog in Vietnam kantte, maar er was ook enorm veel steun voor die oorlog. De linkerzijde zwol aan, maar dat deed de rechterzijde even goed. En rechts heeft de strijd gewonnen. Want wat hebben de sixties uiteindelijk opgeleverd? Richard Nixon, Ronald Reagan, de twee Bushes en vandaag Trump: dát is de erfenis van de sixties. Links is in de VS grotendeels verslagen, we zijn vandaag een veel conservatiever land dan we vijftig jaar geleden waren. Het is één grote nederlaag.»

HUMO Was u zoals Ferguson 1 betrokken bij de studentenbeweging aan Columbia, of was u eerder de observator aan de zijlijn?

Auster «Ik was er in zekere mate wel bij betrokken. Maar ik was geen reporter voor de schoolkrant zoals Ferguson 1 dat was. Bij de grote opstand in Columbia in 1968 was ik wel één van de bezetters op de campus, ik werd gearresteerd en kreeg stevige stampen van de politie. Ik deed aan optochten mee, maar ik ben nooit toegetreden tot groepen zoals de activistische studentenorganisatie SDS. Schrijver worden is altijd mijn ambitie geweest, het lukte me niet om me helemaal in de politiek te gooien, andere dingen voelden dringender aan. Maar ik stond wel altijd aan de linkerkant en de antioorlogsbeweging had mijn volle sympathie.

»Het personage Mark Rudd in mijn boek is een bestaande persoon, ik heb vele jaren met hem in high school en aan de universiteit gestudeerd, we zijn nog altijd vrienden. Hij was dé activist, heeft zijn hele leven daaraan gegeven.»

HUMO Hij belandde bij het gewelddadige revolutionaire volkje van de Weathermen. Ik las dat u op een bepaald moment wel zeven van de tien ‘Most Wanted Men’ op de FBI-list persoonlijk kende.

Auster «Als je in die jaren aan Columbia studeerde, móést je die mensen wel kennen, en ze hebben later grote problemen gekregen, dat klopt. In die passages over Columbia vermeld ik vier klasgenoten die echt bestaan hebben. Ik heb hun het manuscript gestuurd met de vraag of ik hen met hun naam mocht vermelden. Ze hebben gelukkig allemaal ja gezegd.

undefined

'Wanneer je 70 bent, waardeer je het enorm dat je hier nog kunt rondlopen, gewoon bestáán voelt al als een zegening.'

undefined

null Beeld

»Behalve Rudd heb je Robert Friedman, die echt hoofdredacteur van de schoolkrant was, en Les Guttesman, die ook echt de auteur is van het vers dat mij destijds haast onder elektrische spanning bracht: ‘Regelmatig neuken is goed voor u’ (lacht). En dan had je nog Hilton Obenzinger, nog altijd een goeie vriend. Hilton was een heel levendige kerel, altijd te vinden voor allerlei dadaïstische onzin. Zo is er die keer dat hij met rauw gehakt door de leslokalen van Columbia stormde en grote ballen van dat spul tegen de muren kwakte terwijl hij luid ‘meat’ riep. Dan de deur dichtknallen, en op naar het volgende lokaal! Komt allemaal uit het echte leven.»

HUMO Het grote probleem voor de jongeren toen was de dienstplicht, waardoor ze in Vietnam konden belanden. Hebt u er ook wakker van gelegen?

Auster «Tegen de tijd dat ik aan de beurt was, kon je eronderuit komen door een geluksnummer te trekken. Maar het klopt dat de dienstplicht een geweldige stuwende kracht achter de antioorlogsbeweging was, want het idee was toen toch om alle jongeren naar Vietnam te sturen. Ik probeer in het boek duidelijk te maken dat niet elk van ons een pacifist was. Deze jongens zouden in de Tweede Wereldoorlog wél naar het front getrokken zijn, maar déze oorlog vonden zij onrechtvaardig, immoreel. Zozeer walgden ze ervan dat ze nog liever de gevangenis ingingen of uitweken naar Canada, Zweden of Frankrijk. Pas toen Jimmy Carter in 1977 president werd en een amnestie uitvaardigde, waardoor al die bannelingen konden terugkeren, was die oorlog ook echt over voor onze generatie.»


TRUMPS AMERIKA

HUMO Uw collega-romancier Blake Morrison begroette ‘4321’ in The Guardian als een verdediging van de progressieve waarden op een ogenblik dat die onder druk staan. Hebt u de roman ook bewust zo opgezet?

Auster «De conservatieve sfeer is niet van vandaag, de jaren van Reagan en Bush hebben ons land een andere richting uitgeduwd. Maar toen ik dit boek begon te schrijven, was Donald Trump nog niet aan de politieke horizon verschenen, dus aan hem dacht ik zeker niet. Terwijl ik aan het schrijven was kwam Trump natuurlijk wel meer en meer opzetten, en vandaag is het onmogelijk de parallellen tussen de jaren die ik beschrijf, en het klimaat van vandaag níét te zien.»

HUMO Een zin als ‘Leugens zijn de enige geaccepteerde norm in Amerikaanse politieke dialoog’ gaat dan plots erg actueel lijken.

Auster «Dat was wat er eind jaren 60 aan de hand was, en het is wel duidelijk dat het nu ook aan de orde is. Ik moet zeggen: we zijn op een heel beangstigend moment van de geschiedenis beland.»

HUMO ‘Ik neem pillen terwijl ik naar het nieuws kijk,’ zei een Vlaamse dichter onlangs in de krant.

Auster «Het is allemaal heel deprimerend, ja, de verkiezing van Trump is het afschuwelijkste wat ik in politiek opzicht in mijn hele leven heb meegemaakt. En de dingen evolueren nog tegen een tempo dat je niet voor mogelijk houdt. Trump is nog maar net president en we bevinden ons al in een staat van chaos. Elke dag zijn er wel tien dingen waarmee je moet worstelen: het is een spiraal van leugens, valse voorstellingen, maatregelen die het land schade zullen berokkenen, misschien wel vernietigen.

»Dat de Trump van tijdens de campagne wel zou inbinden op de dag dat hij echt president werd, kunnen we onszelf niet langer wijsmaken. Het is nog erger: hij verzint nog meer gekkigheid dan hij had aangekondigd. We hebben in Amerika altijd het gevoel gehad dat we over solide instellingen beschikken, die tegen een stootje kunnen en op langere termijn stabiliteit garanderen. Wel, het zou kunnen tegenvallen met die granieten fundamenten, de verkiezing van Trump heeft aangetoond dat ze eerder van zeep zijn, en dat ze kunnen wegsmelten. Alleen ons verzet kan dat nog verhinderen, maar met een Republikeinse meerderheid in het Congres en het Hooggerechtshof zal het heel moeilijk worden. Ik ben verre van optimistisch. Ik kom elke dag mensen tegen die me zeggen dat dit een nachtmerrie is, en ik begrijp hen.

»Het probleem is dat álles kan met een onwetend iemand aan het hoofd die alleen maar omringd is door reactionaire onwetenden. Kijk hoe hij China meteen geïrriteerd heeft, in die mate dat ze daar zeggen: ‘Kijk maar uit, of er komt oorlog van!’ Zoiets hebben de Chinezen in geen tientallen jaren nog laten horen. Of het nu over Taiwan gaat of over Jeruzalem als mogelijke hoofdstad van Israël, het patroon is altijd hetzelfde: niet gehinderd door enige kennis van zaken stormt deze man ergens op af om de boel omver te gooien. Dat is hoogst gevaarlijk als het gevoelige kwesties betreft, met mogelijk ongelooflijk veel chaos en leed tot gevolg.»

HUMO Op Trumps verkiezing volgde een rouwstemming in progressief Amerika. Het is ook goed te rouwen, liet schrijver Junot Diaz in The New Yorker weten: ‘We moeten getuigen van alles wat we verloren hebben.’

Auster «Dat rouwen hebben we nu wel gehad. Nog meer zelfmedelijden zal niemand helpen. Dit is een tijd om in actie te schieten, om helder na te denken over wat er moet gebeuren.»

HUMO Ook uw collega Philip Roth verbrak al even het stilzwijgen om eraan te herinneren dat president Trump een onfatsoenlijke, onbeschofte mens is die het moet doen met een vocabulaire van 77 woorden. Echt helpen doet zo’n kritiek niet in de cultuuroorlog die vandaag woedt: de criticus wordt gewoon weggezet met de rest van de gehate elite.

Auster «Het is een heel moeilijke kwestie, maar iedereen moet op zijn manier alles doen wat hij kan. Ik hoop dat er een nieuwe generatie van activisten opstaat, jonge mensen die zich weer engageren op manieren die we in Amerika niet meer gezien hebben sinds de sixties. Anders stevenen we af op een autoritair regime. Anders verliezen we dit land.»

HUMO Ik las al pleidooien voor burgerlijke ongehoorzaamheid.

Auster «Néé, het tegendeel is nodig. Mensen moeten aan de slag in hun wijken, hun steden, hun staten, ze moeten zich goed integreren, zich kandidaat stellen om de leidende posten in te vullen. En op nationaal niveau moeten ze constant de afgevaardigden en de senatoren aanspreken om hen te doen begrijpen dat er dingen gebeuren die onze afschuw wekken. Dat soort druk kan werken. Kijk maar wat er gebeurde de eerste dag van Trumps presidentschap: de Republikeinen wilden een kruis maken over de ethische commissie in het Congres, maar er kwamen zoveel woedende reacties en ze werden met zoveel telefoontjes bestookt, dat ze daarop moesten terugkomen.»

HUMO Ik heb begrepen dat u zelf een duit in het zakje wil doen als voorzitter van schrijversorganisatie PEN in de VS?

Auster «Over een jaar komt er een nieuwe voorzitter, en ik stel me kandidaat. Als ze me willen, ga ik ervoor. PEN is een belangrijke organisatie, die schrijvers wereldwijd verdedigt, en het is niet zo dat ik uit het niets kom: ik ben al veertig jaar lid, was ondervoorzitter toen Salman Rushdie voorzitter was. Ze hebben me voortdurend gevraagd voorzitter te worden. Tot nog toe wou ik er niet zoveel tijd aan besteden, maar nu wil ik dat wel. Als ik in dit tijdsgewricht mijn stem niet laat horen, kan ik niet met mezelf leven.»

Paul Auster,
‘4321’, De
Bezige Bij

Paul Auster
opent op vrijdag 24 maart het zesde Passa Porta Festival in Flagey, Brussel.

null Beeld
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234