Nummer 25 in de lijst van de 50 invloedrijkste Belgen in de wereld: Paul De Grauwe, econoom

Hij wordt geprezen door Nobelprijswinnaar Paul Krugman, publiceert in The Guardian en The Financial Times, en aan de gerenommeerde London School of Economics stoomt hij studenten klaar voor een internationale topcarrière.

'Waarom ik ooit in de politiek ben gegaan? Ik vraag het me soms ook af. Misschien was het mijn midlifecrisis'

Sinds februari 2012 doceert professor economie Paul De Grauwe aan de London School of Economics and Political Sciences (LSE). Zijn studenten komen van heinde en ver. ‘Van de honderd studenten aan wie ik lesgeef, hebben er amper twintig de Britse nationaliteit,’ zegt hij. De Grauwe wordt ook regelmatig door internationale media om zijn mening en inzichten gevraagd.

Paul De Grauwe «Ook toen ik nog economieprofessor aan de KU Leuven was, had ik veel internationale contacten. Ik was vaak gastprof in het buitenland, onder andere in Michigan, Kiel, Berlijn en Amsterdam. Dat contact met de rest van de wereld is voor elke wetenschapper van levensbelang – niet alleen voor een econoom. Voor mij zijn er geen grenzen. Natuurlijk heb ik Vlaamse roots, maar die bepalen niet wie Paul De Grauwe werkelijk is. In de eerste plaats ben ik wereldburger. Vervolgens Europeaan, Belg, Vlaming, en zo gaat het verder tot in mijn straat in Leuven. De Britse premier Theresa May vindt het begrip wereldburger verdacht. ‘If you believe you are a citizen of the world, you’re a citizen of nowhere,’ hoorde ik haar vorig jaar verkondigen. Dat is toch een vreselijke uitspraak? Waarom mag een mens geen wereldburger zijn? Natuurlijk verbroeder ik met mijn buren en drinken we samen af en toe een pint, maar dat belet me niet om een even toffe relatie te onderhouden met een Japanner die ik ooit op een conferentie ontmoet heb.»

HUMO Is uw invloed als econoom toegenomen sinds u lesgeeft aan die prestigieuze LSE?

De Grauwe «Ik profiteer een beetje mee van de internationale uitstraling van die instelling. En wie in Harvard doceert, staat nog een trede hoger op de ladder. Zo eenvoudig is dat: het grote prestige van Harvard en de LSE straalt af op de mensen die er werken.»

HUMO Zijn de studenten aan de LSE anders dan die aan de KU Leuven?

De Grauwe «Toch wel, om te beginnen al omdat ze zoveel meer betalen (lacht). De psychologie van een student die veel centen moet neertellen, is anders dan die van zijn collega die minder diep in de buidel moet tasten. Hij zal meer eisen van de prof. De meeste LSE-studenten zijn van rijke komaf. Ze stammen niet allemaal af van multimiljonairs, maar komen toch uit de betere segmenten van de samenleving. Er zijn ook beurzen om mensen uit minder begoede families aan te trekken, maar ik vrees dat het succes daarvan nogal beperkt is. U moet nu niet denken dat het in gewone universiteiten zoveel anders is. Ook daar ligt het aantal studenten uit gezinnen met lage inkomens laag. Bij de elitescholen is dat aantal alleen nog veel lager.»

HUMO De democratisering van het onderwijs is dus niet echt gelukt?

De Grauwe «Nee, en in de Angelsaksische landen minder dan bij ons. Ik vrees zelfs dat het hoger onderwijs er de ongelijkheid alleen maar aanwakkert. We zijn geneigd te geloven dat onderwijs de inkomensongelijkheid vermindert en dat alle hardwerkende, talentvolle kinderen er een plek verdienen, waar ze ook vandaan komen. Dat is dus niet zo. Het elite-onderwijs versterkt net de ongelijkheid: al die rijke jongens en meisjes vormen aan de universiteiten bijna automatisch dezelfde netwerken als die van mama en papa.

»In de jaren 60 en 70 overheerste de gedachte dat in een kapitalistische economie de toenemende ontwikkeling de ongelijkheid zou doen dalen. En in de jaren 70 en 80 maakte de ideologie van het trickledowneffect grote sier: door de rijken met rust te laten en ze steeds rijker te laten worden, zouden ook de arme dompelaars het beter krijgen. Want die rijken waren dynamische mensen met initiatief die fabelachtige ondernemingen zouden gaan uitbouwen. Dat bleek een ferme overschatting te zijn.»

HUMO In de jaren 80 stond u bekend als een aanhanger van Margaret Thatcher en Ronald Reagan, grote voorstanders van dat trickledowneffect.

De Grauwe «Mensen hebben de neiging om zich tot aan hun dood aan hun oude denkbeelden vast te klampen. Feiten die in tegenspraak zijn met hun wereldbeeld negeren ze, zodat dat wereldbeeld intact blijft. Psychologen noemen dat ‘cognitieve dissonantie’. Dat zit ingebakken in de menselijke natuur, maar wetenschappers moeten daartegenin durven te gaan. Dat is niet makkelijk, maar ik heb het wel gedaan. Met als gevolg dat sommigen me verwijten dat ik niet principieel ben. Ik antwoord dan altijd met die fameuze quote van econoom John Maynard Keynes: ‘When the facts change, I change my mind. What do you do, sir?’

»Ik vind nog steeds dat je mensen vrij moet laten, maar het is onzin te geloven dat een miljardair zich voor dat extra miljard nog eens extra hard zal inzetten. Speelt de fantastische voetballer Eden Hazard zoveel beter dan Johan Cruyff indertijd? Ik dacht het niet, maar hij verdient misschien wel honderd keer meer. Velen zijn nu ontevreden omdat ze zien hoe sommigen zich schaamteloos verrijken terwijl zij ter plaatse blijven trappelen. Je hoort dan: ‘Die mensen zijn jaloers.’ Of: ‘We leven in een afgunstmaatschappij.’ Terwijl het veel dieper zit: het heeft te maken met een algemeen gevoel van oneerlijkheid en onrechtvaardigheid.»

HUMO Toen u op uw 65ste aan de KU Leuven op emeritaat moest, zag u dat niet zitten.

De Grauwe «Nee, ik voelde me fysiek en mentaal nog goed en ik dacht: ‘Waarom kan ik niet gewoon voort blijven bollen?’ Toevallig werd ik in die periode gecontacteerd door de LSE. Op hetzelfde moment kreeg ik ook een aanbieding van het European University Institute in Firenze. Dat was een contract voor vijf jaar en zou nu dus al afgelopen zijn. Firenze leek me heel aantrekkelijk, maar uiteindelijk werd het de LSE.»

HUMO Omdat die school grotere faam geniet?

De Grauwe «Ja, maar ook omdat Londen dichter bij mijn familie ligt. En het is een fantastische stad. De sfeer onder de Londense collega’s is vergelijkbaar met hoe het vroeger in Leuven was. Ik heb alleen maar goede herinneringen aan de KU Leuven, omdat sommige ex-collega’s echte vrienden geworden zijn. We gingen vaak samen lunchen en dan werd er aan tafel stevig gediscussieerd. In de LSE is dat iets minder. Het academische leven verloopt daar toch wat hectischer. Drie dagen per week verblijven mijn vrouw en ik nu in Londen. Heerlijk.»

HUMO Zodra de brexit een feit is, zal uw identiteit strenger gecontroleerd worden als u op de Eurostar stapt.

De Grauwe «Omdat Groot-Brittannië geen deel uitmaakt van Schengen, gebeurt dat nu ook al. Ons grootste probleem zal zijn of wij na de brexit nog naar Londen zullen kunnen gaan werken. Mijn vrouw werkt op het University College. Zullen mensen zoals wij mogen blijven? Op dit moment weten we daar totaal niets over.»

'De toenmalige gouverneur van de Nationale Bank heeft ooit naar de rector van de KU Leuven gebeld om te horen of 'diene De Grauwe niet gestraft kon worden''

HUMO De brexit is niet de meest briljante zet van de Britten?

De Grauwe «Nee, het is echt niet te begrijpen waarom ze zichzelf zo in de voet schieten. Neem de universiteiten: zij zijn één van de succesverhalen van Groot-Brittannië. Ze trekken massa’s studenten aan vanuit de hele wereld. Driekwart van de studenten van mijn vrouw zijn Chinezen die elk 20.000 pond inschrijvingsgeld betalen. Die jongens en meisjes geven net als hun collega-studenten uit Europa en de rest van de wereld veel geld uit in Londen. Dat wordt nu allemaal op de helling gezet.»


Publicatiedruk

HUMO Van 1991 tot 2003 zetelde u voor de VLD in het Belgische parlement. Wanneer had u het meest invloed: toen u in de politiek zat of als professor economie?

De Grauwe «Misschien moeten we eerst eens definiëren wat invloed precies is. Is dat hetzelfde als macht, of gaat het over het beïnvloeden van de geesten? Macht heb ik nooit gehad. Zelfs toen ik in de politiek zat, was ik machteloos. Als backbencher werd ik niet uitgenodigd in de kamers waar beslissingen werden genomen. Invloed is: ideeën formuleren, verspreiden en zo anderen beïnvloeden. Ik ben nu dus invloedrijker dan vroeger.»

HUMO Waarom bent u ooit in de politiek gestapt?

De Grauwe «Ik vraag me dat soms ook af (lacht). Het was rond mijn veertigste: misschien was het mijn midlifecrisis. Rik Daems vroeg of ik geïnteresseerd was. Je kon toen nog gecoöpteerd worden in de senaat. De voorwaarde was dat je minstens 40 was. Dat was de goeie ouwe tijd toen de senaat gezien werd als een kamer van relatief oude wijze mannen, geen vrouwen. Ik dacht: ‘Waarom niet?’ Na die vele jaren aan de universiteit had ik wel zin in iets nieuws. Dus hapte ik toe. Op dat moment had ik niet echt een hoge dunk van de politiek. Een prof vindt altijd dat hij het allemaal beter weet. Meestal vindt hij ook dat een politicus niet deugt (lacht).

»Ik was aangenaam verrast toen ik ontdekte dat er toch nogal wat verstandige mensen in de politiek zitten. Natuurlijk waren er profiteurs, maar vind je die niet overal? Politiek is een buitengewoon moeilijk vak, omdat er zoveel tegengestelde belangen zijn. Het drama in onze huidige tijd is dat velen niet lijken door te hebben dat democratie een manier is om die tegengestelde belangen en inzichten door compromissen met elkaar te verzoenen. Vandaag is het alsof iedereen zich verraden voelt. Het gevolg is het oprukkende populisme, waarbij iemand beweert dat hij de stem van het volk belichaamt en dat de elite blind is. Vreselijk.

»Ik las vanmorgen nog in de krant dat het milieubeleid niet mag overgelaten worden aan experts en wetenschappers. Aan wie dan? De man in de straat? Er zijn toch altijd problemen die je enkel met wetenschappelijke kennis kan oplossen? Nogal wat mensen zijn kwaad omdat ze vinden dat het systeem niet fair is.»

HUMO ‘Very unfair,’ om de Amerikaanse president Donald Trump te citeren.

De Grauwe «Het kapitalisme heeft fantastische materiële welvaart gecreëerd en een dynamiek ontwikkeld die ongeëvenaard is in de geschiedenis. Technologische vernieuwing is alleen maar mogelijk in het kapitalisme. Communisme was stilstand: als je instructies krijgt van bovenaf, voer je geen klap meer uit. Maar dat kapitalisme is ook verantwoordelijk voor veel verliezers. De ver doorgedreven bezuinigingspolitiek van de Europese Unie treft de slachtoffers van de globalisering een tweede keer. Die mensen zijn nu kwaad en zoeken hun heil bij degenen die roepen: ‘Weg met de elite!’»

HUMO De Amerikaanse spindoctor Gerry Gunster is één van de architecten van de brexit. De elite heeft volgens hem onderschat dat burgers behoefte hebben aan identiteit, aan hun eigen wereldje. Britse arbeiders voelen zich bedreigd door veel goedkopere Poolse werkkrachten en stemden daarom voor ‘leave’.

De Grauwe «Maar wat is ‘identiteit’? Mensen willen gerespecteerd worden, dat is veel fundamenteler. Je wil respect van degene met wie je leeft, van je familie, je vrienden, je land. De Vlaamse identiteit, wat is dat? Niemand kan dat definiëren. Ik wantrouw die noties van ‘het volk’ en ‘hun identiteit’. Het zijn echo’s uit de jaren 30, en dat is zeer beangstigend.»

HUMO Hoe belangrijk is publiceren voor een wetenschapper die invloedrijk wil zijn?

De Grauwe «De reputatie van een wetenschapper wordt gemaakt door zijn publicaties. Ik ben ooit aan de KU Leuven begonnen als lector, werd later docent en daarna gewoon hoogleraar. Al die verschillende bevorderingen hadden niets te maken met mijn publicaties, maar alles met mijn voortschrijdende leeftijd. Ik publiceerde omdat ik hield van het creatieve aspect van het onderzoek, maar druk was er niet. Dat was niet echt een goed systeem, want te veel academici vertrouwden op hun anciënniteit en lieten het publiceren over aan anderen. Maar nu is de slinger in de andere richting doorgeslagen en is er een extreme publicatiedruk. Jonge mensen aan de universiteit gaan daaronder gebukt.

»De dwingende publicatiedruk zorgt ervoor dat wetenschappers opportunistisch worden. Ze richten hun aandacht op die kwesties waarvan ze vermoeden dat de kans op publicatie het grootst is en volgen braaf de platgetreden paadjes. Wie nu een nieuwe theorie wil publiceren, zal ervaren dat dat geen sinecure is. In mijn eigen vakgebied merk ik bovendien dat de druk ervoor zorgt dat jonge economen niet deelnemen aan het maatschappelijk debat. Ze moeten publiceren in wetenschappelijke toptijdschriften, waarom zouden ze dan nog tijd verliezen aan een opiniestuk voor een krant? Ik vond het altijd belangrijk om invloed te hebben in het publieke debat.»

'Ik maak me geen illusies: twintig jaar na mijn dood zal ik vergeten zijn.'

HUMO Hoe ouder u wordt, hoe meer u uw echte stem kan laten horen? Hoe minder schrik dat later de afrekening volgt?

De Grauwe «Ik heb me daar nooit echt veel van aangetrokken en had nooit schrik om tegen de algemeen heersende opvatting in te gaan. Dat is de luxe van een academische carrière. Er zijn wel een paar momenten geweest waarop ik iets te hard op andermans tenen trapte, al hoorde ik dat pas veel later. De eerste keer was rond 1980. Ik schreef dat de Belgische frank overgewaardeerd was en gedevalueerd zou moeten worden. Die devaluatie is er ook gekomen en nadien hoorde ik dat de toenmalige minister van Financiën overwogen had om mij te laten vervolgen. Zijn collega’s hadden het hem afgeraden, wat wel een beetje jammer was: het zou fantastische publiciteit hebben opgeleverd (lacht). Een tweede keer was in 1993. Ik had samen met andere proffen een manifest geschreven met alweer een pleidooi voor een devaluatie. Dat maakte de toenmalige gouverneur van de Nationale Bank Fons Verplaetse razend. Hij belde naar de rector van de universiteit om te horen of ‘diene De Grauwe niet gestraft kon worden’. Ook toen is er niets gebeurd.»

HUMO Hoe lang blijft u nog in Londen lesgeven?

De Grauwe «Zolang ik het leuk vind, dat is mijn enige criterium. De dag dat ik denk: ‘Oei, nu moet ik weer die trein op naar Londen,’ stop ik ermee. Maar dat is nog niet het geval.»

HUMO De kans bestaat dus dat u op uw 80ste nog voor de klas staat?

De Grauwe «Als ik me even goed voel als nu, is dat best mogelijk. Ik hou gewoon heel erg van die combinatie van onderzoek voeren en lesgeven. Op dit niveau verandert de inhoud voortdurend. Er zijn proffen die dertig jaar lang hetzelfde doceren, maar ik zou dat niet kunnen. Zo geef ik een cursus over de monetaire unie en om de twee jaar verschijnt bij Oxford University Press een vernieuwde uitgave van het boek. Ik ben nu bezig aan de twaalfde editie.»

HUMO Hoe wil u na uw dood herinnerd worden?

De Grauwe «Daar ben ik niet mee bezig. Er zijn natuurlijk een paar uitzonderingen – de naam Milton Friedman klinkt nog steeds als een klok – maar als ik mijn studenten een lijst voorleg van tien economen die in mijn studententijd hot waren, kijken ze me vol verbazing aan: ‘Nooit van gehoord.’ Twintig jaar na mijn dood zullen mijn boeken ook vergeten zijn. Ik maak me daar geen enkele illusie over.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234