Nummer 27 in de lijst van de 50 invloedrijkste Belgen in de wereld: Paul Stoffels, topman bij Johnson & Johnson

Paul Stoffels is tweede in de pikorde van Johnson & Johnson, het grootste farmaceutische concern ter wereld. Hij is zonder twijfel de machtigste en invloedrijkste Belg in farmaland.

'Bill Gates is een vriend en een geestverwant: we willen allebei hiv, polio en tbc voorgoed de wereld uit helpen'

Als pas afgestudeerde dokter tropische geneeskunde ruilde Paul Stoffels (55) eind jaren 80 de Kempen in voor Congo en Rwanda. ‘Ik wou van de wereld een betere plek maken,’ zegt hij. Samen met invloedrijkste Belg Peter Piot voerde hij pioniersonderzoek naar hiv en aids. Vandaag is hij Chief Scientific Officer (CSO), Executive Vice President (EVP) en lid van het Executive Committee bij Johnson & Johnson. Vanuit het hoofdkwartier in New Brunswick in de Amerikaanse staat New Jersey stuurt Stoffels als CSO wereldwijd een team aan van 15.000 wetenschappers en beheert hij een budget van ruim 8 miljard euro. Als EVP draagt hij medeverantwoordelijkheid voor meer dan 40.000 personeelsleden, verspreid over 150 landen. Zijn onderzoek lag mee aan de basis van drie aidsremmers en minstens vijftien nieuwe geneesmiddelen.

Paul Stoffels startte zijn carrière bij de legendarische dokter Paul Janssen, grondlegger van Janssen Pharmaceutica. Het was op diens vraag dat hij in Afrika op zoek ging naar een geneesmiddel tegen aids. Vandaag is Janssen Pharmaceutica onderdeel van Johnson & Johnson, het grootste farmaconcern ter wereld, en is het herdoopt tot Janssen: Pharmaceutical Companies of Johnson & Johnson.

'Wie in Afrika als arts werkt, wordt automatisch ondernemer. Je leert er heel wat meer dan op de Harvard Business School'

Paul Stoffels «Toen wijlen Paul Janssen in 1953 zijn bedrijfje in de Kempen uit de grond stampte, werkten er amper een paar honderd mensen. Vandaag stellen we in België alleen al 4.500 mensen tewerk. Onze invloed halen we uit de geneesmiddelen die we ontwikkelen en die een impact hebben op het leven van ontzettend veel mensen, overal ter wereld. Wat voor ons écht telt is, om het in het Engels te zeggen: ‘Years of lives saved and years of quality of life generated.’ Hoeveel jaren langer helpen we mensen te leven en hoeveel gezonde jaren kunnen we hun extra schenken? De kwaliteit van het leven staat vandaag in de hele geneeskunde bovenaan. Mensen langer én gezonder laten leven is ons ultieme doel.»

HUMO Het ultieme doel van een farmabedrijf is niet: zoveel mogelijk geld verdienen?

Stoffels «Als geld het belangrijkste wordt, is het einde snel in zicht. Elk bedrijf dat wil blijven bestaan, moet natuurlijk een return on investment halen. Maar ons ultieme doel is en blijft: voor de gezondheid van mensen wereldwijd het verschil maken. Dat is onze missie en wij werken daar gepassioneerd aan.

»Geldt dat trouwens niet voor de meeste belangrijke ondernemingen? Apple maakt iPhones om winst te maken, maar tegelijkertijd steken al die knappe koppen in dat bedrijf hun ziel in het superproduct waarmee ze de wereld veroverd hebben. Bij ons is dat niet anders: wij mobiliseren de beste wetenschappers, geneesheren, apothekers, ingenieurs en businesslui om samen aan dat nieuwe medicijn te werken waarmee we iedereen zullen verrassen. We moeten altijd opnieuw iets proberen te brengen dat boven de rest uitsteekt. Dat is ons al zeer vaak gelukt, waardoor we belangrijke producten in de aanbieding hebben die wereldwijd mensen genezen. Het gevolg is dat ik nu als een invloedrijk persoon op deze planeet beschouwd word (lacht). Terwijl invloedrijk worden nooit mijn betrachting geweest is.»

HUMO De plaats waar u nu zit, was niet uw droom toen u geneeskunde begon te studeren?

Stoffels «Helemaal niet. Ik wou als arts in Afrika gaan werken. En mijn allereerste droom was: muzikant worden. Klassieke muziek, orgel en piano. Maar vrij snel besefte ik dat muziek voor mij te beperkt was om er mijn hele leven aan te wijden. Ik ben opgegroeid in Achtel, een klein gehucht ergens tussen Hoogstraten en Rijkevorsel, en was daar lang organist. Er staat een kapelletje waar mijn moeder nog steeds naar de mis gaat. Als ik thuis ben, vraagt ze altijd of ik daar op zondag wil komen spelen, wat ik dan ook vaak doe.»

HUMO U bent een gelovig mens?

Stoffels «Ja, maar ik heb in de loop der jaren mijn eigen versie ontwikkeld. Ik geloof dat we allemaal samen aan een betere wereld moeten werken, met een goede gezondheidszorg voor iedereen. Dat is ook één van de redenen waarom ik in dit vak verzeild ben geraakt. Als jongeman droomde ik van een betere wereld en zo kwam Afrika in het vizier. Tijdens mijn studies bracht ik elke vakantie op dat continent door. Ik raakte erdoor gefascineerd en zag ook wat ik er later als arts zou kunnen betekenen. Na mijn studies tropische geneeskunde ging ik er meteen aan de slag. Zo verbleef ik drie jaar in Congo en één jaar in Rwanda, waar ik al verbonden was aan een project voor onderzoek naar hiv en aids.»

HUMO U hebt de genocide in Rwanda meegemaakt?

Stoffels «Begin oktober 1990, na de eerste inval van het Rwandees Patriottisch Front, werden mijn vrouw en ik samen met onze kinderen geëvacueerd. Ik keerde later terug, terwijl mijn familie in België bleef. Ik werkte in Rwanda tot april 1994, toen de genocide plaatsvond. Ik heb toen veel vrienden verloren, waaronder mijn naaste medewerkers. Pas de voorbije zomer reisde ik terug naar Rwanda. Dat was zeer emotioneel. Omdat er zoveel van mijn vrienden en kennissen gedood zijn, was ik er niet eerder toe in staat. Maar het land is intussen heropgestaan en ziet er anders uit dan toen. Alles is er tot in de puntjes georganiseerd en ze hebben de Franse taal ingeruild voor de Engelse. Er valt veel kritiek te leveren op het huidige bewind, maar Rwanda is wél weer stabiel en de mensen hebben er hun leven opnieuw in handen. Wat over een land als Congo niet gezegd kan worden.»

HUMO U bent een pionier in het aidsonderzoek?

Stoffels «Jawel. We voerden ons veldonderzoek eind jaren 80, op het moment dat hiv in Afrika massaal doorbrak en iedereen met de handen in het haar zat. Na onze vlucht uit Rwanda vroeg Paul Janssen me om bij hem te komen werken. ‘We gaan samen een middel maken om hiv te genezen,’ zei hij. Hij geloofde heel sterk dat we op een dag één pil zouden ontwikkelen waarmee we aids voorgoed uit de wereld konden helpen. Vandaag, iets meer dan een kwarteeuw later, maken we aidsremmers die wereldwijd de levensverwachting van seropositieve mensen spectaculair doen stijgen. In samenwerking met onze collega’s van Gilead (Amerikaans farmaceutisch bedrijf, red.) is het ons ook gelukt om die remmers in één pil te verenigen.

»Tijdens mijn onderzoek in Afrika raakte één van mijn goede vrienden, ook een arts, met hiv geïnfecteerd. Op dat moment werd de strijd tegen de ziekte voor mij zeer persoonlijk. Nadat dokter Janssen op pensioen ging, nam ik afscheid van Janssen Pharmaceutica en stapte ik over naar Tibotec in Mechelen. Halverwege de jaren 90 ontwikkelde ik samen met farmacoloog Rudi Pauwels drie middelen tegen hiv.»

HUMO In die periode werd u naast dokter en onderzoeker ook ondernemer?

Stoffels «Wie in Afrika als arts werkt, wordt automatisch ondernemer. Want daar moet je heel veel zelf organiseren en voortdurend initiatieven nemen. Door in Afrika een kliniek te runnen, leer je heel wat meer dan een student op de Harvard Business School. Samen met Rudi richtte ik in Mechelen in 1995 Virco op. Ik werd bedrijfsleider van Virco en voorzitter van de raad van bestuur van Tibotec. Onze twee bedrijven versmolten later tot Tibotec-Virco. We startten met vijf mensen en creëerden via ons bedrijvennetwerk minstens duizend nieuwe jobs. Toen brak de financiële crisis uit. Johnson & Johnson vroeg ons om onder hun vleugels verder te werken. Zij creëerden de juiste omstandigheden voor mij en mijn team om succesvol te worden.»

HUMO Verliet u in 1995 Janssen Pharmaceutica uit onvrede?

Stoffels «Nee. Ik was er in die tijd sterk van overtuigd dat diagnostiek een heel belangrijke rol zou spelen in het hiv-onderzoek. Ik wou daarvoor de beste mensen ter wereld samenbrengen, maar dat lukte op dat moment niet bij Janssen. We hebben dan maar ons eigen bedrijf opgericht. Eerlijk gezegd was dat één van de beste beslissingen van mijn leven. We brachten de allerbeste hiv-onderzoekers samen en gingen op zoek naar geld. Eén op de drie verkochte hiv-geneesmiddelen in de VS is ontwikkeld door mensen uit ons topteam van toen. Ik ben daar nog altijd heel erg fier op.»

HUMO Zou uw bedrijf ook zo succesvol geworden zijn als de hiv-besmetting enkel beperkt was gebleven tot Afrika en ‘maar’ de omvang van de ebola-epidemie had aangenomen? Zat u vandaag dan op dezelfde stoel?

Stoffels «We engageerden ons met ons team even hard in de strijd tegen ebola als tegen aids. Het probleem met infecties zoals hiv, ebola en zika is dat ze nooit beperkt blijven tot de regio waar ze ontstaan. Door de manier waarop hiv zich van de ene mens op de andere overzet, via seksueel contact en via het bloed, is het per definitie een globale ziekte. Zika werd in de jaren 50 ergens in een woud in Oeganda voor het eerst beschreven. Vervolgens verdween de besmetting, om zestig jaar later aan de andere kant van de wereld weer op te duiken. Op een bepaald moment vond iemand de link met microcefalie, baby’s die met een abnormaal klein hoofd geboren worden, en meteen was zika een wereldprobleem. Het maakt niet uit of het virus in Zuid-Amerika of in Afrika woedt: de besmetting moet en zal uitgeroeid worden, net als ebola.

»In mijn jonge jaren werkte ik in de Congolese stad Kikwit. Het ebolavirus dat onlangs in West-Afrika woedde, is verwant aan de Kikwit-stam uit de jaren 90. Waarschijnlijk is het virus via vleermuizen overgebracht naar andere delen van Afrika. We zijn ons zeer goed bewust van de mogelijke catastrofale gevolgen van de verspreiding van zo’n virus. Als ebola in Kinshasa uitbreekt, een stad met tien miljoen mensen en een heel beperkte infrastructuur, groeit dat gegarandeerd uit tot een wereldramp. Als de ziekte in Mumbai toeslaat, komt de wereld zelfs tot stilstand. Het is echt niet voor niets dat de VS, Europa en nog een paar andere landen intens samenwerken met de farma-industrie.»

Stoffels tussen minister van Volksgezondheid Maggie De Block en Vlaams minister-president Geert Bourgeois

'Drie dagen per maand vertoef ik in België om er mijn kinderen en kleinkinderen te zien'

HUMO Vandaag woont en werkt u vooral in de VS?

Stoffels «Meer dan de helft van de tijd werk ik in Amerika. Hier in New Brunswick in de staat New Jersey, maar ook aan de Westkust, in San Francisco, San Diego, Boston, Seattle en Washington. Ik ben ook regelmatig in Londen en reis bijzonder veel: dit jaar was ik al in India en elk jaar kom ik een keer of drie in Afrika. Drie dagen per maand vertoef ik in België om er mijn kinderen en kleinkinderen te zien. Ik reis meestal samen met mijn vrouw omdat ons leven anders voorbijflitst zonder dat we samen dingen beleven. We zijn zoals de bedoeïenen, we zwerven over de hele wereld (lacht).»

HUMO Zelf onderzoek voeren is er niet meer bij?

Stoffels «Ik maak nu onderzoek mogelijk en stuur een grote groep van wetenschappers aan. Binnen ons concern hebben we een netwerk van 150 biotechbedrijven uitgebouwd. Dat zijn stuk voor stuk onafhankelijke ondernemingen die binnen onze grote organisatie plaats krijgen om te werken aan nieuwe wetenschap. We geven die start-ups alle kansen om in uitstekende omstandigheden heel interessante pistes te verkennen. Zelf investeren we meer dan een miljard dollar in die bedrijfjes. Tom Heyman, de man die tot vorig jaar aan het hoofd stond van Janssen Pharmaceutica in Beerse, leidt nu als wereldwijd hoofd van de Johnson & Johnson Development Corporation dat hele netwerk in goede banen. Daarnaast werken we ook nog eens samen met meer dan 150 biotechbedrijven buiten de grote groep. In totaal hebben we zo 400 verschillende samenwerkingen lopen met start-ups, ondernemers en academische centra. Allemaal met de bedoeling om nieuwe wetenschap onder de loep te nemen. Zodra daar iets positiefs uit opborrelt, brengen wij dat binnen in ons eigen bedrijf en proberen we het zo snel mogelijk om te zetten en te ontwikkelen naar een product dat de geneeskunde ten goede komt. Binnen Johnson & Johnson werken ook veel onderzoekers. Zo runnen we immense researchlabs in Beerse, in San Diego en in Spring House, in de staat Pennsylvania. Ons eerste doel is het vastleggen van de best mogelijke wetenschappelijke kennis, ons tweede doel: het ontwikkelen van een geneesmiddel. Wereldwijd werken 5.000 mensen aan de ontwikkeling van onze producten en we organiseren klinische studies in 80 landen.»

HUMO U kent dus over de hele wereld zeer veel wetenschappers en farmaondernemers, waardoor u persoonlijk veel invloed kunt uitoefenen?

Stoffels «Invloed krijg je enkel en alleen door de resultaten die je boekt. Janssen wordt algemeen erkend als één van de meest innovatieve farmaceutische bedrijven ter wereld. Daarom ook groeien we zo sterk: vandaag prijken we op de vierde plaats op de wereldranglijst van farmaondernemingen en staan we in de VS en Canada op de eerste plaats. En dat zonder ooit een echt grote overname te hebben gedaan – de meeste andere bedrijven uit onze sector zijn fusies van verschillende groepen.

»Dankzij het succes van onze onderneming ken ik inderdaad heel wat mensen. Ik span me ook erg in om ervoor te zorgen dat ik verbonden blijf met de National Institutes of Health, de nationale onderzoeksinstellingen in de VS, met de Gates Foundation, met de Europese overheden, met bedrijfsleiders... Ik ben altijd wel ergens met iets bezig (lacht).»

HUMO Kent u Bill Gates persoonlijk?

Stoffels «Ik ken hem zeer goed. Hij is een vriend en een geestverwant: ook hij wil de geneeskunde vooruithelpen. Zijn Foundation steunt heel wat van onze projecten. Bill nodigt me dikwijls uit voor een gesprek: we willen allebei hiv, polio en tbc voorgoed de wereld uit helpen.»

HUMO Merkt u in uw contacten met Amerikaanse overheidsinstellingen iets van een nieuwe wind onder president Donald Trump?

Stoffels «Nee. Misschien zal de nieuwe Amerikaanse regering andere klemtonen leggen die de omstandigheden waarin we werken beïnvloeden, maar aan het fundament van ons onderzoek wordt niet getornd. Wij werken aan het oplossen van immens grote problemen en die projecten lopen altijd op lange termijn. We focussen op dementie, diabetes, kanker, depressie, infectieziekten, ontstekingen, reuma en huidziekten zoals psoriasis. We voeren al twintig jaar onderzoek naar de ziekte van Alzheimer. We boeken vooruitgang, maar we zullen daar de volgende twintig jaar nog veel in moeten investeren in de hoop ooit met een geneesmiddel te eindigen.»

HUMO Hebt u goede contacten met politici wereldwijd?

Stoffels «Ik spreek niet vaak met politici. Op het World Economic Forum in Davos ontmoet ik wel elk jaar de Belgische eerste minister en een aantal gezagsdragers. Af en toe praat ik met de Eurocommissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Technologie, want de grote wetenschappelijke onderzoeken in Europa vallen onder zijn bevoegdheid. Tussen de Europese Unie en de farma-industrie loopt een groot samenwerkingsproject voor het onderzoek naar medicijnen. Het Innovative Medicines Initiative (IMI) ondersteunt bedrijven en netwerken die koortsachtig op zoek zijn naar nieuwe geneesmiddelen.

»Ik heb vooral veel contact met mensen overal ter wereld die actief zijn in onderzoek en ontwikkeling. Zo werk ik al veertig jaar samen met Peter Piot. Hij is een echte geestverwant. Paul Bulcke, de voorzitter van de raad van bestuur van Nestlé, ken ik ook al heel lang.»

HUMO U werkt ondertussen al decennialang bij hetzelfde bedrijf. Is de concurrentie nog nooit aan uw mouw komen trekken?

Stoffels «Dat gebeurt af en toe bij iedereen op mijn niveau, ook bij mensen die voor mij werken. Als je goede resultaten boekt, zijn andere bedrijven altijd geïnteresseerd. Maar deze onderneming is uniek. We hebben hier de voorbije jaren keihard gewerkt en duizenden uitstekende medewerkers aangestuurd. Het zou bijna als een vorm van verraad aanvoelen om dan over te stappen naar de concurrentie. Het heeft jarenlang heel wat inspanningen gekost om de netwerken binnen en buiten het bedrijf te ontwikkelen en te laten bloeien. Ik heb zo met veel mensen lange, intense trajecten afgelegd. Dat gooi je niet zomaar overboord. Nogal wat wetenschappers blijven ons hun hele professionele leven trouw. Ze worden écht gedreven door onze missie om van deze wereld een gezondere plek voor iedereen te maken. Voor een farmabedrijf is jarenlange genegenheid en toewijding van medewerkers geen overbodige luxe. Want de zaden voor de oogst die we nu binnenhalen, zoals ons tbc-geneesmiddel, zijn twintig jaar geleden geplant.»

HUMO Bent u een machtig man?

Stoffels «Neen. Een manager die macht als middel gebruikt om zijn bedrijf te leiden, is compleet verkeerd bezig. Invloed is veel belangrijker en die verwerf je door ervaring, door het opdoen van kennis. Ik gebruik mijn macht enkel als er een crisis in het bedrijf is, of als er een beslissing genomen moet worden over een overname of een belangrijke financiële investering.

»Ik ben een servant leader, een dienende leider. Mijn ‘macht’ bestaat in het creëren van mogelijkheden voor anderen zodat ze hun job zo goed mogelijk kunnen uitoefenen. Ik zorg voor omstandigheden die het mogelijk maken dat andere leiders functioneren en floreren. Een machtig man aan de top die alle beslissingen in zijn eentje neemt, is voor een bedrijf het begin van het einde. Een bedrijfsleider moet heel goed weten wat hij níét weet. Beslissingen moeten genomen worden door mensen die weten waarover ze spreken. Wie last heeft in zijn schouder, stapt vandaag naar een gespecialiseerde orthopedist. Niet de huisarts, maar de specialist beslist wat er met die schouder moet gebeuren. In de wetenschap geldt net hetzelfde. Enkel mensen met kennis van zaken weten wat ze nodig hebben om geneesmiddelen te ontwikkelen. Dus schenk ik hun alle vertrouwen. Paul Janssen zei me lang geleden: ‘You take the risk, I take the blame.’ Dat breng ik nu zelf in de praktijk.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234