null Beeld

Nummer 5 in de lijst van de 50 invloedrijkste Belgen in de wereld: Pattie Maes, computerwetenschapper

In de wereld van nerds en techneuten heeft computerwetenschapper Pattie Maes, nummer 5 in onze lijst van de 50 invloedrijkste Belgen, de allures van een rockster. Technologieblad Fast Company noemt haar ‘one of the most influential designers in the world’ en volgens het World Economic Forum is ze een ‘Global Leader for Tomorrow’.

'Ik wil de smartphone van de toekomst uitvinden: een slimme coach die je helpt uit te groeien tot de persoon die je zou willen zijn'

Haar hele carrière staat in het teken van het verbeteren van de relatie tussen ons en onze computers. Ze wil onze smartphone nog slimmer maken, zodat hij uitgroeit tot onze steun en toeverlaat. ‘Hij zal onze dromen helpen waarmaken.’

Achtentwintig jaar geleden verhuisde Pattie Maes (55) naar Amerika om aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT) onderzoek te gaan voeren naar artificiële intelligentie. Vandaag is ze er professor Ambient Intelligence en geldt ze als een wereldautoriteit in haar vakgebied. In 2009 demonstreerde ze tijdens een inmiddels 10 miljoen keer bekeken TED Talk het systeem SixthSense, haar prototype van de huidige augmented reality-brillen.

Op dit moment werkt Maes met de jonge whizzkids van haar Fluid Interfaces Group in het MIT Media Lab aan een nieuwe, verbeterde relatie tussen mens en smartphone, laptop of tablet. Ze wil onze digitale toestellen nóg slimmer maken, zodat we ermee kunnen communiceren alsof ze onze beste vrienden zijn.

Pattie Maes «Wij werken aan toestellen die rekening houden met de context van de gebruikers, die hun interesses kennen, weten wat hun doelen zijn en wat ze in hun leven willen veranderen. In plaats van een smartphone zal je toestel een smart coach worden, die je begeleidt om uit te groeien tot de persoon die je graag zou willen zijn. Elke smart coach zal op het lijf gesneden zijn van elk individu. Want misschien heb ik een coach nodig die mij helpt te focussen, terwijl jij snakt naar een coach die je van je slechte gewoonten afhelpt. Iedere mens heeft wel iets waar hij of zij aan wil werken, of gedrag dat hij of zij wil afleren of veranderen. Vandaag kopen we een zelfhulpboek, maken we een afspraak bij de therapeut en gaan we te rade bij een vriend of vriendin. Onze toestellen zullen in de toekomst al die rollen overnemen.»

HUMO Ik vind uw onderzoek eerlijk gezegd een beetje griezelig.

Maes «Echt? Ik vind de huidige toestand eigenlijk ook best eng, hoor. Mijn drie zonen zitten continu naar het scherm van hun smartphone te turen. Ze schenken geen aandacht meer aan hun omgeving en spreken amper nog met ons. Onze digitale toestellen zijn ontzettend belangrijk geworden in ons leven, maar de manier waarop we ze gebruiken, laat te wensen over. Ik wil dat radicaal veranderen.»

HUMO De moderne mens is dus geen multitasker die tegelijk zijn smartphone op berichten kan checken, op zijn tablet zijn Facebookaccount bijwerken en de conversatie aan tafel levendig houden?

Maes «Nee, dat is een ernstige misvatting. De huidige smartphones en tablets zorgen enkel voor verwarring. Je zit te werken en plots komt er een e-mail binnen, of iemand stuurt een bericht via Skype: wég concentratie. Voor veel mensen is die digitale verstoring in hun dagelijkse leven echt problematisch. Er zijn dan twee mogelijkheden: ofwel smijten we al onze apparaten in de vuilnisbak en keren we terug naar de tijd van voor de digitalisering, ofwel veranderen we de manier waarop we ermee omgaan. En over dat eerste hoeven we ons geen illusies te maken. Daarom wil ik de smartphone van de toekomst uitvinden. Hij zal meer weten over wat we doen en waar we mee bezig zijn, zodat hij slimmer kan reageren, ons minder zal onderbreken op de foute momenten en ons spontaan informatie zal geven op de juiste momenten.»

HUMO Mijn smartphone die weet waar ik mee bezig ben en daar ook op inspeelt? Het wordt steeds erger.

Maes «Het hangt er natuurlijk van af hoe alles uitgewerkt wordt. Ikzelf ben ervan overtuigd dat het een verbetering zal zijn. Stel: ik wil vermageren. Dan kan mijn smart coach me in de supermarkt begeleiden bij het aankopen van de juiste producten. Niet dwingend, maar zachtjes sturend. En als dat niet lukt, kan hij me met emotionele boodschappen of op andere vriendelijke manieren tot verstandig winkelen proberen aan te porren.»

undefined

'Ik heb mijn zoon van 12 geleerd zelf dingen te creëren: hij speelt geen computerspelletjes, hij maakt ze zelf.'

undefined

null Beeld

HUMO Ik kan me voorstellen dat bedrijven en politici heel erg in uw onderzoek geïnteresseerd zijn.

Maes «Dat is zeker zo. Elke technologie kan misbruikt worden, maar ik ben heel erg aan mijn onafhankelijkheid gehecht. Wij zijn eerst en vooral geïnteresseerd in de belangen van de gewone mensen. Daarom is het zeer belangrijk dat wij dit onderzoek aan de MIT voeren, en het niet overlaten aan Google, Apple of Microsoft.»

HUMO Uw collega, professor robotica Frank Dellaert, schortte vorig jaar zijn academische carrière op om bij Facebook aan de slag te gaan. Hij wilde als invloedrijke Belg ook graag geïnterviewd worden, maar dat mocht niet van zijn nieuwe broodheer.

Maes «Dat is precies de reden waarom ik op de universiteit blijf. Wij zijn volledig vrij en onafhankelijk.»

HUMO Hebben de internetmastodonten u nog nooit geld aangeboden om bij hen te komen werken?

Maes «Zeker. Een bedrijf als Google probeert voortdurend de proffen op technische universiteiten als Stanford, MIT en Georgia Tech ervan te overtuigen om bij hen te komen werken. Ook beloftevolle studenten krijgen meteen na hun bachelor riante salarissen aangeboden. Voor de universiteiten wordt het langzaamaan een probleem.»


Dankzij de chip

HUMO Facebooks geheime project Building 8 wordt geleid door Regina Dugan, ooit baas van een militair onderzoekscentrum. Eind april lichtte ze een tip van de sluier: er wordt onder andere aan lasertechnologie gewerkt die het mogelijk moet maken om mensen rechtstreeks vanuit hun hersenen zinnen te laten typen. Versmelt de mens binnenkort met de technologie?

Maes «Facebook is niet het enige bedrijf dat intens met dit soort onderzoek bezig is. Dit wordt de technologie van de toekomst, of we dat nu leuk vinden of niet. De computer is steeds dichter naar ons toe gekomen. Het begon in de jaren 60 en 70 met één enkele supercomputer ergens in een speciale gekoelde ruimte, waar je naartoe moest reizen als je hem wou gebruiken. Dan was er de desktop, die op een bureau stond in een aparte kamer in het huis. De laptop en de smartphone zorgden er vervolgens voor dat de computer altijd bij ons is, en dankzij de wearables zoals de smartwatch dragen we hem op ons lijf. De volgende stap is dat we cyborgs worden en inderdaad met de technologie zullen ‘versmelten’.

»Volgens de Schotse filosoof Andy Clark is dat onze logische bestemming. Hij zegt dat we van in het prille begin van onze geschiedenis nooit iets anders gedaan hebben dan ons te verbeteren met behulp van technologie. Dat ligt nu eenmaal in onze aard.»

HUMO Tesla-baas Elon Musk is van plan om zijn brein aan een computer aan te sluiten.

Maes «Hij wordt gedreven door dezelfde motivatie als ik. Als onze computers rechtstreeks kunnen lezen wat we willen, moeten we er veel minder mee bezig zijn. Maar het zal nog wel even duren voor Musk zich rechtstreeks aan een computer kan koppelen, want we staan nog maar aan het begin van de brain computer interfaces. De nieuwe technologieën verplichten ons trouwens om heel goed na te denken over de verdeling van de taken tussen ons en onze computers. Als ze ons alle taken uit handen nemen, worden we luie donders.»

HUMO U zou zelf ook bereid zijn om een chip te laten inplanten.

Maes «Ik had dat als grap verteld in mijn TED Talk, maar iedereen lijkt dat ernstig te nemen (lacht).»

undefined

'De computerweten-schappen hebben dringend een grote feministische golf nodig'

HUMO Eind vorig jaar zagen een aantal personeelsleden van een Belgisch bedrijf er geen graten in dat hun baas bij hen een chip liet inplanten. In tijden van terreur en angst wordt het voor overheden misschien wel heel verleidelijk om al hun burgers te chippen?

Maes «Aan zo’n toekomst wil ik niet meewerken. De gebruiker zelf moet altijd vrij kunnen kiezen met welke technologie hij zichzelf wil verbeteren en met welke niet. Hij moet ook de controle blijven hebben over zijn gegevens en privacy.»

HUMO Grote internetbedrijven vegen nu toch al de vloer aan met privacy en gebruikerscontrole?

Maes «Ja, maar er komen wel tegenbewegingen op gang. In Europa misschien meer dan hier, maar er zijn ook Amerikaanse instellingen, zoals de Harvard Kennedy School, die voorstellen uitwerken voor wetgeving die onze privacy moet beschermen.

»Ik ben heel erg begaan met de ethische kant van mijn werk. In ons Media Lab loopt een AI Ethics and Governance Project, waarin we samen met filosofen nadenken over een beleid rond digitale toestellen, gegevens en privacy. We sluiten ons niet af van de wereld. Eén van de grote problemen met Facebook is dat ze te veel ingenieurs in dienst hebben, die niet genoeg nadenken over hun invloed op de samenleving. Ze amuseren zich te pletter met ontwerpen en staan niet stil bij de gevolgen. Sociale media en digitaal nieuws zijn enorm belangrijk geworden, het is essentieel dat we daar ethische kanttekeningen blijven bij maken.»

HUMO Vooraleer je een Amerikaanse president krijgt die regeert via Twitter?

Maes «Laten we het niet over politiek hebben (lacht). In Europa ziet het er trouwens niet veel beter uit. Hoopgevend is misschien dat Facebook na de verkiezingen wakker geworden is: ze beginnen stilaan over de gevolgen van hun eigen impact na te denken.»

HUMO In zijn roman ‘De cirkel’ beschrijft Dave Eggers hoe een pas afgestudeerd meisje gelooft dat ze in het paradijs terechtkomt wanneer ze aan de slag kan bij het belangrijkste internetbedrijf ter wereld. Het ultieme doel van haar bevlogen CEO’s is: complete transparantie. Het eindigt in een nachtmerrie.

Maes «‘De cirkel’ is voor mijn studenten verplichte lectuur. Ze moeten ook naar een reeks als ‘Black Mirror’ kijken. Wij denken heel goed na over alle mogelijke kwalijke gevolgen van wat we doen. Maar het brengt niets op je hoofd in het zand te steken en te roepen: ‘Ik doe hier niet aan mee!’ Met mijn onderzoek bepaal ik mee waar we naartoe evolueren.

»Sinds een paar jaar zijn we bezig met de ontwikkeling van neural networks: kunstmatige zenuwnetwerken die kunnen ‘leren’ en daardoor tot dingen in staat zijn die nog niet zo lang geleden totaal onmogelijk waren. Eerst was er de angst dat die neural networks heel wat jobs overbodig zouden maken, maar de laatste tijd groeit de consensus dat AI mensen bij hun werk kan helpen in plaats van het te vernietigen. Denk aan een dokter die gebruikmaakt van AI om een nog betere en preciezere diagnose te stellen.»

undefined

'Ik geloof niet in dat schrikbeeld van superintelligente machines die zich tegen ons keren. Dat is onvervalste sciencefiction.'

undefined

null Beeld

HUMO U bent niet bang dat onze omgeving door al die technologie kouder en onpersoonlijker wordt?

Maes «Dat hoeft niet. Als die systemen zo ontworpen zijn dat de mens en de relatie tot zijn medemens centraal staat, wordt het misschien minder koud dan vandaag. Nu zit iedereen op de trein of de bus op zijn eigen gsm te tokkelen. Stel dat je gsm zo ontworpen is dat hij je in contact brengt met iemand in jouw rijtuig die dezelfde interesses koestert: zou dat niet fijn zijn?»

HUMO Oxford-filosoof Nick Bostrom geloofde ooit net als u dat AI de mens kon verbeteren, nu waarschuwt hij voor machines die zo slim zijn dat niemand ze nog onder controle kan houden. Met een superintelligente computer is de apocalyps volgens hem heel dichtbij.

Maes «Wetenschappers die écht met AI bezig zijn en de materie door en door kennen, zijn daar niet bang voor. Want AI-systemen zijn sterk begrensd in wat ze kunnen. In één welbepaald ding zijn ze uitzonderlijk goed, maar vraag ze niet om ook nog iets anders te ondernemen, want dan haken ze af. Een AI-systeem dat goed met de auto kan rijden, heeft geen kaas gegeten van het stellen van medische diagnoses. Ik geloof niet in dat schrikbeeld van superintelligente machines die zich tegen ons keren. Dat is onvervalste sciencefiction.»

HUMO Als computerwetenschapper bepaalt u nu mee de toekomst van de mensheid. Geeft u dat een gevoel van macht?

Maes «Nee, ik ben helemaal niet hongerig naar macht. Ik vind het gewoon heel boeiend om over dat soort problemen na te denken. In mijn omgeving wordt onze toekomst vooral uitgestippeld door mannelijke ingenieurs. Als vrouwelijke computerwetenschapper kijk ik misschien met een andere blik naar de digitalisering en kan ik ook andere ideeën in de groep gooien. De computerwetenschappen hebben dringend een grote feministische golf nodig. Vrouwen denken volgens mij meer na over de invloed van de digitalisering op onze relaties en ons leven.»


Springplank

HUMO Van wijlen Steve Jobs wordt gezegd dat zijn kinderen niet met een tablet mochten spelen.

Maes «Ik kan me daar wel iets bij voorstellen. Mijn jongste zoon is 12 en ik beperk zijn tabletgebruik ook. Hij speelt geen spelletjes, maar maakt ze zelf. Ik leer hem aan om zelf dingen te creëren, in plaats van als een couch potato de creaties van anderen te consumeren.»

HUMO Volgens de Duitse psychiater Manfred Spitzer ontwikkelen kinderen die te veel met tablets bezig zijn een vorm van dementie.

Maes «Dat soort uitspraken neem ik met een flinke korrel zout. Toen de radio geïntroduceerd werd, dachten de ouderen ook dat het einde nabij was.

»Ik kan mij geen leven zonder computer meer voorstellen. Dankzij het internet en de smartphones is informatie voor iedereen op elk moment toegankelijk. Dat kan toch niet anders dan voor een enorm democratiserend effect zorgen? Het internet maakt het mogelijk om in landen waar geen persvrijheid heerst alternatieve stemmen aan bod te laten komen. En vandaag kan iedereen zijn creativiteit op datzelfde internet botvieren. Al wie dat wil, kan een film maken, een boek schrijven of muziek opnemen en dat wereldwijd met iedereen delen.

»Stel dat er morgen een bom valt die onze moderne infrastructuur vernietigt: kunt u dan uw eigen groenten kweken, uw koeien slachten en uw kippen pluimen? Of zelf uw auto repareren? Ik dacht het niet (lacht). We zijn afhankelijk van technologie: dat is wat ons tot mens maakt en onderscheidt van andere dieren.»

HUMO Waarom ging u in 1979 computerwetenschappen studeren? Computers waren toen allesbehalve hip.

Maes «Per toeval (lacht). Op mijn 18de kon ik niet beslissen wat ik wou studeren. In die periode woedde er een economische crisis in België en raakte zo goed als niemand na zijn studie aan werk. Eigenlijk twijfelde ik tussen architectuur en biologie, twee totaal verschillende richtingen. De VUB startte op dat moment met de allereerste opleiding informatica in België. Ik was niet echt geïnteresseerd in computers, maar zag die richting als een springplank om misschien ooit andere dingen te gaan doen. En zodra artificiële intelligentie ter sprake kwam en het over de relatie tussen mensen en computers ging, was ik verkocht. Die fascinatie is nooit meer verdwenen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234