Nutella staat in zo’n 170 landen op de ontbijttafel. Beeld Getty Images/EyeEm
Nutella staat in zo’n 170 landen op de ontbijttafel.Beeld Getty Images/EyeEm

ferrero onder vuurferrero onder vuur

Nutella geeft hazelnoten in Italië bitterzoete smaak: ‘Ik word misselijk van alle kritiek’

Ferrero, de producent van al die potten Nutella, wil meer hazelnoten van Italiaanse bodem. Dat plan stuit op heftig verzet.

Op de kraakheldere ochtend klinkt op de hazelnootplantage een hard gebrom. In een grote wolk van stof rijdt tussen de bomen een oogstmachine rond. De machine zwiept alle hazelnoten die in september rijp op de grond zijn gevallen in haar laadbak. Aan het einde van de rit inspecteert Luca Di Piero de kleine noten in de bak. ‘Het zijn er dit jaar weinig vanwege de vorst in april, maar ze zien er prima uit’, stelt hij vast. De robuuste, opgewekte landbouwer kijkt trots naar zijn plantage vol metershoge bomen buiten Civita Castellana, in het midden van Italië. Ruim dertig jaar heeft die hem een behoorlijk inkomen en veel werkplezier bezorgd. ‘Maar sinds een tijdje is de lol eraf’, zegt Di Piero, en zijn gezicht betrekt.

Wat hem hels maakt, is dat milieu-activisten, de Slow Food-beweging en meerdere burgemeesters in dit deel van Italië al drie jaar recht tegenover de hazelnootboeren staan. Verzet van de ene partij tegen het planten van hazelnootbomen op plekken waar ze nooit voorkwamen en tegen het extra gebruik van pesticiden botst met de wens van de andere partij om zoveel mogelijk met landbouwgrond te verdienen. ‘Ik voelde me altijd gewoon een agrariër. Maar tegenwoordig word ik gezien als een vieze milieuverontreiniger’, klaagt Di Piero terwijl hij wat takken onder zijn bomen weghaalt zodat de oogstmachine zich daar niet in verslikt. ‘Hazelnootplantages zijn in een slecht daglicht komen te staan.’

Deze heuvelachtige streek waar Di Piero landbouw bedrijft – zestig kilometer boven Rome, in het gewest Lazio – is de grootste leverancier van hazelnoten in Italië. De rijen hazelaars zijn er kilometers lang. De notenbomen doen het hier goed omdat de grond vulkanisch en het klimaat gunstig is.

Niet genoeg

Maar de hoeveelheid hazelnoten die hier en in drie andere gebieden in Italië wordt geoogst, is voor ’s werelds grootste hazelnootpastaproducent lang niet genoeg. Het Italiaanse bedrijf Ferrero, de producent van al die potten Nutella die in zo’n 170 landen op ontbijttafels staan, wil namelijk meer hazelnoten van Italiaanse bodem verwerken in zijn beroemde chocospread. De import uit Turkije, hazelnootproducent nummer één, moet slinken ten gunste van de nootjes uit Italië, de nummer twee.

Die verschuiving heeft Ferrero in 2018 aangekondigd met zijn ‘Hazelnootproject Italië’. De Nutella-maker wil dat het aantal hectares hazelnoot producerende grond in 2025 van 70.000 is gegroeid naar 90.000. Zo speelt Ferrero in op de voorkeur van de consument van nu, die goed traceerbare voedselproducten eist met grondstoffen die het liefst niet van ver komen, en waar geen zweem van kinderarbeid omheen hangt, zoals in Turkije het geval is. Sinds het begin van het Progetto Nocciola Italia helpt Ferrero boeren in het hele land over te stappen op hazelnoten. En met succes. De multinational garandeert de afname van een goed deel van hun toekomstige oogsten.

Maar bij nogal wat Italianen schiet Ferrero’s plan in het verkeerde keelgat. Zij zijn fel gekant tegen de toename van de hoeveelheid hazelaars. Want, zeggen ze, meer hazelnootbomen betekent meer monocultuur en veel meer gebruik van gif. ‘Tijdens de oogst alleen al worden er door de stofwolken grote hoeveelheden insectenbestrijdingsmiddelen door de lucht verspreid’, zei milieuactivist Famiano Crucinanelli op landelijke televisiezender RAI over de hazelnotenstreek in Lazio.

Op de plantage van Luca Di Piero verzamelt een oogstmachine alle op de grond gevallen hazelnoten. Beeld Pauline Valkenet
Op de plantage van Luca Di Piero verzamelt een oogstmachine alle op de grond gevallen hazelnoten.Beeld Pauline Valkenet

Streekproducten

Ook Carlo Petrini, de gezaghebbende oprichter van de Slow Food-beweging – die zich sterk maakt voor authentieke, milieuvriendelijke streekproducten – zegt bang te worden van Ferrero’s voorkeur voor Italiaanse hazelnoten. Petrini vreest dat de monocultuur zoals hij die in de streek ten noorden van Rome ziet, zich verder verspreidt. In dagblad La Stampa schreef hij: ‘Tot wanneer laten we financiële belangen het milieu, het landschap en de gezondheid van de mensen aantasten? Een van de kostbaarste kwaliteiten van een boer is het diversifiëren van zijn gewassen; daar houdt hij de kostbare biodiversiteit mee in stand.’ Toen Ferrero vorig jaar boeren in de buurt van Florence warm probeerde te maken voor nieuwe plantages, zette de gealarmeerde Toscaanse afdeling van Slow Food een open brief op Facebook: ‘Deze zogenaamde ‘kans’ verstoort het evenwicht van het milieu. (…) Laten we met de hazelnootbomen niet overdrijven!’

Vasthoudend verzet is er ook rondom het meer van Bolsena, in de noordelijke punt van Lazio, tegen Toscane en Umbrië aan. De burgemeesters van zeven plaatsjes die uitkijken op de enorme waterplas sloeg de schrik om het hart bij de plannen van Ferrero. Ze zagen de hazelnootbomen vanuit het zuiden al massaal naar hun mooie meer oprukken, en draaiden samen snel een verbod op dat soort plantages in elkaar.

Geen verrassing

Andrea Di Sorte, de loco-burgemeester van Bolsena, vertelt in een videogesprek dat het verbod onmiddellijk werd aangevochten door Assofrutti. Dat is een notenboerencoöperatie uit de streek van boer Luca Di Piero. ‘Assofrutti is naar de rechter gestapt. Die gooide ons verbod uit het raam. Dat was geen verrassing want we wisten wel dat onze verordening juridisch zwak was. Boeren mogen immers zelf bepalen wat ze verbouwen. Wij wilden rondom ons meer simpelweg niet héél veel hazelnootplantages; er zijn nu eigenlijk al te veel olijfgaarden. Tot nu toe zijn er hier gelukkig hooguit tien nieuwe plantages met hazelaars verschenen.’ Zijn verbod stelde dus weinig voor, maar Di Sorte meent dat het toch zinvol was: ‘Het was een politiek signaal. We wilden het publieke debat over pesticiden aanzwengelen, en vooral ook over de controle op het gebruik ervan. Dat is gelukt. Ons provinciale bestuur is nu bezig daar nieuwe regels voor op te stellen.’

Over de link tussen hazelnoten, gif spuiten en monocultuur kan Pompeo Mascagna zich enorm kwaad maken. Mascagna is de tengere voorzitter van Assofrutti. In zijn steriele kantoor zegt hij ‘misselijk’ te worden van alle kritiek op het kleine nootje. Nijdig: ‘Onze conventionele boeren bespuiten de bladeren van hun hazelnootbomen twee keer per jaar, tegen luizen. Druivenranken, graan en aardappels, om maar iets te noemen, worden veel vaker bespoten. Dus waarom zit nou juist de hazelnoot in het verdomhoekje?’ De voorzitter geeft zelf antwoord: ‘Misschien zijn de critici jaloers op ons succes.’

Inmiddels heeft hazelnotenverbouwer Di Piero zijn oogst op de zonnige septemberochtend binnen. Hij noemt het bovenmatig spuiten van pesticiden ‘een fabeltje’ en snapt niets van alle heisa rondom de nieuwe hectares voor Nutella. ‘Burgemeesters en milieuactivisten die daartegen tekeergaan, doen dat vast voor politiek gewin. Want zeggen dat je opkomt voor het milieu is hip, daar win je stemmen mee.’ Zijn gezicht klaart pas op wanneer hij begint over de hazelnootzoetigheden die hij zelf in een piepklein bedrijfje aan huis maakt. ‘Een Italiaanse sterrenkok noemt mijn chocospread ­eccellente en vorig jaar won ik een tweede prijs bij de internationale Chocolate Awards. Echt, met onze hazelnoten hier is niks mis.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234