null Beeld

Ode aan de vriendschap: de kleine levensles van Hanya Yanagihara

De Amerikaanse Hanya Yanagihara schreef een roman van meer dan zevenhonderd bladzijden over misbruik, mishandeling en trauma’s, maar ook over liefde en vriendschap. Het boek weet lezers tot in het diepst van hun ziel te raken.

'Probeer een moreel hoogstaand persoon te zijn'

Vier jonge mannen, afgestudeerd aan dezelfde prestigieuze universiteit, zoeken een plek om te wonen in New York, én gelijk ook hun plek in het leven. Het boek begint wanneer Jude zijn trauma’s al achter de rug, en in zekere zin overwonnen heeft: hij heeft een vriendenkring, studeerde succesvol af, krijgt een topjob als advocaat. Andere schrijvers zouden hier stoppen, maar Yanagihara begint hier pas. Want sommige trauma’s kún je niet overleven, sommige mensen zijn te zwaar beschadigd. Zelf noemt de schrijfster ‘Een klein leven’ een boek als een ombré: het begint heel licht, maar wordt steeds donkerder, met als apotheose een inktzwart einde.

HUMO Iedereen die het boek leest, is er ondersteboven van. Had u er enig idee van dat het zo’n effect zou hebben?

Hanya Yanagihara «Nee, totaal niet. Ik had natuurlijk gehoopt dat het een publiek zou vinden: mensen die het gevoel hadden dat het boek hen iets vertelde dat ze moesten horen, ook al wisten ze niet op voorhand wat. Ik wou dat het zou aanvoelen alsof het boek speciaal voor hen geschreven was. Maar dat zo’n grote groep dat gevoel had, was voor mij een enorme verrassing. Het boek ging een eigen leven leiden, door mond-tot-mondreclame. Dat is voor mij het mooiste: niet dát het zoveel mensen heeft bereikt, maar hóé het de mensen heeft bereikt.»

HUMO In de duisternis van tragische gebeurtenissen schijnt er één licht doorheen het boek: vriendschap. ‘Een klein leven’ is een ode aan de vriendschap.

Yanagihara «Ja, ik suggereer in het boek dat vriendschap een primaire relatie kan zijn in ons leven. Vele jaren wás het ook zo: vroeger werd er getrouwd omdat het moest, om twee stammen te verenigen, om een oorlog te stoppen, om handel te drijven, om religieuze redenen. Je móést trouwen, maar een vriend was iemand die je zélf kon kiezen. Het was vaak de enige autonoom gekozen relatie die je had. En in die keuze kon je aan de wereld duidelijk maken: dit vind ik belangrijk, dit soort mens, dit soort waarden. Maar nu mensen kunnen kiezen met wie ze trouwen, wordt een relatie gezien als iets dat belangrijker of waardevoller is dan vriendschap. Dat idee wilde ik ter discussie stellen.

»Bovendien wilde ik schrijven over een vriendschap die tegelijk een romance is – niet seksueel, maar romantisch in alle betekenissen van het woord. Met de romance tussen Jude en Willem wilde ik aantonen hoe veelomvattend en belangrijk vriendschap kan zijn. Ik wilde aantonen dat het alles kan zijn wat je wilt dat het is. En soms komt er seksualiteit of erotiek bij kijken, soms niet. Uiteindelijk beseffen Jude en Willem dat hun relatie alles kan zijn wat ze willen.

»Weet je, alle personages in het boek – en ikzelf en mijn eigen vrienden ook – hebben een ánder soort leven: ze zijn niet getrouwd, hebben geen kinderen. En toch zijn het wel degelijk volwassenen. We leiden een leven dat misschien niet lijkt op de levens die gedocumenteerd worden in literatuur en films, maar het is evenzeer een legitiem leven.»

HUMO Dat soort leven wordt voorlopig nog niet algemeen aanvaard. In uw boek krijgen de personages ook commentaar: een leven waarin vrienden centraler staan dan een liefdesrelatie wordt schattig bevonden als je 20 bent, maar raar wanneer je 30 bent.

null Beeld

Yanagihara «Exact. Ik denk dat veel mensen inderdaad geloven dat je moet trouwen en een gezin stichten om echt volwassen te worden. Maar dat is een beperkende manier om je volwassen leven in te vullen. Voor mij betekent volwassen zijn: proberen een moreel hoogstaand persoon te zijn. Iederéén kan trouwen, iederéén kan kinderen krijgen. Het is veel moeilijker om een goed mens te zijn. Dát is de vraag die je je moet stellen: ben ik een goed iemand voor de mensen in mijn leven? Dat is een blijvende strijd.»

HUMO Waarom denkt u dat de maatschappij het normaal vindt om een relatie te hebben en abnormaal om alleen te zijn?

Yanagihara «Ik denk dat het voor een maatschappij beter is wanneer mensen verdeeld zijn in gezinsunits, want dat maakt ze controleerbaar. Ik wil niet klinken als een waanzinnige, maar ik denk dat er een maatschappelijke noodzaak is om gezinnen te hebben: het maakt burgers kneedbaarder. Die basisunit van het gezin zal onze maatschappij altijd domineren, maar dat betekent niet dat er geen ruimte kan zijn voor andere soorten relaties en een andere vorm van bestaan. En die andere vormen van leven zouden geen bedreiging mogen vormen. Hoe zit het in België op dat vlak?»

HUMO Het is hier zeker nog de norm om een relatie te hebben. Al denk ik niet dat men ervan opkijkt als je geen relatie hebt, maar wel als je er geen wílt.

Yanagihara (lacht) «Juist. En dát is het grote verschil. Mensen – vooral als ze zelf een relatie hebben – houden ervan koppels te zien, ze willen hun eigen leven gereflecteerd zien. Dus als je voor iets anders kiest, zoals in het boek, krijg je te maken met argwaan en vijandigheid. Mensen houden er niet van als iemand er niet voor kiest om deel te nemen aan het soort leven dat zij voor zichzelf hebben gekozen en dat vertrouwd aanvoelt.»

HUMO Een meerwaarde van een relatie is dat je met jezelf geconfronteerd wordt. Die confrontatie is interessant, en helpt je ook om een betere versie van jezelf te worden.

Yanagihara «Zeker. Maar ik denk ook dat sommige mensen graag alleen zijn. Soms is het niet ingewikkelder dan dat.

»Wat ik in het boek vooral wilde suggereren, is dat er veel verschillende manieren zijn om een volwassen leven te leiden. Je kan een relatie hebben, maar die relatie is misschien helemaal anders dan die van je vrienden of je ouders. Je kan een relatie hebben met twee mensen tegelijk, je kan een relatie hebben met een dierbare vriend, met wie je geen seks hebt, ook al denkt iedereen van wel. Niemand hoeft dat te weten. Een relatie is tegelijk heel publiek én in wezen onkenbaar, behalve voor jou en de persoon met wie je een relatie hebt. Dat besef je als je ouder wordt: er is iets elementair mysterieus aan relaties.»

HUMO Het was één van de mooiste dingen in het boek: te lezen dat wat Jude en Willem hebben – wat het ook is – óók een mogelijkheid is.

Yanagihara «Ik denk dat het een romance is, en ik heb er heel graag over geschreven. Jude is uiteraard verre van perfect, hij is zowel fysiek als mentaal zwaar beschadigd. Maar ook Willem heeft zijn gebreken. Wat zij wel hebben, is de toewijding om samen door te gaan, om altijd lief te zijn voor elkaar. Ze maken allebei fouten, maar ze proberen echt om elkaar goed te behandelen. Dat is voor mij de basis van een succesvolle relatie, of het nu vriendschap is of de band tussen een ouder en een kind, of tussen twee volwassenen die seks hebben met elkaar. Het is een keuze die je elke dag maakt. Of niet maakt.

»Ook al streeft Willem ernaar goed te zijn voor Jude, hij slaagt er niet altijd in. Jude heeft zoveel meegemaakt dat hij gelooft dat hij het niet verdient een goed leven te leiden en liefde te krijgen. En dan is de vraag: wat is je morele verantwoordelijkheid ten opzichte van iemand die duidelijk in nood zit, maar die je op alle mogelijke manieren duidelijk maakt: help me niet. Ontzeg je iemand van wie je houdt zijn vrije wil? Ook al is het die vrije wil die hem verwoest? Ik weet het niet. Het boek geeft ook geen antwoord op die vraag. Dat is ook niet de taak van fictie. Als je een boek uit hebt, moet je achterblijven met een hoop nieuwe vragen, niet noodzakelijk met antwoorden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234