null Beeld

Oek De Jong - Pier en oceaan

Achthonderd pagina's heeft Oek de Jong volgeschreven. Acht jaar heeft hij er over gedaan. Nuttige jaren: 'Pier en oceaan' (Augustus) is een geschenk.

Je zou kunnen zeggen dat de groots opgezette vierde roman van De Jong over Nederland gaat. De vertelling vangt aan in 1952: de Duitsers weg, 'de wereld weer onder het juk van Christus'. Nederland is bedompte grond, een protestantse gevangenis waarin vernedering op zonde rijmt.

Het is een tijd waarin iedereen zichzelf voortdurend observeert, en die observatie vervolgens gedwee tegen de meetlat van de moraal legt. Wanneer 'Pier en oceaan' finisht, in 1971, is Nederland van kleur verschoten. 'Gewoon' is niet langer 'al gek genoeg', seks is uit het donker gehaald, en in de stad ruikt de moderne tijd naar stickies.

Die geschiedenis ként u, maar De Jong maakt zijn vertelling bijzonder door ze op te hangen aan een zorgvuldig gevlochten coming of age: die van Abel, een jongen die zich aan de verstikkende treurnis wil ontworstelen.

Aanvankelijk zoomt De Jong in op Dina, de moeder van Abel. Ze is zwanger, maar worstelt met de naweeën van een onverhoedse seksuele ervaring - ze heeft het bed gedeeld met een vrouw. De ontsnappingsdrang die Abel later zo zal kenmerken, zit ook in haar besloten, maar de tijd beslist er anders over.

Ze verzeilt in een frustrerend huwelijk, en trouwt ook met droefenis en onvervuld verlangen. In het tweede deel zien we Abel opgroeien - van schutterig, met emoties woekerend kind tot roekeloze, openbarstende adolescent die uiteindelijk min of meer zijn plaats vindt.

Het verteltempo is traag, heel traag, maar nooit sukkelig traag - in elke zin vibreert een spanning die noopt tot doorlezen. Lang heb ik gezocht naar de reden waarom ik zo genoot. Want is het genre niet wat ouwelijk? En wat heb ik per slot van rekening met Fries- en Zeeland - de twee regio's waarin het verhaal gedijt - en dat Nederlandse water?

Het enige waar ik op kwam: de forte van 'Pier en Oceaan' is niet de epische alomvattendheid, of de historische nauwkeurigheid, en zelfs niet de uitmuntende sfeerschepping. Het is de zacht aangeblazen empathie waarmee De Jong spreekt, de bedachtzame manier waarop hij zijn lezer richting solidariteit met zijn personages duwt.

Goedmoedigheid, dat is het woord: De Jong is geen toornige god die boven zijn personages hangt. Hij laat ze schitteren in hun weerloosheid.

De tederste passages zijn die waarin De Jong het geroezemoes in de wakker wordende onderbuik van Abel uitspelt Dat weifelende zoeken en tasten, de afschuw, de opwinding: al duizenden keren beschreven, maar De Jong schildert met een penseel met zachte haartjes.

Een lesje? Verandering is mogelijk - in een mensenleven, en in een maatschappij. Maar een mens blijft toch geketend aan zijn tijd en - vooral - zichzelf. Roorda, de grootvader van Abel, een knoestige pater familias, moet het ook vaststellen: 'Er bleef niet veel over van een mens. Hij had ervaring opgedaan, maar wijs was hij niet geworden. Hij moest voortploeteren met degene die hij altijd was geweest.'

'God zorgt' is het mantra van Dina's vader - Abels andere grootvader. Dat die Ouwe Knakker hemelhoog er maar voor zorgt dat Oek de Jong nog lang mag schrijven.

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234