Boek★★½☆☆

Olga Tokarczuk: ‘Jaag je ploeg over de botten van de doden’

★★½

In oktober 2019 probeerde de Zweedse Academie een met #MeToo-schandalen gevuld jaar goed te maken door de uitgestelde Nobelprijs voor Literatuur van 2018 uit te reiken aan de Poolse feministe Olga Tokarczuk. Niet dat de toen 57-jarige schrijfster de bekroning niet verdiende. Met bejubelde romans als 'Oer en andere tijden', 'Huis voor de dag, huis voor de nacht' en 'De Jacobsboeken' had de geëngageerde auteur in eigen land al zowat elke belangrijke literatuurprijs in de wacht gesleept, en met de Engelse vertaling van haar nomadenverhaal 'De rustelozen' mocht ze in 2018 ook al de Man Booker International Prize op haar schouw zetten.

De Academie roemde Tokarczuks 'verhalende verbeelding, die met encyclopedische passie het overschrijden van grenzen voorstelt als een manier van leven'. Dat niet iedereen haar grenzen aftastende activisme in dezelfde mate wist te waarderen, werd pijnlijk duidelijk toen Tokarczuks uitgever gewapende lijfwachten moest inhuren om de schrijfster te beschermen tegen zelfverklaarde Poolse patriotten die haar beschuldigden van landverraad, antichristelijkheid en het aanzetten tot ecoterrorisme. Het één en ander had toen te maken met de publicatie van haar historische roman 'De Jacobsboeken', waarin de romancière het aandurfde om enkele donkerder getinte bladzijden uit de Poolse geschiedenis kritisch te benaderen. Antinationalisme, een frisse afkeer van het katholieke geloof en een baldadige vorm van dierenliefde zijn niet toevallig ook de eigenschappen die het hoofdpersonage van haar onlangs vertaalde ecothriller 'Jaag je ploeg over de botten van de doden' typeren.

In die whodunit, die Tokarczuk in 2009 naar eigen zeggen als 'tussendoortje' schreef, wordt een excentriek oud besje geconfronteerd met een reeks moorden in het Pools-Tsjechische grensgehucht waar ze andermans zomerhuizen onderhoudt, mosterdsoep kookt en horoscopen berekent. Wie echter een Miss Marple-achtige hommage aan Agatha Christie verwacht, komt slechts deels aan zijn trekken. Omdat de in Polen als publieke intellectueel geboekstaafde Tokarczuk het als een 'verspilling van tijd en papier' beschouwt om een boek enkel te schrijven om te weten wie de moordenaar is, besloot ze aan haar droogkomische mysterie ook enkele Grote Thema's als vegetarisme, dierenrechten en burgerlijke ongehoorzaamheid toe te voegen. Dat doet ze evenwel op zo'n opzichtige manier dat het misdaadverhaal er flink onder te lijden heeft. Tokarczuk heeft net iets te veel dedain voor een genre dat ze zelf niet bepaald beheerst.

Het gebrek aan suspense zou niet eens een ramp geweest zijn als 'Jaag je ploeg over de botten van de doden' niet ook in politiek-filosofisch opzicht enigszins tekortschoot. Bij momenten leest het met de poëzie van William Blake doorspekte moordverhaal als een intelligent en grappig pleidooi tegen patriarchale dorpspolitiek en het doden van dieren, maar naast al te lange astrologische uiteenzettingen over ascendanten en Mars die in het twaalfde huis staat, vind je in deze ecologische vertelling ook iets te vaak weinig doordachte doordenkertjes als: 'Soms denk ik weleens dat alleen zieken echt gezond zijn.'

Als er toch een reden is om 'Jaag je ploeg over de botten van de doden' tot de laatste pagina te lezen - voor de voorspelbare conclusie hoef je het niet te doen - dan is het Tokarczuks gitzwarte gevoel voor humor. Zo gniffel je je als lezer door Tokarczuks vrolijke vertelling vol karikaturale personages en een occasionele dode met een gescheurde onderbroek die boven zijn 'spiksplinternieuwe zilverkleurige trainingsbroek' uitsteekt.

'Jaag je ploeg over de botten van de doden' is wellicht niet het boek waarmee Tokarczuk haar Nobelmedaille opstreek, maar wie zelfs in haar 'tussendoortjes' de absurditeit van het bestaan ludiek weet te vatten, verdient misschien toch de acht miljoen Zweedse kronen die bij de prijs horen. Al was het maar om in alle rust aan betere boeken te kunnen werken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234