null Beeld

Omkoping, grove misleiding, corruptie: hoe Carey Gillam werd verjaagd door Monsanto

Bijna twintig jaar verdiepte Carey Gillam zich in Roundup, de omstreden onkruidverdelger van Monsanto. Toen haar kritische journalistiek op steeds meer tegenstand van de industrie stuitte, veranderde ze het geweer van schouder: vandaag brengt ze als activiste aan het licht wat de grote multinationals liever onder de tafel houden. Haar onlangs verschenen boek over Monsanto is een relaas van omkoping, grove misleiding en corruptie.

joop bouma

'Als je vertelt dat Roundup net zo veilig is als tafelzout, dat je het zelfs zou kunnen drinken, dan ben je niet eerlijk bezig'

De werkzame stof in Roundup – glyfosaat – is al jaren omstreden en wordt ervan verdacht kankerverwekkend te zijn bij mensen. Resten van het meest verkochte herbicide ter wereld worden in ons voedsel en onze urine aangetroffen. De EU worstelt met een besluit over een verbod of een tijdelijke verlenging van de toelating. In Vlaanderen is de onkruidverdelger verboden voor particulieren, maar professionele gebruikers mogen er wel nog mee aan de slag. Sommigen zien in Roundup het DDT van de 21ste eeuw, een stof die de soortenrijkdom aantast, die boeren en consumenten ziek maakt.

Gillam is inmiddels onderzoeksdirecteur van de Amerikaanse ngo US Right to Know, die informatie verzamelt over risico’s voor voedsel en de invloed van de industrie op het overheidsbeleid. De overstap van journaliste tot activiste was niet helemaal een vrije keuze, vertelt ze.

- U schrijft in de inleiding van het boek dat Monsanto van alles heeft geprobeerd om u dwars te zitten toen u als journalist voor Reuters werkte. Hoe ging dat in zijn werk?

Carey Gillam «PR-mensen van Monsanto en van organisaties die door Monsanto zijn opgericht belden me thuis, zeer kritisch en beledigend. Ze stuurden e-mails naar mijn hoofdredacteur. Het was bijna bedreigend. Ik werd op het internet aangevallen door Academics Review, een organisatie die naar eigen zeggen zuivere, onafhankelijke wetenschap wil promoten. Ze schreven dat ik een slechte journalist was en dat ik de industrie in een kwaad daglicht stelde. Later kwamen we erachter dat Academics Review met geld van Monsanto was opgezet. Dat bedrijf heeft er veel werk van gemaakt om mij van het dossier af te krijgen. Dat hebben ze later ook toegegeven. In de eerste vijftien jaar had ik een hoofdredacteur die mij volledig dekte. Voor hem gold er maar één criterium: kloppen de feiten?

»Bij Monsanto ging het niet eens om de feiten. Ze namen me kwalijk dat ik altijd alle partijen aan het woord liet, ook critici. De fabrikant vond dat alleen hun eigen standpunt het juiste was. Ik begrijp wel dat Monsanto mij daar weg wilde hebben. Mijn artikels voor Reuters kwamen bij alle kranten, radio- en tv-stations, wereldwijd. Media zagen mij als een gezaghebbend verslaggever op dit onderwerp. In het begin waren ze bij Monsanto heel vriendelijk, ze nodigden me uit, wilden alles graag uitleggen. Het kostte me talloze ontmoetingen met wetenschappers en boeren om erachter te komen dat wat een multinational vertelt niet per se overeenkomt met wat er werkelijk aan de hand is.»

- In 2014 kreeg u een nieuwe hoofdredacteur die minder goed bestand was tegen de druk van Monsanto. Op zekere dag werd u te verstaan gegeven dat u niet meer over glyfosaat mocht schrijven.

null Beeld

Gillam «De druk werd te groot. Er kwamen meer berichten over de risico’s van glyfosaat, het kankeronderzoekscentrum van de Wereldgezondheidsorganisatie bestempelde glyfosaat als een voor mensen mogelijk kankerverwekkende stof. De industrie had er alle belang bij alles te minimaliseren en mijn hoofdredacteur werd steeds nerveuzer. Ze probeerden steeds meer te controleren wat ik opschreef. Het ging zover dat ik alleen nog met toestemming van de hoofdredacteur artikels mocht schrijven over glyfosaat. Dat is volstrekt in strijd met hoe een internationaal nieuwsagentschap als Reuters werkt. Soms werden stukken aangepast en werd er informatie aan toegevoegd in het voordeel van de industrie. Ik vond dat ik mijn werk niet meer goed kon doen. Maar ik wilde het onderwerp niet laten lopen. Ik had er zoveel in geïnvesteerd. De mensen van US Right to Know vroegen al jaren of ik voor hen wilde gaan werken en toen dacht ik: als ik daar precies hetzelfde kan doen, waarom niet?»

- En nu bent u een activist en niet langer onafhankelijk.

Gillam «Ik zie mezelf niet als een activist, ik vertel niemand wat hij of zij moet doen. Ik loop niet mee in protestmarsen, teken geen petities. Ik pleit niet voor een verbod op glyfosaat, ook niet voor een verbod op genetisch gemodificeerde gewassen. Ik probeer gegevens boven tafel te krijgen die niet makkelijk te krijgen zijn. Ik vergaar informatie die relevant, actueel en feitelijk is, zodat overheden en de burger een beter gefundeerd oordeel kunnen vellen. Want terwijl multinationals als Monsanto erin slagen luid en duidelijk hun standpunten te verkondigen, blijkt het nogal ingewikkeld om de ándere kant te horen te krijgen. Pas dan kun je de voordelen afwegen tegen de risico’s. Dát is wat een journalist behoort te doen en dat zie ik nog steeds als mijn taak.»

- Intussen is glyfosaat wereldwijd uitgegroeid tot het meest gebruikte bestrijdingsmiddel.

Gillam «We zijn uit balans, ook in de VS. We telen in ons land graan, graan en nog eens graan. We subsidiëren het. En we spuiten dat gewas vol met pesticiden. De belangrijkste boodschap van Rachel Carson, die in de jaren 50 het boek ‘Silent Spring’ schreef over het inmiddels bijna overal verboden landbouwgif DDT, was dat we moeten beseffen dat bestrijdingsmiddelen voordelen hebben, maar ook héél veel nadelen. We hebben naar haar geluisterd, we zijn alerter geworden. Maar is die alertheid er nu nog? Ik ben bang van niet.»

- U neemt het in uw boek op voor de boeren, die ziek worden van de bestrijdingsmiddelen waarmee ze móéten werken omdat ze steeds grotere opbrengsten van hun land moeten halen.

Gillam «Ik kom uit Kansas, het boerenland van de VS. Ik realiseer me terdege dat boeren een groot probleem hebben, ook in Europa trouwens. Boeren voeden ons, maar het is een gevaarlijk beroep. Voor mij zijn het helden: ze zitten in de frontlinie. Zij hebben dus bij uitstek recht op feitelijke, juiste informatie over de gevaren. Als je, zoals Monsanto deed, vertelt dat Roundup net zo veilig is als tafelzout, dat je het zelfs zou kunnen drinken, dan ben je niet eerlijk bezig. Een doorsnee landbouwer moet leven met de risico’s van bestrijdingsmiddelen. Ze hebben die middelen nódig: daar moeten overheden rekening mee houden. Maar om nou blindelings multinationals te gaan volgen die beweren dat hun middel veilig is, dat is geen rationeel beleid, gebaseerd op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek.»

- Uw boek is afgelopen maand in de VS verschenen. Hoe reageerde Monsanto?

Gillam «De industrie vindt het een nepboek, ze noemen me een nepjournalist. Niemand gelooft me als ik dit zeg, maar mijn boek is níét gericht tegen Monsanto. Glyfosaat is een doeltreffende onkruidverdelger, die in de landbouw jarenlang een geweldig hulpmiddel was voor boeren. Maar we zijn er steeds meer van gaan gebruiken. Is dat verstandig, nu we weten dat we decennialang door Monsanto zijn misleid over de risico’s? Die misleiding is overigens niet door mij verzonnen: ze blijkt uit duizenden documenten die wij boven tafel hebben gekregen. Het bewijs is er dat dit bedrijf jarenlang wetenschappelijke studies over de risico’s heeft weggehouden van het publiek en publicaties heeft tegengewerkt. Volgend jaar begint er in San Francisco een rechtszaak van slachtoffers, dan zullen er nog veel meer documenten naar buiten komen. Het zou mij verstandig lijken als de EU een langetermijnbeslissing over glyfosaat uitstelt tot na dat proces.»

© Trouw

Carey Gillam, ‘Giftig spul. Over het pesticide Roundup, kanker, Monsanto en corruptie’, Lemniscaat

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234