'Omtrent liefde en dood': een monument van Erwin Mortier voor Jef Geeraerts

Ieder verdriet kent zijn eigen gisting, rouw heeft niet altijd hetzelfde boeket. In ‘Omtrent liefde en dood’ verwerkt schrijver Erwin Mortier (51) het afscheid van twee hartsvrienden, de schrijver Jef Geeraerts en zijn vrouw Eleonore Vigenon. ‘Toen ik een tijdlang ’s nachts wakker werd van de nachtmerries, wist ik: ik moet een grafzerk en eerbetoon voor hen schrijven.’

'Ik was stomverbaasd dat Jef me tot één van zijn erfgenamen had gemaakt'

De gsm blijft binnen handbereik tijdens het gesprek, want ook vandaag is de dood niet ver weg: Erwins moeder, die al jaren in de nevelen van Alzheimer woont, het proces dat hij zo genadeloos en ontroerend beschreef in ‘Gestameld liedboek’, is aan haar laatste dagen begonnen. Ze zou drie dagen na ons gesprek, vorige week donderdagnacht, overlijden. ‘Het is het lot van vijftigers om steeds meer met sterfelijkheid bezig te zijn. Die van anderen, en die van jezelf.’

HUMO Hoe hebben jullie Jef en Eleonore leren kennen?

Erwin Mortier «In Parijs, in 2003. Een boekenbeurs stond er in het teken van de Nederlandstalige literatuur, en men had er een tapijtbombardement van Vlaamse auteurs op Parijs laten vallen (lacht). Alle grote jongens en meisjes van toen waren erbij. Na een zeer wijdlopige toespraak van de Vlaamse regeringsvertegenwoordiger schoven we aan voor het buffet, en Jef en Eleonore stonden achter ons. Lieven (Vandenhaute, Radio 1-stem en partner van Erwin, red.) en ik waren toen net naar Drongen verhuisd, waar zij ook woonden, en ze nodigden ons uit. Ik had hem al een paar keer in de krantenwinkel gezien, maar introvert als we allebei waren, hebben we alleen vriendelijk geknikt en over het weer gepraat. Toen ze ons uitnodigden, vroegen we af wat het zou worden: Jef, de grote geweldenaar en übermacho-koloniaal, die zijn gezicht verstopte achter een bril die op traliewerk leek, en Eleonore, die vestimentair niet op een pauwenveer meer of minder keek? (lacht) Maar tot onze aangename verwondering en ontroering leerden we twee mensen kennen die elkaar heel graag zagen, en speels en plagerig met elkaar omgingen. De vestingwal van ijzerwerk en dierenvellen ging die avond tegen de vlakte.

»Hoe groeit een vriendschap? Een affiniteit over hoe je in het leven staat, gedeelde interesses, geboeid zijn door hun ervaringen en levens. Hun vreugdes en littekens, die hun allebei een uniek reliëf gaven. We kunnen niet eeuwig soepele en gladde pubers blijven, maar zij waren als zeventigers jonger van lichaam en geest dan veel 40-jarigen die ik ken.»

HUMO Jullie werden ‘de jongens’, al waren jullie ruim de 40 voorbij.

Mortier «Hij heeft gesproken op mijn 40ste verjaardag, en me een Congolese speer cadeau gedaan om leeuwen mee te doden, toevallig één van mijn lievelingshobby’s, gezien de dichtheid van grote roofdieren in het Gentse (lacht).

»Tijd wordt relatief als je de kaap van de 70 hebt gerond. Jaren kunnen zich tot seconden samenballen, seconden kunnen eeuwen duren. De grootmoeder van Lieven, die net voor haar 100ste is uitgedoofd, heeft haar bijna honderd klein- en achterkleinkinderen nog gezien voor haar kaarsvlam uitgeblazen mocht worden. Ze was van 1898, en bij ons laatste bezoek zei ze: ‘Volgende dinsdag is het al 95 jaar geleden dat ons vader gestorven is.’ Voor haar leek dat gisteren.»

HUMO Jef en Eleonore hadden hun hedonisme tot ritus verheven, schrijf je in ‘Omtrent liefde en dood’, iets wat tegelijk fascinerend en benauwend was.

Mortier «Voor ik hen leerde kennen, had ik wel vragen bij de cultus die Jef rond haar had gebouwd. Al die historische echo’s, de Eleonore van Aquitanië, de grote koningin-dichteres, hun voorliefde voor Tristan en Isolde, grote wagnerianen als ze waren: moest dat wel, al die opera daarrond? Ja dus, het was een theatrale uitvergroting van hun liefde, bestemd voor de buitenwereld, maar het diende ook als een soort schild om mensen op een afstand te houden. Ze waren allebei gereserveerd, alleen in een vertrouwde vriendenkring werden ze extravert. Ik moest daarbij vaak aan een regel uit ‘Ecrire’ van Marguerite Duras denken, iets wat ik ook bij mezelf ervaar: ‘Schrijven maakt schuw.’ Als je een gewetensvol schrijver bent en alles geeft wat je te bieden hebt, is één van de gevolgen dat je met je bloot gat op straat loopt, en dan moet je er rekening mee houden dat iedereen daar met een elastiek proppen op kan schieten, of nog erger. Er was ook het verlies van hun kind. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, verkeerd gediagnosticeerd bovendien, waardoor Eleonore er bijna in was gebleven. Jef heeft zijn woede daarover in de autobiografische roman ‘Dood in Bourgondië’ neergeschreven.»

'Jef wilde per se thuis blijven wonen. De grote jager van de savannes die een pamper had moeten dragen in het rusthuis? Dat zou hij nooit aanvaard hebben'

HUMO Een boek dat Eleonore nooit heeft willen lezen.

Mortier «Nee, omdat ze zich er niet in herkende. Ze heeft ook nooit de ‘Gangreen’-roman over zijn gestrande huwelijk willen lezen, ze vond zelfs dat hij dat beter niet had geschreven.

»Ze had daarna nog wel kinderen kunnen krijgen, maar Jef was zo aangeslagen, dat ze gekozen hebben voor hun liefde en hun kinderwens hebben laten varen. Die keuze moest beschermd worden in die kleine bungalow, achter een muur van heesters. Waar hij ongelofelijk onder zijn voeten kreeg als hij een goede bourgogne in de verkeerde glazen schonk en hij haar ongegeneerd ‘burgertrut’ noemde, terwijl hij de helaas huiselijk getemde grote jager uit Afrika speelde. Zij zei dan dat ze natúúrlijk een echte burgertrut was, een vrouw die samen met hem zonder enige vorm van luxe de meest onherbergzame delen van de wereld had bereisd. Het was hun private plagerij, die ook toonde hoe hecht hun relatie was.»

HUMO Behalve heel mooi kan dat ook behoorlijk verstikkend zijn.

Mortier «Ik zou het zelf niet kunnen, maar Jef en Eleonore deelden alles, ze waren permanent samen. Je voelde dat ze zich, naarmate ze ouder werden, meer bewust werden van hun sterfelijkheid, van het dilemma dat de ene de andere zou moeten overleven, en wie dat dan het best zou kunnen. Die angst sublimeerden ze door hun netwerk van vriendschappen nog meer te koesteren. Maar ze zeiden ook altijd dat alles klaarlag voor het afscheid.»

HUMO Was dat zo?

Mortier «Ik weet het niet, de hulpmiddelen heb ik in ieder geval nooit gezien. En als ze er waren, zijn ze nooit gebruikt, want Jef is in het ziekenhuis gestorven. Dat Nora eerst is gegaan, was wel tegen de verwachting in.»

HUMO Nora ligt op haar sterfbed en vraagt of de jongens er niet bij moeten zijn, schrijf je. Waarop Jef zegt dat ze dat jullie niet mag aandoen. Had je erbij willen zijn?

Mortier «Het hangt af van persoon tot persoon. Er zijn mensen van wie ik blij was dat ik erbij mocht zijn, van nog anderen heb ik mooi afscheid kunnen nemen voor ze wegzeilden in een comateus uitdoven.

»Ik was in die periode mijn roman ‘Godenslaap’ aan het afwerken, en Nora gaf me standjes als ik haar bezocht: ‘Dat boek moet wel af, hè.’ Ze was toen nog niet de volledig uitgeteerde vrouw die ze even later zou worden. Ik denk dat Jef ons dat beeld heeft willen besparen.»

HUMO Het was euthanasie, maar veel meer dan een extra druk op de morfinepomp zal dat niet voorgesteld hebben, denk je.

Mortier «Is dat niet meestal zo? Je hebt palliatieve zorg met sedatie en morfine, en actieve euthanasie, waarbij een spuitje wordt gegeven. Terwijl het onderscheid vaak flinterdun is, toch? In 99 procent van de gevallen komt de euthanasie toch hooguit een paar dagen voor de dood sowieso ingetreden zou zijn. Ze was op, volledig op. Wat maakt het ook uit?»

'Hij kreeg onder zijn voeten als hij goede bourgogne in verkeerde glazen schonk, en hij noemde haar ongegeneerd 'burgertrut'. Plagerijtjes in een hechte relatie.' Jef en Eleonore in hun bungalow in Drongen

HUMO Erger vond je de begrafenis: vijf man rond een kist in een kaal crematorium, de kilte van veel burgerlijke begrafenissen.

Mortier «Die afschuwelijk geplastificeerde omgeving van seculiere crematoria, dat is voor niemand een goede omgeving voor een laatste afscheid. Ik heb het ook niet zo begrepen op begrafenissen in intieme kring. Het sterven is iets van jezelf en je meest intieme naasten, maar je dood is niet meer van jou, want je bent er niet meer. Dan is het goed om mensen samen een ritueel te laten beleven, iets dat de nabestaanden samenbrengt. Wanneer iemand is overleden, zijn de levenden van tel, niet wie is overgegaan naar het rijk der doden. Dan kantelt onherroepelijk je band met de dode, rouwen is het opnieuw inpassen van een beeld van iemand die er niet meer is, en een afscheidsritueel helpt daarbij.

» Veel mensen hebben het nieuws van haar overlijden pas achteraf gehoord, op de radio. Sommigen hebben totaal ondersteboven op de pechstrook van de autosnelweg moeten stoppen. Bij anderen riep het vragen op over hun vriendschap met het koppel, soms zelfs een weerstand om opnieuw contact te zoeken met Jef. ‘Waren we dan niet meer welkom?’ hoorden we maanden later nog. Sommigen hebben de band met Jef weer opgenomen, anderen niet.»


Onsterfelijkheid

HUMO ‘We moeten de doden uit onze ziel verbannen om ze te kunnen verwelkomen in onze herinneringen,’ schrijf je.

Mortier «Is dat niet de korte definitie van rouw? Een soort herschikking, een tweede dood die ze moeten meemaken, in jou? Dat rouwproces is erg belangrijk, want als het je niet lukt, ben je niet langer gastheer voor de doden, maar gaan ze jou bewonen. Dan staan ze zonder reservatie met hun valiezen aan je deur en aan je dromen.

»Toen Nora stierf, was er voor ons en anderen de zorg om Jef die ons bezighield. Toen hij ook heenging, leek het alsof dan pas ook het rouwproces voor Nora echt kon beginnen, al was ze toen al zeven jaar overleden. Toen ben ik zelf een tijdje ’s nachts met nachtmerries wakker geworden. Het was een uitgesteld rouwproces. Vandaar ook dat ik snel het gevoel had dat ik iets moest schrijven, een grafzerk en eerbetoon voor hen, een verwerking en een loutering voor mij. Net zoals nu bij mijn moeder, die haar laatste dagen meemaakt, was het een confrontatie met de eigen sterfelijkheid.»

HUMO ‘Ik ben een toekomstig skelet dat op een toetsenbord een danse macabre tikt,’ zeg je in ‘Omtrent liefde en dood’.

Mortier «Dat gevoel, ja. De illusie van de onsterfelijkheid, die je je in je jeugdjaren nog durft in te beelden, is definitief weg. Je eerste doden, in je jeugd, zijn bomen die wegvallen in je bos, waarna je andere bomen plant: nieuwe vriendschappen en relaties. Maar op een bepaald ogenblik komen er zoveel kale plekken in je bos dat er geen beginnen meer aan is.»

HUMO Heeft Jef nog geschreven na haar dood?

Mortier «Veel notities en flarden tekst, maar niets wat hij voor publicatie vatbaar achtte. Hij kon uit die berg aantekeningen niets meer opbouwen wat voor de compositie- en plotgedreven schrijver die hij was, aanvaardbaar leek. Hij werd telkens overmand door verdriet en moedeloosheid als hij het probeerde. En op een dag, ongeveer twee jaar voor zijn dood, zei hij: ‘Ik heb genoeg geschreven, ik stop ermee.’»

HUMO Waren jullie blij dat hij al geruime tijd voordien zijn wapens had ingeleverd?

Mortier «Hij had nog één redelijk verroest geweer in huis, waarmee je zelfs geen mus uit een boom kon schieten. En soms zei hij: ‘Ach, als de poezen er niet waren geweest, had ik er al lang een eind aan gemaakt.’ Maar dat heb ik nooit geloofd, zijn levensdrift was te groot.

»Hij is wel in een ziekenhuisbed gestorven, maar je had hem nooit naar een verzorgingstehuis gekregen. De grote jager van de savannes die daar een pamper had moeten dragen? Dat zou hij nooit aanvaard hebben, daarom wou hij per se thuis blijven wonen, al ging hem dat op het einde steeds moeilijker af. Hij was opgenomen voor een onschuldige prostaatoperatie, en de uroloog had gezegd dat hij alleen terug naar huis mocht als hij toestemde om iemand binnen te laten om te poetsen en te koken. Dat had hij het laatste jaar keer op keer met alle mogelijke smoezen afgewimpeld. We waren zeer opgelucht dat iemand met autoriteit hem daar eindelijk van kon overtuigen. Maar een week later stierf hij in het ziekenhuis aan een hartaanval.»

'De breuk moet traumatisch geweest zijn voor de kinderen van Jef, maar daarom moeten ze hun pijn nog niet op ons uitwerken'

HUMO Hij was op het eind in Eleonores dood gaan wonen, wachtend op de zijne, schrijf je.

Mortier «Dat was mijn indruk, ja. We zijn met hem in het voorjaar van 2010 naar Congo geweest naar aanleiding van vijftig jaar onafhankelijkheid, en je voelde dat hij ook daar een hoofdstuk afsloot. Hij heeft zijn archief nog samengesteld, iets waar hij al met Nora aan was begonnen, en de overdracht aan het Letterenhuis in Antwerpen geregeld, en toen was het gedaan voor hem. Het was voltooid, hij kwam minder buiten, concerten interesseerden hem minder tot niet meer. Als we nog op restaurant gingen, dronken we niet langer eerst een aperitief bij hem thuis, maar wachtte hij ons op bij de poort. En hij liet zich daar ook afzetten. Tegelijk bleef hij trots: als er aan een tafeltje verderop in het restaurant een bevallige dame zat, zag je hem zijn schouders rechten en zijn buikje intrekken (glimlacht).»

HUMO De vereenzaming werd erg pijnlijk, bleek uit een schrijnend interview in Humo in mei 2015.

Mortier «Ik heb daar nog schuldgevoelens over.

»De werkster moest geopereerd worden en kwam nog maar sporadisch, en hij wilde geen andere. Hij was doodsbang om iets van zijn onafhankelijkheid op te geven. Na zijn dood hebben we wel een volle diepvries gevonden, maar het huishouden was een vuile boel geworden. Veel kledingstukken hingen nog waar Nora ze had neergelegd, hij had echt níéts van haar weggegooid: het was een soort mausoleum voor haar geworden. En tegelijk een stal, je kunt het niet anders omschrijven.

» Dat is een dilemma: respecteer je dat en laat je hem oud worden zoals hij wil, of ga je daartegen in? Want tegelijk heb je ook bewondering voor iemand die de regie van zijn leven in handen wil houden en niet in een konijnenkot van drie bij vier meter wil terechtkomen om van achter de plantenbakken naar buiten te kijken.

»Ik zal me Jef toch blijven herinneren als de 77-jarige die nog vrij moeiteloos in onze boom klom in de tuin, Stefan Hertmans tot een partijtje armworstelen uitdaagde en vervolgens Stefans schouder net niet uit de kom draaide. Het is raar om de winter van een schrijversleven te zien, van een man die zich toch met de eerste ‘Gangreen’-roman de canon heeft ingeschreven. Niemand heeft betere literatuur over ons koloniaal verleden geproduceerd dan hij, in een periode dat het taboe nog veel groter was. In de eerste plaats was het een doodeerlijke bekentenis van een koloniaal, veel meer dan het seksuele bevrijdingsboek dat velen erin zagen. Een afrekening met een kolonialisme dat de corruptie er zo hard heeft ingestampt dat die er vandaag nog altijd heerst. Een kolonialisme dat nooit de moeite heeft genomen om een inheemse elite op te leiden die het bewind had kunnen overnemen, zoals andere mogendheden wel hebben gedaan. Jef toonde zich daarin schaamteloos als de gecomplexeerde mens die we allemaal zijn, met zijn goede en slechte kanten.»

HUMO Je zag ook hoe hij na de Congo-reportage met jullie in 2010 door de publieke opinie werd beoordeeld volgens de morele maatstaven van deze tijd, terwijl hij eigenlijk mentaal terugkeerde naar wie hij was in 1960.

Mortier «Het is makkelijk om op een schrijver te schieten, als grote delen van ons politiek bestel en onze monarchie nog altijd geen enkele verontschuldiging hebben aangeboden voor wat daar destijds is gebeurd. Sterker, ze houden het beeld in stand dat Leopold II de bevrijder en beschaver van Congo zou zijn geweest.

»Eleonore was ook de vrouw die besefte dat zijn Congojaren als inspiratiebron zo goed als opgebruikt waren: zij heeft hem de omslag naar de thrillers laten maken. Ook op zijn werk is ze dus van grote invloed geweest. Een paar van die thrillers zijn op routine geschreven om brood op de plank te brengen, dat klopt, maar met ‘De PG’ en ‘De Ambassadeur’ heeft hij grenzen verlegd in dat genre. Als thrillerauteur is hij wel wat tussen wal en schip gevallen. De deftige literatoren keken neer op hem, ook al hadden velen nooit iets geschreven dat zelfs maar in de buurt van de eerste ‘Gangreen’-boeken kwam.»


Urne onder bureau

HUMO Na zijn dood vonden jullie onder zijn schrijftafel haar urne terug, die hij daar zeven jaar lang had bewaard.

Mortier «Dat had iets ontroerends en morbide tegelijk, ik zou het niet kunnen. Het lijkt mij een extreme vorm van in haar dood, in de rouw gaan wonen. Bij veel mensen die iemand verliezen, zie je dat ze in een medaillon een beetje as of een haarlok bewaren. (Stil) We hebben de verplegers Nora’s jasje in zijn kist laten leggen.»

'We gaan allemaal dood en we zullen allemaal iets nalaten dat onaf is. Als we dat zouden kunnen erkennen, dan zou dat geen slechte zaak zijn.'

HUMO Hadden de kinderen Geeraerts het huis niet laten verzegelen, dan had haar as samen met die van Jef uitgestrooid kunnen worden, schrijf je. Was je kwaad?

Mortier «Boos niet, treurig wel. In het begin van onze vriendschap met hen wisten we niet hoe dat juist zat met de kinderen. We wisten wel dat ze er waren, maar Jef heeft nooit willen vertellen wat er fout is gelopen, en waarom het contact verbroken was. Hij gaf ons altijd zijn standaardantwoord, dat het ‘een afgesloten hoofdstuk’ was.

»Op de dag van zijn overlijden was ik een lezing aan het geven voor studenten die in de dementenzorg zouden gaan werken en die me hadden gevraagd over ‘Gestameld liedboek’ te komen praten. Ik was net te laat in het ziekenhuis, maar Lieven was wel bij hem, samen met Annie, de vrouw van de vriend met wie Jef altijd ging paardrijden. In het medisch dossier had Jef geen nabestaanden laten vermelden, dus hebben we gezegd dat er kinderen waren, en Lieven heeft via de Radio 1-redactie snel de contactgegevens opgezocht en aan de arts bezorgd. Je kon het niet maken om het bericht op de radio te brengen zonder hen eerst te waarschuwen.

»Daarna wilden wij uit het ziekenhuis vertrekken, maar we waren nog niet beneden, of de hoofdverpleegkundige belde ons met de vraag of we de persoonlijke spullen van Jef mee wilden nemen, omdat de kamer klaargemaakt moest worden voor een nieuwe patiënt. We namen twee tassen mee om ze aan de neef en nicht van Eleonore te geven, met wie Jef wel nog contact had gehad. Maar nog vóór we dat konden doen, werden we naar het politiekantoor geroepen. Bleek dat de kinderen de tassen opeisten, de sleutel van het huis, et cetera. Jef was nog niet koud of we bevonden ons al in een Koude Oorlogsfeer. We wisten niet wat ons overkwam. We proberen dat nu al een hele tijd geregeld te krijgen, maar er komt geen antwoord op onze vragen.»

HUMO In de boekjes zeggen ze dat ze een proces tegen jullie zullen aanspannen.

Mortier «Dat kan, maar wij hebben nog geen dagvaarding gezien. Ze wrijven ons van alles aan wat niet echt strookt met de feiten, om me beleefd uit te drukken. Ze denken dat Jef van alles heeft geregeld om ons te bevoordelen, terwijl we eigenlijk alleen maar betaald hebben: we hebben het huis, dat van Nora was, tegen de marktwaarde gekocht, daar is geen betwisting over. Zijn bibliotheek heeft hij in de Stichting Jef Geeraerts ondergebracht, en alle documenten, kunstwerken, artefacten en archiefstukken zijn naar het Letterenhuis overgebracht, zoals Jef en Nora nog bij leven hebben bepaald. Voor de rest hebben we een paar duizend euro betaald, maar het meeste is intussen naar het containerpark gebracht.»

HUMO Volgens de kinderen hing het huis vol met Dali’s en Permekes.

Mortier «Ik heb die nooit gezien, evenmin als alle andere vrienden die er ooit op bezoek zijn geweest. Ik begrijp dat de breuk een traumatische ervaring geweest moet zijn voor de kinderen, die een pijn heeft veroorzaakt die tot vandaag duurt. Ik keur ook niet goed wat Jef heeft gedaan, want wat moet er gebeurd zijn voor je je kinderen niet meer wil zien? Maar daarom moeten ze hun pijn nog niet op ons uitwerken.

»De ‘Gangreen’-cyclus valt samen met de enorme maatschappelijke omslag van de jaren 60 en 70. De dekolonisatie, de seksuele ontvoogding, de sociaal-economische veranderingen: alles passeert de revue. Het was voor iedereen complex om dat te verwerken, en Jef heeft dat blijkbaar willen oplossen met een radicale breuk. Was dat de juiste keuze of niet? Ik speelde toen nog in de zandbak, ik weet het niet. Jef en Nora hebben er ook nooit privé of publiek over gepraat. Een bladzijde omslaan, allemaal goed en wel, maar nooit meer over dingen praten helpt ook niet veel.»

HUMO Dochter Ilse zei in een interview dat Jef ‘ook vanuit het graf nog tegen onze schenen stampt’.

Mortier «Ik begrijp de emotionaliteit, maar of dat zaken vooruithelpt, is maar de vraag. Ik heb hier geen emmertjes liefde staan waarvan ik kan zeggen: ‘Kijk, vanaf nu zijn die voor jullie.’ We waren innig bevriend met Jef en Nora, maar we waren niet hun adoptiefkinderen. Een huwelijk kan fout lopen, een breuk kan niet hersteld worden. Dat is jammer, maar het is zo, je zult er hoe dan ook mee moeten leren leven.»

HUMO Andersom zou je je kunnen afvragen waarom kinderen met wie je al een halve eeuw niets meer te maken hebt, toch nog recht hebben op driekwart van je erfenis.

Mortier «Dat is de wet, de samenleving moet daar maar over oordelen. Maar alles waar ze recht op hebben, zullen ze ook krijgen, daar is geen enkele discussie over. Ik was zelf stomverbaasd dat Jef me tot begunstigde van zijn levensverzekering had gemaakt, maar drie vierde daarvan is naar de kinderen gegaan. Lieven en ik willen geen oorlog, maar we laten onze integriteit ook niet onbeperkt aanvallen.»

'In 99 procent van de gevallen komt de euthanasie toch hooguit een paar dagen voor de dood sowieso ingetreden zou zijn'

HUMO Spelen er ook geen grote verwachtingen mee? De zonen van Hugo Claus, ook wat verstoten, geloofden oprecht dat De Bezige Bij eigendom van hun vader was.

Mortier «Bij zijn overlijden had Jef al dertien jaar niets meer gepubliceerd, dus was het overleven geworden. Mijn uitgever vertelde me dat de inkomsten uit auteursrechten van iemand die stopt met literair schrijven ieder daaropvolgend jaar halveren. Met zijn thrillers zal hij wel enkele jaren goed geboerd hebben, maar toen wij hen leerden kennen, probeerden ze vooral een imago in stand te houden. Niemand in Gent wist beter dan Eleonore waar je de beste vis voor de beste prijs kon krijgen, ze was daarin echt een overlevingskunstenares. Ze leefden echt niet luxueus. Jef heeft zich met de ‘Gangreen’-cyclus zeker de geschiedenis ingeschreven, maar gouden bergen leverde die niet meer op. Het eerste deel is ondertussen bijna vijftig jaar oud, het vierde en laatste veertig jaar.»

HUMO Wat doet het je om je in de boekjes afgeschilderd te zien als een erfenisjager?

Mortier «Je kunt ontploffen en beginnen te dreigen met processen wegens laster en eerroof, maar dan voed je de oorlogslogica en de woede van de kinderen nog meer. Wie ons kent, weet dat we niet zo in elkaar steken. We zullen het moeten uitzweten, tot ze er eindelijk van overtuigd zijn dat niemand hun rechten wil afpakken.

»Schrijvers zijn ook maar mensen die bier drinken en scheten laten en onvolmaakte levens leiden, maar ze hebben wel het vermogen om zich in anderen te verplaatsen, die nooit heiligen of duivels zijn. Ik heb niet de pretentie te weten wat zij voelen, maar ik kan me iets bij hun littekens voorstellen, bij de kleinkinderen die nooit hun grootvader hebben gezien.»

HUMO Was ‘Omtrent liefde en dood’ een moeilijk boek om te schrijven?

Mortier «Het schrijven zelf niet, het rouwproces wel. Met de dood van Jef kwam ook de dood van Nora weer boven, en in plaats van het weefgetouw van de rouw in gang te kunnen zetten, zaten we plots in een situatie waarin mensen hun laarzen op dat rouwproces gingen zetten. Het gaat niet alleen over liefde en dood, maar ook over vriendschap en mededogen: het niet te lichtvaardig vellen van oordelen, het begrip voor de onvolmaakte menselijke conditie. We gaan allemaal dood en we zullen allemaal iets nalaten dat onaf is. Als we dat zouden kunnen erkennen, dan zou dat geen slechte zaak zijn.»


Erwin Mortier, ‘Omtrent liefde en dood’, De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234