null Beeld

Onbeperkt vruchtbaar: moeders op steeds latere leeftijd

Journaliste Larissa Pans (42) houdt in haar boek ‘Onbeperkt vruchtbaar’ het late moederschap tegen het licht. ‘Kunstmatige manieren om zwanger te raken zijn nooduitgangen, geen wondermiddelen.’

'Niet elke kinderwens moet koste wat het kost worden vervuld'

Het Amsterdamse Onze Lieve Vrouwe Gasthuis telt het hoogste aantal late zwangerschappen van Nederland, hoorde Larissa Pans vier jaar geleden van haar gynaecoloog. Pans had zich als 38-jarige, zwanger van haar derde kind, al aan de oude kant gevoeld, maar hier kwamen per week zo’n vijf vrouwen tussen de 45 en 55 jaar op het gynaecologiespreekuur.

Larissa Pans «Laat moederschap is meestal kunstmatig moederschap, want op die leeftijd is de kwaliteit van je eigen eicellen meestal niet goed genoeg meer.»

- Sommige gynaecologen raden vrouwen zonder partner en met kinderwens aan om hun eicellen op tijd in te vriezen.

Pans «Liever op hun 30ste dan 35ste, want vanaf dan holt de kwaliteit achteruit. Op zich een goed idee: áls je er later gebruik van maakt, heb je geen eiceldonor nodig en geef je je eigen genetisch materiaal door. Maar dat invriezen kost 10.000 euro, zonder garantie op succes. En op je 30ste heb je echt nog wel hoop dat je een partner gaat vinden. Dus wie doet dat nu?»

- Welke opties hebben veertigers en vijftigers die hun eicellen niet invriezen?

Pans «Ivf-behandelingen met hun eigen eicellen, en als dat niet meer lukt met eicellen van een jongere donor. Nederlandse vrouwen trekken daarvoor doorgaans naar privé-vruchtbaarheidsklinieken in bijvoorbeeld Tsjechië, Spanje of Griekenland. Achter dat ‘vruchtbaarheidstoerisme’ zit een miljardenindustrie vol cowboypraktijken en commerciële belangen, ontdekte ik.

»Er wordt gehandeld in donoreicellen, donorsperma en draagmoederschap. Allemaal verboden bij ons, maar in die landen bestaat er amper wetgeving over. Jonge, arme vrouwen staan in feite hun eicellen af aan rijke, westerse vrouwen. Daar krijgen ze natuurlijk geld voor, waarvan ze soms hun gezin onderhouden of schoolgeld voor hun kinderen betalen, maar ze verkopen wel hun lichaamskapitaal, met alle gevolgen voor hun gezondheid van dien. Vrouwen die na zo’n reis zwanger terugkomen, stuiten op onbegrip van gynaecologen: die waren niet betrokken bij het hele traject en weten dus niets van de toegediende hormonen, gedoneerde eicellen of de kwaliteit van het embryo.»

- Zou het verboden moeten worden om die klinieken in het buitenland te bezoeken?

Pans «Ik kan het wensouders niet kwalijk nemen dat ze gebruikmaken van die industrie: ze zijn er afhankelijk van, het is niet verboden en ze weten amper wat achter de schermen gebeurt. Voor hen is het soms trouwens een heel nare ervaring: ik interviewde een koppel dat door artsen op Cyprus werd gepusht om vier embryo’s te laten terugplaatsen, hoe vaak ze ook zeiden dat ze er maar één wilden.

»Maar ja, de wachtlijsten bij eicelbanken zijn lang en wensouders zijn afhankelijk van geschikte mensen in hun omgeving, omdat eiceldonatie in Nederland alleen op basis van altruïsme mag – je mag het alleen doen voor een vriendin of zus, bijvoorbeeld. Een fatsoenlijk alternatief zie ik trouwens niet meteen. Zelf buitenlandse draagmoeders beter beschermen zou een optie zijn, maar dan faciliteren we iets wat verboden is. Beter iets dan niets, maar het is ingewikkeld.»

En dan zijn er nog veel ethische kwesties die gepaard gaan met het late moederschap. De uiterste leeftijd waarop een vrouw in aanmerking komt voor een vergoede vruchtbaarheidsbehandeling is 42 jaar, maar een leeftijdsgrens voor zelfbetaalde behandelingen in buitenlandse klinieken is er niet.

- Is het verantwoord om als zestiger nog een kind op de wereld te zetten?

Pans «Goed ouderschap is volgens mij belangrijker dan een leeftijd. Als je op latere leeftijd een kind krijgt, is het wel essentieel om de voogdij goed te regelen en een sociaal vangnet van jongere mensen te hebben. Je ouders zijn waarschijnlijk te oud om te helpen bij de opvoeding en de kinderen van je vrienden zijn al groot.»

- Een ander heikel punt is er bij kinderen die uit anonieme donatie worden geboren: zij weten niets over hun afkomst.

Pans «Zaad- en eiceldonatie gebeurden jaren anoniem, dus veel biologische ouders zijn niet meer op te sporen. Veel moeders die ik voor mijn boek sprak, worstelen daarmee. Vroeger werd anoniem donorschap als iets goeds gezien: dan werd het kind nergens mee belast. Tegenwoordig mag het niet meer anoniem en bestaan er zelfs boekjes waarmee je pedagogisch verantwoord aan een kind kunt uitleggen hoe het verwekt is. We gaan dus vooruit, er wordt minder benepen over gepraat en het besef dat donorkinderen moeten weten waar ze vandaan komen, is ingedaald.»

- Heeft iedereen recht op een kind?

Pans «Niet op een kind, wel om het te proberen. Ik denk niet dat elke kinderwens koste wat het kost moet worden vervuld. De tijd waarin men dacht dat het Gods wil was als je geen kinderen kon krijgen, is voorbij. Die heeft plaatsgemaakt voor een maakbaarheidsgedachte: we denken ons leven naar onze hand te kunnen zetten, of het nu om gezondheid, carrière, liefde of vruchtbaarheid gaat.

»Dankzij moderne technologieën komen we wat dat laatste betreft een heel eind. Dat vind ik een feministische verworvenheid. Mannen konden op late leeftijd kinderen krijgen, terwijl het voor vrouwen onverbiddelijk was: tussen hun dertigste en veertigste moest het gebeuren. Lang wachten op de juiste partner, een droomhuis of een vast contract kon niet. Tot veertig jaar geleden, toen de eerste geslaagde ivf-poging plaatsvond in Nederland. Dat vrouwen hun vruchtbaarheid nu kunnen oprekken, vind ik alleen maar eerlijk, maar het leven is maar deels maakbaar. Sommige dingen liggen buiten je bereik, hoe hard het ook is.»

- Zou u vrouwen aanraden op late leeftijd aan kinderen te beginnen?

Pans «Nee. Ik vond het eerst flauw dat alle gynaecologen die ik sprak, zeiden: ‘Zet vooral in je boek dat vrouwen op tijd moeder moeten worden.’ Maar nu ik heb ontdekt dat het veel tijd, geld, moeite en energie kost om zwanger te raken op latere leeftijd, zonder garantie op succes, zou ik het echt als plan B zien. Die kunstmatige manieren om zwanger te raken zijn nooduitgangen, geen wondermiddelen.»

- Wat wilt u bereiken met uw boek?

Pans «Ik hoop een discussie over het maakbare, late moederschap op gang te brengen, met empathie voor alle partijen: wensouders die steeds een stap verdergaan in de hoop hun kinderwens in vervulling te zien gaan, vrouwen die hun kinderwens uitstellen omdat ze carrière willen maken voordat ze beginnen aan het ouderschap en gynaecologen, medisch-ethici en donorkinderen. Het is voor iedereen een zaak van laveren tussen ons gezonde verstand en wat er allemaal kan.»

© Het Parool

undefined

null Beeld

undefined

undefined

undefined

undefined

undefined

Larissa Pans, ‘Onbeperkt vrucht-baar – een zoektocht naar de uiterste houdbaarheidsdatum van het moederschap’, De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234