‘Dit is een collectief probleem’Beeld © Stefaan Temmerman

dodelijke politie-interventieCriminoloog Jeroen Maesschaclk

‘Ondanks inspanningen blijft het politiekorps ook nog altijd erg blank. Het is nog geen weerspiegeling van de bevolking’

Het imago van de politie heeft opnieuw een deuk gekregen door de dood van een Slowaakse man, nadat hij op de luchthaven van Charleroi hardhandig werd aangepakt. Volgens criminoloog Jeroen Maesschalck (KU Leuven) moet de politie werk maken van een sterker antiracismebeleid.

- Na de dood van George Floyd in de VS is dit het zoveelste verhaal van overmatig politiegeweld. Mogen we spreken van een structureel probleem?

MAESSCHALCK «Ik ken de omstandigheden in Charleroi niet, dus ik kan me moeilijk uitspreken over de zaak. Het zou gerust kunnen dat één of twee politiemensen bij die interventie nooit bij de politie hadden mogen zitten, dat het al fout liep bij de rekrutering. Maar dit is zeker ook een collectief probleem. Op de beelden zie je verschillende mensen in de cel. Waarom spreken zij elkaar niet aan op hun gedrag? Waarom grijpt de hoofdinspecteur niet in? Het lijkt een collectieve normvervaging.»

- Heeft u daar een verklaring voor?

MAESSCHALCK «Politiemensen staan voortdurend onder druk. Ze worden dagelijks geconfronteerd met de slechte kant van de samenleving. Het is niet onlogisch dat mensen daar cynisch en hard van worden. In zo’n vijandige omgeving is denken in stereotypes ook een menselijke reactie om in te schatten of iemand gevaarlijk is. De verleiding tot racisme en stereotypering zal er altijd zijn. De kunst is om politiemensen voldoende te coachen en te leren omgaan met moeilijke situaties. En vooral: om hard op te treden tegen ernstige schendingen.»

- Gebeurt dat niet?

MAESSCHALCK «Zoals vaak bij de politie zijn er versnipperde initiatieven. Agenten in opleiding bezoeken bijvoorbeeld het Holocaustmuseum in Mechelen om te reflecteren over racisme en machtsmisbruik. Maar er is nog heel wat werk om die losse initiatieven te coördineren vanuit een duidelijk antiracismebeleid. Ondanks inspanningen blijft het politiekorps ook nog altijd erg blank. Het is nog steeds geen weerspiegeling van de bevolking.»

- De inspecteur die de Hitlergroet bracht, krijgt nu pas – tweeënhalf jaar na de feiten – een lichte sanctie. Begrijpt u de publieke verontwaardiging daarover?

MAESSCHALCK «Natuurlijk. Mensen kunnen aanvaarden dat de politie optreedt, maar op voorwaarde dat dat via correcte procedures gebeurt. Een incident als dit is bijzonder schadelijk voor het imago van de politie. Het is belangrijk dat er nu heel duidelijk wordt opgetreden.”

- Tot nu toe bleven de agenten in kwestie gewoon in dienst. Hoe is dat mogelijk?

MAESSCHALCK «Het gerechtelijk onderzoek is nog niet afgelopen. Meestal wacht de politie op dat resultaat voordat ze een interne tuchtprocedure opstart. Een andere optie is om de agenten intussen te schorsen, maar dan zitten ze al die jaren thuis. Vergeet niet dat een tuchtprocedure ook zwaar is. Het is makkelijk om procedurefouten te maken, waardoor de mensen toch nog vrijuit gaan.»

- Hoe kijkt u naar de rol van de politievakbonden?

MAESSCHALCK «Tja. (zucht) Zij zouden partners moeten zijn bij het uitwerken van een beleid tegen racisme. Maar ze hebben niet altijd door dat een kordate aanpak van zulke schendingen in het belang is van het personeel. Ze zouden die defensieve reflex wat moeten lossen. Ze zouden bijvoorbeeld actief kunnen meewerken aan een flexibilisering van het tuchtrecht.»

- Waarom beschouwt de politie kritiek zo vaak als een aanval?

MAESSCHALCK «Ik denk dat een grote groep politieagenten wel degelijk open-minded is en meewil in de omslag. Maar we moeten ook erkennen dat zaken niet zwart-wit zijn. Soms moeten er op het terrein compromissen worden gesloten, of moet er al eens harder worden opgetreden. Agenten maken lastige keuzes. Ze krijgen nauwelijks de ruimte om hun fouten openlijk toe te geven.

»Ik denk dat de coronacrisis hier ook wel een belangrijke rol in speelt. De politie is de voorbije maanden in een heel lastig parket geduwd. Ze heeft diep moeten ingrijpen in mensen hun rechten. Dat heeft voor nieuwe spanningen gezorgd tussen de bevolking en de politie.»

- Is er sprake van een zwijgcultuur binnen de politie?

MAESSCHALCK «Internationaal onderzoek stelt van wel, en dat is niet onlogisch. De dag na een incident moeten politiemensen terug samen de baan op en moeten ze elkaar beschermen.»

- Ook politici lijken beducht om de politie te schofferen. In tegenstelling tot bij de rellen in Blankenberge komt er maar weinig reactie uit politieke hoek.

MAESSCHALCK «Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) moet zich terughoudend opstellen ten opzichte van het gerechtelijk onderzoek. Hij kan niet anders. Je zou je kunnen afvragen of minister van Binnenlandse Zaken Pieter De Crem (CD&V) misschien wat steviger zou moeten reageren, maar ook hij laat de interne politiediensten en de inspectie hun werk doen.»

- Moet de externe controle op de politie niet strenger?

MAESSCHALCK «Er gebeuren te weinig backgroundchecks. Als je bij de politie start, dan wordt er zo’n moraliteitsonderzoek gedaan. Later in je carrière gebeurt dat enkel nog bij een beperkt aantal functies. Het is dus mogelijk dat je in de loop van je carrière ongezonde banden ontwikkelt, bijvoorbeeld met criminele, extreemrechtse milieus, terwijl dat niet naar boven komt. Die controles zouden versterkt moeten worden.”

- De topman van de luchtvaartpolitie zet een stap opzij na de kritiek van de publieke opinie. Is dit een kantelpunt?

MAESSCHALCK «De publieke verontwaardiging past in een veel langere trend. Al sinds de jaren 60 zijn mensen kritischer voor de macht en dus ook de politie. Dat lijkt me gezond. Recente voorbeelden daarvan zijn MeToo en Black Lives Matter. De huidige verontwaardiging past in die trend.»

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234