Onder de hersenpan van Noman Benotman, ex-jihadi en gewezen strijdmakker van Osama bin Laden

Jarenlang vocht Libiër Noman Benotman (51) aan de zijde van Al Qaeda. Als oprichter en leider van de Libyan Islamic Fighting Group (LIFG) onderhield hij nauwe contacten met strijdmakker Osama bin Laden. Na 9/11 sloeg de twijfel toe en zei hij de radicale islam vaarwel.

'Al Qaeda en IS zijn misschien nog slechter dan de nazi's: zij slachten ook hun eigen mensen af'

Afspreken met Noman Benotman is als afspreken met een Russische spion op missie. ‘Wacht om drie uur aan de uitgang van metrostation Piccadilly Circus,’ mailt zijn assistent. Daags nadien stellen we vast dat er metro-uitgangen zijn op zowat elke hoek van het immense Piccadilly. Klokslag drie uur rinkelt de telefoon. ‘Steek uw hand op. Dan zie ik aan welke uitgang u staat.’ Een paar minuten later duikt Benotman plots op. ‘Verderop is een boekhandel met een koffiebar. Daar kunnen we rustig praten. Volg me,’ zegt hij en hij zet er meteen stevig de pas in op zijn wijnrode, handgemaakte schoenen uit Savile Row.

We zitten amper neer wanneer een jonge vrouw op handen en voeten onder ons tafeltje kruipt. Benotman veert bliksemsnel op, en stoot daarbij het melkkannetje om. ‘Kan ik u ergens mee helpen?’ bijt hij de vrouw toe. ‘U wilt ons toch niet opblazen?’ Ze schudt het hoofd, zegt dat ze daar werkt, verontschuldigt zich en duikt demonstratief onder het tafeltje van de buren.

HUMO Bent u zo bang voor een aanslag op uw leven?

Noman Benotman «Ik heb bewijzen dat mensen tegen mij aan het samenzweren zijn. Gelukkig leven zij buiten Groot-Brittannië. Als ik naar het buitenland ga, neem ik lijfwachten mee. Ik heb daarmee leren leven. Maar ik gun de terroristen die mij uit de weg willen ruimen liever niet te veel aandacht. Ik wil niet dat ze mijn doen en laten bepalen, want dat is net hun doel. Ik wandel door de straten van steden over de hele wereld, en niemand zal dat verhinderen. Maar ik moet altijd waakzaam en alert zijn.»

HUMO Als voorzitter van Quilliam onderzoekt en bestrijdt u het jihadisme, maar ooit was u zelf een jihadi. In de jaren 80 vocht u mee in de heilige oorlog tegen de sovjets in Afghanistan.

Benotman «Dat is al heel lang geleden, vindt u niet? Ik heb trouwens een probleem met uw interpretatie van ‘heilige oorlog’. Dat is een westerse, christelijke term. U mag die niet zomaar verplaatsen naar het Midden-Oosten, want de culturele context is daar totaal anders. Noem de jihad nooit een heilige oorlog, want dat is het niet. Noem het gewoon ‘jihad’ en niets anders.»

HUMO Blijft het feit dat u als jonge man de jihad ging voeren. Waarom?

Benotman «Op 24 december 1979 viel de Sovjet-Unie Afghanistan binnen. De jihad die daarop volgde, had niet alleen met de islam te maken. In een heleboel toespraken betuigden de leiders van het vrije Westen ons toen hun steun. Afgevaardigden van de Amerikaanse regering voerden aan de Afghaanse grens gesprekken met de moedjahedien, de geallieerde moslimstrijders die vochten tegen de Russen.»

HUMO Ze werden ook gefinancierd door de Amerikanen.

Benotman «Ja, en dat was prima. De VS zouden daar vandaag fier op moeten zijn, in plaats van ons te verketteren. Want íémand moest het vuile werk opknappen, íémand moest het communisme stoppen.»

HUMO Beschouwt u zichzelf als een vrijheidsstrijder?

Benotman «Nee, ik was een volbloed islamist. De Amerikanen wisten heel goed dat ze geen vrijheidsstrijders financierden, maar radicale moslims. En ook al bestrijd ik nu de radicale islam, toch aanvaard ik niet dat de steun aan de moedjahedien een vergissing was. De Amerikaanse president Ronald Reagan had honderd procent gelijk. Het was Osama bin Laden die later gek werd en in een maniak veranderde, niet Reagan of de Britse premier Margaret Thatcher.

»In volle Koude Oorlog leidden de VS de coalitie tussen het Westen en hun moslimbondgenoten tegen de Sovjet-Unie. Want vergis u niet: het communisme was toen dé bron van het kwaad. Rusland is een fantastisch land, maar ik haat de communistische ideologie. Ze is de oorzaak van honderden miljoenen doden. Ik ben er heel fier op dat ik geholpen heb om ze te vernietigen.

»Ik nam deel aan de jihad omdat ik net als zoveel generatiegenoten wou strijden tegen het goddeloze communisme. Ik vocht niet in Afghanistan om er de democratie te helpen installeren. De Afghanen wisten 35 jaar geleden niet eens wat democratie betekende. Ze hebben er trouwens nog steeds geen kaas van gegeten (lacht).»

'Bin Laden was wel degelijk de architect van 9/11. Als we over aanvallen spraken, raakte hij op dreef. Hoe meer doden, hoe lyrischer hij werd'

HUMO Trok u ook naar het front omdat het een groot avontuur leek?

Benotman «Nee, ik was geen avonturier. Ik ben niet zoals de meesten, weet u. Ik stam uit een geslacht van aristocraten en ondernemers, één van de meest vooraanstaande families van Tripoli. Libië was vroeger een koninkrijk en mijn ooms, grootooms én grootvader waren gouverneur of minister. Ze bekleedden niet zomaar een ministerpostje, maar waren minister van Justitie of Defensie. Ik was altijd het buitenbeentje. Ik ben de enige Benotman in de hele geschiedenis die ooit zelf de wapens heeft opgenomen én is gaan vechten.»

HUMO U raakte ook geradicaliseerd.

Benotman «Ja, op mijn 18de omarmde ik zeer extreme denkbeelden. Deels omdat ik hunkerde naar kennis, maar mijn radicalisering heeft óók veel te maken met kolonel Khaddafi. Ik leefde in Libië toen die gek zijn totaal gestoorde wereldbeeld begon uit te rollen. U herinnert zich misschien nog wel zijn afschuwelijke Groene Boek uit 1975. Daarin beschreef hij zijn denkbeelden die sterk aanleunden bij het communisme.

»Mijn familie heeft zwaar geleden onder het bewind van de zogenaamde ‘Broeder Leider’. In 1969 kwam hij via een staatsgreep aan de macht, en al in de eerste 24 uur van zijn bewind werd mijn grootvader in de gevangenis gegooid. Hij was toen 73 en bleef meer dan vier jaar lang opgesloten. Een deel van ons fortuin werd door Khaddafi’s dievenbende aangeslagen. Een ondernemer was in hun ogen een crimineel. Zakenmensen vlogen de cel in, want zij waren per definitie hebzuchtig en ‘tegen het volk’ (lacht schamper). Daarom haat ik het communisme, ik zag hoe mijn familie het slachtoffer werd van die ideologie. Dat zette een turbo op mijn radicalisering.»

HUMO Waar leerde u met wapens om te gaan?

Benotman «Vanaf de eerste dag op de middelbare school kregen we militaire training. Khaddafi propageerde het volksleger, zoals in China. Hij heeft zo mijn generatie Libische jihadi’s gratis en voor niets helpen klaarstomen voor het slagveld. De eerste keer dat ik met een kalasjnikov vuurde, was niet in Afghanistan, maar in Tripoli. Als jongen van 14 leerde ik alle finesses van de handgranaat en werd ik een meester in het bedienen van de RPG-7, een draagbaar antitankwapen. Ik vond én vind die militaire training fantastisch (grijnst).»

'Osama bin Laden is de beleefdste man die ik ooit heb ontmoet. Hij bleef altijd glimlachen, verhief nooit zijn stem'


Waanzinnig idee

HUMO Wat duwde u uiteindelijk over de grens van het radicalisme?

Benotman «In 1984 wou ik aan de universiteit van Tripoli politieke wetenschappen gaan studeren, maar door toedoen van een neef van Khaddafi werd ik geschrapt. Hij was ook student en vond dat een jongen uit een ‘antirevolutionaire familie’ geen recht had om te studeren. Die uitsluiting was dé trigger voor mijn allesverterende woede.»

HUMO Heeft uw radicalisering ook te maken met uw temperament? Met alle respect, maar u lijkt me licht ontvlambaar.

Benotman «Misschien wel (lacht). Mijn ouders waren geen religieuze scherpslijpers. Af en toe nam mijn vader me mee naar de moskee, meer niet. Ik was fan van Pink Floyd en Led Zeppelin en reed op een prachtige motorfiets. Ik reisde vanaf mijn 14de elke zomer voor drie maanden naar Londen. Ik kende het Westen vanbinnen en vanbuiten.

»Na het debacle aan de universiteit stuurde mijn vader me naar Madrid, waar hij een bedrijf had. Hij wou me het land uit, tot mijn woede bekoeld was. Twee jaar lang leefde ik op zijn kosten. Ik dook het nachtleven in en amuseerde me te pletter.»

HUMO Met alcohol, drugs en seks?

Benotman «Dat zegt u. Laat ik het diplomatisch houden: it was too much fun. Terug in Libië herviel ik snel in mijn oude woede. Ik begon te bidden, als een soort van meditatie. In Tripoli opende ik een bakkerij met exclusieve gebakjes, die snel een groot succes werd. Een jaar later reed ik in de duurste BMW. Ik rookte en dronk, maar begon ook te lezen over de islam.

»Een paar van mijn beste vrienden omarmden het salafisme. Ze begonnen te bidden, gingen naar de moskee en luisterden naar cassettebandjes met preken van Saoedische geleerden. Ook ik begon naar preken te luisteren, en niet veel later ontdekte ik de geschriften van Said Qutb. Die trokken me gaandeweg het islamisme in.»

HUMO Qutb werd in 1966 geëxecuteerd. Hij gold als één van de belangrijkste inspirators van Al Qaeda-leiders Osama bin Laden en Ayman al-Zawahiri.

Benotman «Qutb inspireerde ook mij. Ik heb elk woord gelezen dat hij ooit op papier gezet heeft. Hij voerde een internationale strijd, zonder compromissen en zonder nuances. Strijd staat centraal en op het einde verslaat de ene groep de andere. Qutb gaf betekenis aan mijn leven in die geschifte socialistische samenleving die Libië toen was. Ik begon tijdens geheime bijeenkomsten anderen te onderwijzen in zijn geschriften. Ik heb dus zelf ook mensen geradicaliseerd.»

HUMO U noemde zichzelf Aboe Mohammed al-Libi en richtte de Libyan Islamic Fighting Group (LIFG) op. Het doel was de oprichting van een islamitische staat in Libië. Vlak na 9/11 werd de LIFG als Al Qaeda-filiaal door de VN op de terroristenlijst gezet en wereldwijd verboden.

Benotman «Ten onrechte. Ikzelf en mijn organisatie waren nooit lid van Al Qaeda.»

'Mijn familie heeft zwaar geleden onder het bewind van Khaddafi. Dat zette een turbo op mijn radicalise­ring'

HUMO U had toch rechtstreeks contact met Osama bin Laden en Ayman al-Zawahiri?

Benotman «Natuurlijk. En niet alleen met Bin Laden of Al-Zawahiri, maar ook met talibanleider Mullah Omar én met alle leiders van de Afghaanse jihad. We vormden een alliantie, zoals de NAVO. Vanaf 1992 begonnen de moedjahedien zich uit Afghanistan terug te trekken. Ik bleef er als één van de laatsten.

»Wij, Libiërs, runden militaire trainingskampen en verblijfplaatsen voor Arabische jihadi’s in Pakistan en Afghanistan. Zo’n trainingskamp uitbaten kostte flink wat geld. Als we slechts een man of tien van onze eigen club konden trainen, belden we naar Al Qaeda: ‘Zeg jongens, hebben jullie opleidingen gepland? Waarom sturen jullie de broeders niet naar ons? Dan delen we de kosten.’ Zo ging het voortdurend. Dus ja, we werkten samen met Al Qaeda. Maar we stonden nooit onder het bevel van Bin Laden en waren dus geen filiaal.»

HUMO U deelde wel zijn ideeën?

Benotman «Maar nee. De LIFG was nooit betrokken bij een internationale terroristische aanslag. We waren daar zelfs tegen, en Bin Laden wist dat. Een grote aanval tegen Amerika vonden wij een waanzinnig idee.»

'De Amerikanen wisten heel goed dat ze radicale moslims financierden. Maar het was Osama bin Laden die later een maniak werd, niet Ronald Reagan of ­Margaret ­Thatcher'


Bloedige aanslagen

HUMO Klopt het dat u in de zomer van 2000 op een Al Qaeda-meeting in de Afghaanse stad Kandahar zelf Bin Laden hoorde spreken over de nakende aanslagen van 11 september 2001?

Benotman «We kunnen het over gebeurtenissen hebben, maar liever niet over specifieke tijdstippen. Het is nog te vroeg voor mijn autobiografie.»

HUMO Toch vertelde u in 2005 al aan de Amerikaanse journalist Peter Bergen over die meeting in Kandahar. Osama bin Laden zou u toen toevertrouwd hebben dat er een immense actie zat aan te komen, waarna hij ‘met pensioen’ zou gaan.

Benotman «Dat klopt, maar Bin Laden antwoordde op mijn vraag: ‘Waarom maak je het de taliban en de rest van de wereld zo moeilijk met je zinloze aanslagen tegen Amerika? Wat winnen moslims daarmee?’ In 1998 had hij al bomaanslagen laten plegen op de Amerikaanse ambassades in Tanzania en Kenia. Dat werkte contraproductief, want zo kregen wij allemaal de Amerikanen op ons dak. Ik vond dat Bin Laden in zijn eigen voet geschoten had, maar de idioten en jaknikkers rond hem waren dolenthousiast over zijn strategie om de jihad te internationaliseren.»

HUMO 9/11 heeft van Osama bin Laden wel een mythische figuur gemaakt.

Benotman «Van het kaliber van Adolf Hitler, ja. Al Qaeda en IS zitten op de golflengte van de nazi’s. Ze zijn misschien nog slechter, want ze slachten hun eigen mensen af. En dat alleen omdat ze er rotsvast van overtuigd zijn dat ze de absolute waarheid verkondigen. De man die tegenover u zit, vocht jarenlang aan de frontlinie. Nu ben ik nog steeds moslim en Arabier, maar geen jihadist meer.»

HUMO Doodde u veel mensen aan die frontlinie?

Benotman (stilte) «Sommigen vuurden naar mij, en dan vuurde ik terug. Ik vocht in een oorlog, maar ik viel geen burgers aan in een stad. Ik reageerde op de acties van militairen die raketten op onze stellingen afvuurden.»

HUMO De doden komen u niet opzoeken in uw slaap?

Benotman «Nee, ik ben geen crimineel die burgers gedood heeft. Ik was een heel dappere soldaat. Het is nooit in mij opgekomen om een burger neer te schieten.»

HUMO U was dus nooit een terrorist?

Benotman «Nee, en daarom strijd ik nu tegen hen. Terroristen zijn gekken en móéten geëlimineerd worden. Osama bin Laden is het meesterbrein achter die immense golf van terreur. De mensen rond hem die nu nog leven, blijven ervan overtuigd dat hij het bij het rechte eind had. Terwijl de essentie van zijn boodschap was: ‘Dood al wie het niet met je eens is, ook vrouwen en kinderen.’

»In augustus 1996 verklaarde Bin Laden in een fatwa de oorlog aan Amerika, en in februari 1998 vaardigde hij de fatwa uit dat elke Amerikaan en elke bondgenoot van Amerika gedood moest worden. Élke individuele Amerikaan! De reden: ‘Omdat ze belasting betalen, collaboreren ze met het Amerikaanse regime.’ Later zei ik tegen hem: ‘Jij idioot...’»

'We mogen niet toestaan dat radicale islamisten onze democratische samenleving infiltreren' Noman Benotman

HUMO U noemde Bin Laden in zijn gezicht een idioot?

Benotman «Jazeker. Of nee, oké, ik noemde hem geen idioot, maar ik zei wél dat hij zich vergiste, en dat hij ook vanuit religieus oogpunt de bal missloeg. Bin Ladens plannen om burgers aan te vallen, gingen zelfs in tegen de religieuze visie van de taliban. Kijk, die meeting in Kandahar, waar u daarnet naar verwees, duurde zeven dagen. Sjeik Mahfouz Ould al-Walid, alias Aboe Hafs al-Mauritani, hield er een minutieus verslag van bij. Hij werd later door de Amerikanen gearresteerd omdat hij geboekstaafd stond als religieus leider van Al Qaeda. Maar hij was onschuldig, want ook hij verzette zich op die meeting tegen Bin Ladens plannen. Sjeik Mahfouz was heel blij toen ik het aandurfde om tegen Bin Laden en Al-Zawahiri in het verweer te gaan.

»Mahfouz leeft nog en woont als een vrij man in Mauritanië. Na jaren van ondervraging hebben de Amerikanen zijn naam gezuiverd. Hij heeft nooit deelgenomen aan een complot om burgers aan te vallen en is hoofdgetuige van die zeven dagen durende meeting. Al zijn notities bewaarde de sjeik op zijn laptop en hij stuurde alle deelnemers een kopie. Er bestaat dus bewijs van mijn interventies. Ik zei tegen hem: ‘Volgens jou mag ik morgen om het even welke supermarkt in Amerika binnenvallen en daar alle vrouwen en kinderen afknallen? Mijn beloning zal dan zijn dat ik rechtstreeks naar het paradijs ga, ook als ik moslims dood?’ Bin Laden antwoordde: ‘Belastingbetalers zijn medeplichtig aan de misdaden van hun westerse regimes.’ Ik zei: ‘Stel dat 50 procent van de zeven miljoen moslims in de VS belastingen betaalt, wil dat dan zeggen dat jij 3,5 miljoen Amerikaanse moslims mag doden? Weet je eigenlijk wel dat wie in het Westen geen belasting betaalt, beschouwd wordt als een grote crimineel? Hij besteelt de staat, dat is daar erger dan drugs dealen.’ Osama was gechoqueerd.

»Ach, hij was een lichtgewicht. Het drong niet tot hem door dat je maar beter het machtige Amerika te vriend houdt als je je vijanden in het Midden-Oosten wilt verslaan. Anders riskeer je dat het de bondgenoot wordt van je vijanden.»

HUMO Naar het schijnt was Osama bin Laden een vriendelijke man met een zoetgevooisde stem.

Benotman «Hij is de beleefdste mens die ik ooit ontmoet heb. Ik herinner me die keer dat ik in een discussie vreselijk kwaad werd. Tijdens de theepauze nam een andere Libiër me apart: ‘Noman, wat is er met je aan de hand? Je hebt daarnet een rode lijn overschreden door hier in Osama’s huis tegen hem te brullen. Je moet hem met respect behandelen, we zijn bij hem te gast.’ Bin Laden liet zich nooit provoceren, maar bleef zijn beminnelijke zelf. Altijd glimlachend, ook al ging je vierkant tegen hem in het verweer. Een beleefde, vriendelijke, minzame man. Hij verhief nooit zijn stem. Maar als we over aanvallen spraken, raakte hij op dreef. Hoe meer doden, hoe lyrischer hij werd. Hij vond al die bloedige aanslagen terechte vergeldingen voor wat het Westen volgens hem aanrichtte in de moslimwereld.»


echte strijders

HUMO Kent u de Britse haatprediker Anjem Choudary, de grote inspirator achter Fouad Belkacem van Sharia4Belgium? Ook hij vindt de aanslagen van Al Qaeda en IS terechte vergeldingsacties voor de westerse bemoeienis in Irak en Afghanistan.

Benotman «U zet Choudary toch niet op dezelfde lijn als Osama bin Laden? Hoeveel jaren heeft die man het intussen over de jihad als weg naar het paradijs? Waarom is hij dan nooit zelf vertrokken? Osama zat aan het front, in miserabele omstandigheden. Ik heb met eigen ogen gezien hoe hij in Afghanistan leefde. Hij had geen elektriciteit, er was helemaal niets. ‘Ik kan niet tezelfdertijd oorlog voeren en mezelf blootstellen aan de verlokkingen van de westerse samenleving. Al mijn mensen móéten leven zonder beïnvloeding door het Westen,’ zei hij. Dat ging erg ver: ze mochten geen koelkast of airco hebben. In de zomer werd het er bijna 50 graden. Het krioelde er van de kleuters en peuters. ‘Nee, geen airco,’ hield hij vol, ‘luxeproducten maken ons zwak.’ Ook in Soedan, waar hij in 1992 heen vluchtte, zag zijn huis er aan de buitenkant prima uit, maar binnen was er niets.

»Ach, ik kan me zo opwinden over schertsfiguren als Anjem Choudary. Jarenlang leuteren ze over de oorlog terwijl ze nooit een voet op het slagveld gezet hebben. Ik zal ze pas ernstig nemen als ze zelf het vuur op de vijand geopend hebben en zelf beschoten zijn. Pas dan mogen ze praten over de jihad. Het is onaanvaardbaar dat Choudary en Belkacem zichzelf op hetzelfde niveau plaatsen als de echte strijders. Alleen mensen die net als ik de oorlog meegemaakt hebben, zijn geloofwaardig.»

HUMO Osama bin Laden was dus ook geloofwaardig?

Benotman «Ja, want hij was de miljonair die was gaan leven zoals een doorsnee Afghaan. Zijn kleine kinderen waren niet te onderscheiden van de Afghaanse. Ik zag ze blootsvoets en in hun lompenkleren met de anderen spelen. Mensen geloofden in Osama omwille van zijn authentieke verhaal. Maar luister naar zijn toespraken en je ontdekt geen uitzonderlijk groot intellectueel. Op religieus vlak was hij zwak. Ik heb hem nooit iets horen verkondigen waarvan ik dacht: ‘Wauw, wat een denker!’ Bin Ladens opvolger Ayman al-Zawahiri is andere koek. Hij is helemaal geen charismatische leider, maar wel zeer slim. Ook hem ken ik heel goed. Hij is superieur aan Bin Laden.»

HUMO Is Al-Zawahiri de echte architect van 9/11?

Benotman «Nee, dat was toch Bin Laden. De bedenker van de aanslagen was de Pakistaan Khalid Sheikh Mohammed, die nu in Guantanamo gevangen zit. Toen Mohammed zijn plan aan Osama ontvouwde, zei die: ‘Klinkt goed. Ik kan het laten gebeuren.’ Mohammed had in 1993 samen met zijn neef Ramzi Yousef al eens geprobeerd om het World Trade Center in New York op te blazen. De aanslag mislukte omdat het ontstekingsmechanisme niet in overeenstemming was met de hoeveelheid springstof.»

HUMO Waren de aanslagen van 9/11 het ontstekingsmechanisme voor uw deradicalisering?

Benotman «Het besef dat er iets mis was met de radicale islam kwam niet van de ene dag op de andere. Het was een geleidelijk proces. Ik ben nu heel fier op mijn werk als voorzitter van Quilliam. Wij strijden tegen de radicale islam. We praten op mensen in en bieden deradicaliseringsprogramma’s aan, maar we aarzelen ook niet om keihard tegen islamisten op te treden. We mogen nooit toestaan dat zij onze democratische samenleving infiltreren. We moeten hen compromisloos bestrijden.»

HUMO Heeft u spijt van uw eigen jihad?

Benotman «Nee, waarom zou ik? Ik vocht tegen het communisme. Denkt u dat Ronald Reagan zich in zijn graf ligt te schamen voor zijn strijd tegen het communisme? Voor het feit dat hij de moedjahedien in Afghanistan geld toestopte? Ik geloof nooit dat hij daar ook maar één moment spijt van gehad heeft. Waarom moet ik mij dan schamen? Ik ben een mens en geen engel. Misschien zijn er dingen die beter anders verlopen waren, maar veranderen kan ik ze toch niet. Wat voor zin heeft het dan om daarover te piekeren?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234