Bolsonaro doet een mondkapje af. De Braziliaanse president bagatelliseert corona en drijft de spot met zieken Beeld AFP
Bolsonaro doet een mondkapje af. De Braziliaanse president bagatelliseert corona en drijft de spot met ziekenBeeld AFP

Brazilië

Onpopulaire Bolsonaro wil Brazilianen vandaag massaal op straat zien: ‘Moet een foto worden voor de wereld’

Ruim een jaar voor de Braziliaanse verkiezingen is de populariteit van president Jair Bolsonaro op een absoluut dieptepunt. Hij heeft zijn achterban opgeroepen vandaag massaal de straat op te gaan op de Braziliaanse Onafhankelijkheidsdag. Ook de oppositie heeft de belangrijkste nationale feestdag uitgeroepen tot actiedag.

Nog maar een kwart van de kiezers staat onvoorwaardelijk achter Bolsonaro. De geslonken populariteit van de extreemrechtse leider is mede het gevolg van zijn reactie op de dramatische coronapandemie, die in Brazilië al meer dan 580.000 doden telt en dagelijks nog zo’n zevenhonderd mensenlevens eist. Beter gezegd: het uitblijven van zijn reactie. Bolsonaro’s kille houding ten opzichte van het tragische leed dat Brazilië treft, is al zo’n anderhalf jaar onveranderd. Hij bagatelliseert het virus, drijft de spot met zieken, heeft gebrek aan respect voor de doden en dweept nog altijd met niet werkende en potentieel schadelijke medicijnen als chloroquine en ivermectine.

De gevolgen van de pandemie hangen als een molensteen om Bolsonaro’s nek, sinds een senaatscommissie nu al vier maanden het coronabeleid van regering en president onderzoekt. Uit getuigenverhoren is gebleken dat de aankoop van onder andere Pfizer- en CoronaVac-vaccins al vroeg is gedwarsboomd. Daardoor is pas laat begonnen met het inenten van de Braziliaanse bevolking. Ook nu nog verloopt de aanvoer van vaccins door het ministerie met horten en stoten. Daardoor hebben steden als Rio de Janeiro en São Paulo recent de inentingscampagne tijdelijk moeten stoppen.

Ook heeft het senaatsonderzoek sterke aanwijzingen opgeleverd dat zich rond de aankoop van 20 miljoen doses van het Indiase Covaxin mogelijk een omvangrijke fraude afspeelde. Daarbij zouden onder meer legerfunctionarissen op het ministerie van Gezondheid, tussenpersonen en ook de regeringsleider in de Kamer van Afgevaardigden, Ricardo Barros, betrokken zijn. Volgens een getuige zou Bolsonaro, die het bestrijden van corruptie in 2018 als een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloftes had, van de onregelmatigheden en de rol van zijn bondgenoot Barros hebben geweten. Ingegrepen heeft hij echter niet. De Federale Politie onderzoekt nu of Bolsonaro in de Covaxin-zaak heeft gehandeld uit eigenbelang.

Geprinte stembewijzen

Terwijl de live op tv uitgezonden verhoren het nieuws bepalen, probeert de president de aandacht af te leiden met telkens nieuwe relletjes en rellen. De voornaamste daarvan is zijn al maanden durende kritiek op het sinds 1996 gebruikte systeem met elektronische stemmachines. Dat bracht hem drie jaar geleden aan de macht, maar het is volgens Bolsonaro fraudegevoelig en zal, zo zegt hij geregeld, de uitslag van de komende verkiezingen in oktober 2022 in zijn nadeel beïnvloeden. Sterker, hij zegt ook veelvuldig - zonder er een sprankje bewijs voor te leveren - dat er in 2018 fraude is gepleegd. ‘Ik had al in de eerste ronde gewonnen.’

Bolsonaro wil geprinte stembewijzen invoeren, in zijn ogen nodig om hertelling van de stemming mogelijk te maken. Zijn wens is hem ernst. ‘Als de papieren stembewijzen niet worden ingevoerd, krijgen we hier grotere problemen dan in de Verenigde Staten’, zegt hij in januari, verwijzend naar de bestorming van het Capitool in Washington door aanhangers van Bolsonaro’s grote voorbeeld Donald Trump, en hun poging de verkiezingsoverwinning van Joe Biden ongedaan te maken. In juni klinkt er een zwaar dreigement. ‘Zonder gedrukte stembewijzen gaan de verkiezingen van 2022 niet door’, zegt hij, voorbijgaand aan zijn grondwettelijke plicht de verkiezingen te organiseren.

Dreigen met het leger

Bolsonaro krijgt over zijn constante verdachtmakingen van het kiessysteem en het uiten van zijn ongefundeerde vermoedens van fraude een hoog oplopende ruzie met rechter Luís Roberto Barroso, voorzitter van het verkiezingstribunaal (TSE) en tevens een van de rechters van het Hooggerechtshof. De president vindt dat de rechters hem moedwillig dwarszitten en het regeren onmogelijk maken. Al diverse keren heeft hij gedreigd het Hooggerechtshof buiten werking te zetten, met het leger aan zijn zijde.

Het is koren op de molen van zijn aanhangers, die hem tijdens vele manifestaties oproepen dat vooral te doen. ‘Wanneer ik dat wil, gaat het leger de straat op om de orde te herstellen’, zegt Bolsonaro, een gesjeesde legerkapitein die het graag heeft over ‘mijn leger’, de militaire dictatuur verheerlijkt en in zijn regering diverse generaals tot minister heeft benoemd.

Zijn onbewezen beweringen van fraude rond de verkiezingen hebben ertoe geleid dat rechter Alexandre de Moraes van het Hooggerechtshof Bolsonaro op verzoek van Barroso laat onderzoeken als onderdeel van een lopend onderzoek naar de verspreiding van nepnieuws en bedreigingen van de institutionele machten zoals het Hooggerechtshof zelf. Ook lopen er andere onderzoeken tegen de president.

Tanks door het democratisch hart

Op de dag dat het wetsvoorstel over de geprinte stembewijzen in stemming wordt gebracht in de Kamer van Afgevaardigden, reden eerder deze maand tanks, pantserwagens en een reeks andere legervoertuigen in colonne over het Plein van de Drie Machten, het hart van de Braziliaanse democratie in Brasília, waar het parlement, Hooggerechtshof en het werkpaleis Planalto van de president gevestigd zijn.

Bizarre beelden zijn het. Sinds het einde van de militaire dictatuur in 1985 is iets dergelijks niet meer voorgekomen in het democratisch hart van Brazilië. De optocht is een inderhaast door het leger en Bolsonaro ingestoken, geïmproviseerd vertoon van macht aan de leden van het Lagerhuis. Op de entree van het Planalto kijken minister van Defensie, generaal Braga Netto, en een aantal hoge generaals toe, met in hun midden Bolsonaro zelf.

De waarschuwing mist zijn uitwerking. De grondwetswijziging haalt in de Kamer bij lange na niet de benodigde drie vijfde meerderheid (308 stemmen). Ondanks forse, ook financiële, inspanningen van de regering om Kamer- leden zodanig te bewerken dat ze het voorstel steunen.

De nederlaag in het parlement maakt Bolsonaro alleen maar bozer. Hij grijpt naar een zwaar en nauwelijks gebruikt machtsmiddel en deponeert bij de Senaat een verzoek om een afzettingsprocedure te starten tegen rechter De Moraes. Senaatsvoorzitter Rodrigo Pacheco verwijst dat razendsnel naar de prullenbak.

De straat op

De president roept zijn achterban nu al enkele weken op om vandaag, de Braziliaanse Onafhankelijkheidsdag, massaal de straat op te gaan. Hoofdstad Brasília en economisch hart São Paulo moeten de zwaartepunten worden van een massale steunbetuiging aan de president en een luid protest tegen Hooggerechtshof en Congres. Als het aan Bolsonaro ligt, vullen miljoenen aanhangers de straten. ‘Het moet een foto worden voor de wereld, om te laten zien wat jullie willen. Ik kan alleen iets doen als jullie dat willen’, aldus de president.

Ook de oppositie tegen Bolsonaro heeft de belangrijkste Braziliaanse feestdag uitgeroepen tot actiedag. Een groot deel van de bevolking is aangeslagen en boos door het verwoestende gat dat de coronapandemie heeft geslagen en moe van de chaos die Bolsonaro creëert zonder daadwerkelijk te regeren. De economische groei van zo’n 5 procent over het afgelopen jaar wordt vooral veroorzaakt door de export van vlees en soja. Gewone Brazilianen merken daar weinig van en zien bij een inflatie van 9 procent vooral de prijzen van eerste levens- behoeften als vlees, rijst en bonen met soms tientallen procenten stijgen. 15 miljoen Brazilianen zijn werkloos, het op een na hoogste aantal ooit, en het afgelopen jaar is de werkloosheid met 2 miljoen toegenomen. De coronasteun voor de meest kwetsbare groepen, variërend van 25 tot 65 euro per maand, is ontoereikend voor een menswaardig bestaan.

Confrontaties tussen beide kampen zijn tijdens de demonstraties vandaag niet uitgesloten. Dat maakt de rol van de Militaire Politie (PM), verantwoordelijk voor de openbare orde, interessant. Onlangs werd in São Paulo een commandant van de PM, die leiding geeft aan vijfduizend agenten, geschorst nadat hij had opgeroepen de pro-Bolsonarobetogingen te steunen, het Hooggerechtshof bekritiseerde en diverse politici beledigde. Het is niet ondenkbaar dat dergelijke sentimenten op meerdere plaatsen in de organisatie van de militaire politie leven en eenheden van de PM zich gaan mengen in de betogingen.

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234