null Beeld

'Ons belastinggeld gaat niet naar waar de grootste noden zijn.' Bea Cantillon over de gevaren van groeiende ongelijkheid

Eigen schuld, dikke bult. Als je niet mee kunt, is dat alleen je eigen verantwoordelijkheid. Dan hang je immers vast in het vangnet van de sociale zekerheid, en moet je daar als gepamperde uit geschopt worden door je uitkering te verminderen, of toch minstens in de tijd te beperken. Want leven we niet allemaal boven onze stand? Bea Cantillon, al decennia Vlaanderens grootste specialist in de armoedeproblematiek, krijgt stilaan pukkels van die mantra’s.

'We glijden af naar een veel hardere en onveiliger samenleving, naar Amerikaans model'

Bea Cantillon «Het houdt niet op, integendeel: die beeldvorming wordt er meer en meer ingestampt. Je ziet echt een tweedeling in de publieke opinie. Er is stevige politieke druk op de onderkant van de samenleving: de laaggeschoolden, de mensen met weinig productieve vaardigheden die onze nieuwe economie niet meer nodig heeft, vallen steeds meer uit de boot. Wat men niet wil aanvaarden, is dat je een kleine 10 procent van de gezinnen op bijna geen enkele manier nog meekrijgt in de actieve welvaartsstaat. Dat staat haaks op het paradigma van solidariteit en wederkerigheid.»

HUMO Het ‘voor wat, hoort wat’-principe.

Cantillon «Dat zit ingebakken in het systeem: je betaalt eerst bijdragen en pas daarna kun je een vergoeding krijgen als je zonder werk valt. Alleen werkt dat systeem niet als je steeds meer mensen hebt die economisch niet productief zijn en het ook nooit zullen worden. Daar kun je die logica niet op toepassen, en dat wekt bij sommigen blijkbaar een grote weerstand op.»

HUMO Waar zaten die mensen vroeger dan?

Cantillon «Vroeger had je jobs voor laaggeschoolden, die vandaag overbodig zijn geworden. Door de nieuwe economie kun je de oude systemen van solidariteit en wederkerigheid niet langer aan elkaar koppelen, zoals in het industriële tijdperk, toen ze uitgevonden werden. Het lukt nog bij de pensioenen en de ziekteverzekering, maar voor ongeschoolde langdurig werklozen kalft de solidariteit af. Wie kan bijdragen voor dat systeem, beseft dat hij waarschijnlijk nooit of zelden een beroep op het systeem zal moeten doen. En wie het wel nodig heeft, kan niet meer bijdragen. Dat zijn twee verschillende sociologische categorieën geworden, terwijl het vroeger allemaal arbeiders en bedienden waren, die soms werkloos waren en soms niet.»

HUMO Dat is toch niet onlogisch? Je draagt toch alleen graag bij aan een verzekering als je weet dat je er bij een ongeluk of tegenslag ook je voordeel mee doet? Nu lijkt het alsof je iemand anders verzekert voor een risico dat je zelf nauwelijks loopt.

Cantillon «Dat ligt duidelijk lastiger. Je hebt dat soort discussies niet bij het uitgesteld loon, zoals kosten voor ziekte of pensioen. Iedereen draagt daar zijn eigen stukje voor bij. Globaal krijgt iedereen in zijn hele leven zelfs méér dan wat hij bijgedragen heeft, en passen we de rest bij uit de grote pot. Daar zit welbegrepen eigenbelang in en ook een scheut solidariteit, dus is er geen probleem. In het geval van de langdurig werklozen is dat principe verdwenen, want áls ze werken, doen ze dat in laagbetaalde jobs, zodat ze geen bijdragen meer betalen. Sterker: een alleenstaande moeder met twee kinderen die voor een minimumloon werkt, zit vandaag ónder de armoedegrens, ook als ze voltijds werkt. Hoe zou zij dan kunnen bijdragen aan de sociale zekerheid? Daardoor komt de hele constructie van de sociale zekerheid op losse schroeven te staan voor die mensen aan de onderkant van de samenleving, omdat ze alleen nog maar ontvangen, en niet meer kunnen bijdragen. Die wederkerigheid zie je ook stilaan verdwijnen uit het sociaal overlegmodel. Vroeger dwongen vakbonden opslag af in ruil voor sociale vrede en werd de koek verdeeld…»

HUMO ….maar de koek groeit niet meer.

Cantillon «Niet alleen dat, je kunt ook alleen compromissen sluiten als je kunt geven en nemen. Maar als je met economisch niet-productieven zit, is staken natuurlijk geen machtsmiddel meer. Dus zie je de werkloosheidsvergoeding stelselmatig meer en meer een soort bijstand worden. Men probeert die verworven rechten vast te houden, maar de werkloosheid is vandaag al beperkt in de tijd, als je het aantal geschorsten ziet. Bovendien val je na een tijd terug op een uitkering die niet veel hoger is dan een leefloon. Het is een wereld van verschil, vergeleken met één generatie geleden. En toch blijft men de druk op die kwetsbare mensen opvoeren, omdat men mordicus blijft geloven dat ze niet mee willen, terwijl ze echt niet mee kúnnen.»

HUMO Tenzij we terug de liftbediendes invoeren, of de kaartjesknipper op de tram.

Cantillon «Wat niet zal gebeuren, toch? Je zou kunnen proberen meer potentieel uit die groep te halen en te investeren in onbenut talent, zeker bij de jonge migranten. Investeer in onderwijs. Wij hebben het beste onderwijs voor diegenen die erin mee kunnen, maar nergens ter wereld is de kloof tussen diegenen die goed presteren en diegenen die zwakker presteren zo groot als in Vlaanderen – dat blijkt ook uit een studie van Jean Hindriks van denktank Itinera. Je zou ook kunnen proberen die wederkerigheid terug in te voeren met nieuwe systemen. We hebben nu bijvoorbeeld een – toegegeven, redelijk duur – systeem van dienstencheques, dat ongeschoolden aan werk helpt en werkgevers een fiscaal voordeel geeft. De overheid legt behoorlijk wat bij, maar toch hoor je daar geen kritiek op, omdat iedereen er iets aan heeft. Ook de kringloopwinkels en andere vormen van sociale tewerkstelling zijn fantastisch.»

HUMO Je zou ook kunnen zeggen dat langdurig werklozen bladeren moeten gaan vegen in het park, dan leveren ze op die manier hun bijdrage.

Cantillon «Dat mag je niet doen, omdat individuele vrijheid ook een belangrijke waarde is, en die vrijheid is er niet alleen voor de mensen die het goed hebben, maar ook voor de mensen aan de onderkant. Maar de vrijheid om een eigen levensproject uit te bouwen nemen we hen nu stelselmatig af door zeer paternalistisch van alles te willen opleggen. Door ze meer te treiteren dan ze zinvol bezig te laten zijn. Als je iemand de hele dag bladeren doet vegen, maak je ieder ander toekomstperspectief onmogelijk.»

undefined

null Beeld

undefined

'Liesbeth Homans en Zuhal Demir (foto) vergeten dat niet iedereen sterk en intelligent is, of dat juiste zetje in het leven heeft gekregen.'

HUMO Net zoals wanneer je jarenlang met een blik Cara-pils in de hand naar je tv ligt te kijken.

Cantillon «Dat mogen ze ook niet doen. Nee, ze moeten nu tientallen sollicitatiebrieven schrijven en er kopieën van bijhouden voor als er een controleur komt. Terwijl zijzelf, de RVA, de VDAB en iedereen die het veld kent, weet dat dat een oefening in absolute zinloosheid is. Langdurig werklozen zijn werkloos door ons economisch systeem, niet door hun eigen schuld. Pas als we erkennen dat een groep mensen niet meer in staat is zijn eigen levensproject te realiseren, kunnen we verder. Er is nu weer het voorstel dat alle kinderen verplicht naar de kinderopvang moeten. Helpen we daar een laaggeschoolde moeder of een thuisblijvende migrantenvrouw mee vooruit? Mijn moeder heeft destijds voor een thuistraject gekozen, met welk recht gaan wij nu die mogelijkheid afnemen? Omdat wij paternalistisch in hun plaats gaan beslissen wat goed voor hen en voor hun kinderen is? Het spijt me, maar solidariteit en vrijheid is er ook voor de onderkant van de samenleving, niet alleen voor diegenen die de centen hebben om die vrijheden waar te kunnen maken.»


Help de rijken

HUMO Minister Homans is het daar fundamenteel mee oneens. Volgens haar heeft Vlaanderen het meest democratische onderwijssysteem, de meeste investeringen in inburgering, de meest solidaire sociale zekerheid. Dus: waar zeurt men over?

Cantillon «Dat is wat ik simpele mensen ook hoor zeggen, ja. Er is een zeer grote paradox: we geven zeer veel geld uit, maar tegelijk krijg je de sociale problemen niet opgelost. 15,5 procent armoede, 18,8 procent kinderarmoede, 4,4 procent zittenblijvers, 9,8 procent vroegtijdige schoolverlaters, 4,3 procent langdurig werklozen, noem maar op. Dan zal dat wel aan hen liggen, zeker? Nee dus, want als je kijkt naar de manier waarop we al dat geld besteden, dan moet je vaststellen dat een groot deel niet bij de onderlaag terechtkomt, maar wel bij de actieven, die geen armoede kennen. We geven veel uit aan onderwijs. Wel, je moet eens gaan kijken naar scholen in achtergestelde buurten. Hoe kun je jongeren nu goed opleiden in vervallen gebouwen? En dan kom ik terug in mijn mooie universiteitsgebouw met prachtige lichtinval, waar veelal gegoede studenten hoogwaardig onderwijs krijgen. Welk mechanisme speelt daar?»

HUMO Het mattheuseffect, noemde uw voorganger Herman Deleeck dat: aan wie heeft, zal nog meer gegeven worden.

Cantillon «Ons geld gaat inderdaad niet naar waar de grootste noden zijn. Als je de onderkant wil optillen, moet je toch in de eerste plaats daar investeren? Maar dat doet men net niet, men laat de boel verkommeren. Deze regering wilde zelfs de niet eens zo omvangrijke extra middelen voor de ‘moeilijke’ scholen ter discussie stellen. Dat effect speelt op alle mogelijke vlakken, en daarom is de lezing van Homans ook zo naïef. Wij hebben lang gedacht dat we het beste sociale model ter wereld hadden, maar ik moet u teleurstellen: dat is al lang niet meer het geval. Het leefloon voor een alleenstaande bedraagt vandaag 800 euro. Hoe kun je nog strenger zijn en tegelijk oprecht geloven dat hij of zij morgen vanzelf weer aan de slag gaat?»

HUMO Het is opvallend dat Liesbeth Homans en Zuhal Demir, allebei van bescheiden komaf, net de verdedigers van die harde lijn zijn: ‘Als ik het kan, moet iedereen het maar kunnen’?

Cantillon «Dat denk ik wel, ja. Maar vertrekken van de eigen ervaring doet je de structuren vergeten. Nogal wat vrouwen die vandaag carrière hebben gemaakt, willen niets met het feminisme en vrouwenemancipatie te maken hebben: ze hebben het toch zelf gedaan? Dat is hetzelfde psychologische mechanisme. Wat Homans en Demir, beiden sterke persoonlijkheden en intelligente vrouwen, vergeten, is dat die eigenschappen niet aan iedereen gegeven zijn, dat anderen misschien niet dat juiste zetje in het leven hebben gekregen. Ik vind het gevaarlijk dat een puur ideologisch paradigma – alles is je eigen verantwoordelijkheid – nu zo’n opgang maakt, want het staat haaks op elk wetenschappelijk onderzoek. Maar je blijkt er vandaag wel stemmen mee te halen.»

undefined

'Hardwerkende tweeverdieners voelen zich vaak schuldig omdat zij evenveel kindergeld krijgen als een alleenstaande moeder met een leefloon'

HUMO Veel uitgaven van de sociale zekerheid gaan naar mensen die dat geld niet nodig hebben. Maar kun je anders, als je wil dat ze blijven betalen?

Cantillon «Nee, en dat hoeft ook niet. Maar je kunt het systeem wel selectiever maken, en meer middelen aan de onderlaag toekennen. En ik denk dat de hardwerkende Vlaming daar ook mee kan leven.»

HUMO Christian Van Thillo kan zijn dochter wel grootbrengen zonder kinderbijslag?

Cantillon «Dat denk ik wel, ja, en jij trouwens ook. Niemand van ons drieën zou daar een echt groot probleem mee hebben. Temeer omdat je met die kinderbijslag voor de armste gezinnen écht het verschil kunt maken tussen bestaansonzekerheid en er wél raken. Dat debat staat nu op scherp in de Vlaamse regering. Het idee is om een universele sokkel voor iedereen te maken: alleen dan zou je de bereidheid van iedereen behouden om ook bij te dragen aan de sociale zekerheid. Maar leg je die sokkel op 125 euro per kind, of op 150? Kies je voor 150, dan schiet er niets meer over voor selectieve extra’s voor armere gezinnen: dan krijgen ze maar een beetje meer dan de goede tweeverdieners. Geef je de tweeverdieners 125 euro per kind, dan kun je armere bevolkingsgroepen wél meer geven. De N-VA wil resoluut gaan voor de hardwerkende tweeverdieners, CD&V wil het selectiever invullen. Wel, ik denk oprecht dat mensen die het materieel oké hebben, bereid zullen zijn om die solidariteit op te brengen, en ook tevreden zullen zijn met 100 euro per kind. Ik geloof oprecht dat een moedige politicus dat ook kan uitleggen, en de hardwerkende tweeverdieners daarvan zou kunnen overtuigen. Die voelen zich meestal zelfs schuldig omdat zij evenveel per kind krijgen als een alleenstaande moeder met een leefloon.»

HUMO De kinderbijslag is inmiddels een Vlaamse bevoegdheid. Verandert dat iets?

Cantillon «Voorlopig niet. De uitbetaling verloopt nog altijd via het federale agentschap, omdat men nog veel technische vragen moet oplossen om het gesplitst te krijgen. Wat doe je met kinderen van wie de ouders scheiden, en die één week bij papa in Vlaanderen wonen en één week bij mama in Brussel? Of als ouders van Vlaanderen naar Wallonië verhuizen? Wat als het kind in het buitenland gaat studeren? Je hebt veel afspraken en samenwerkingsakkoorden nodig om ervoor te zorgen dat iedereen krijgt waar hij of zij recht op heeft, en die zijn er nog niet. En dan hoor ik sommigen dromen van de regionalisering van de pensioenen: dat is nog véél ingewikkelder, hoor.»

undefined

null Beeld


Geldverspillende moloch

HUMO Moeten we ook niet breder kijken dan de sociale zekerheid? Als ik naar een première ga in één van onze prachtige cultuurhuizen, sta ik samen met andere goed verdienende blanke Vlamingen ook een stuk belastinggeld te verbruiken.

Cantillon «Je mag niet alle overheidsuitgaven in functie van de onderlaag stellen. Veel uitgaven zijn ook belangrijk op zich, zoals bijvoorbeeld cultuur, en daarnaast zijn het investeringen in onze economie. Mensen gaan voor en na een voorstelling op café of op restaurant, een mooi cultuurlandschap is een troef voor een stad om investeringen en expats aan te trekken. Die valse tweedeling zie je wel vaker. Goede kinderopvang is een te grote belasting voor het overheidsbudget, roept men. Maar zonder die kinderopvang kunnen veel hoogopgeleide vrouwen niet meedraaien in de economie. Dus is het organiseren van kinderopvang een pure vorm van economische subsidie aan het bedrijfsleven. Maar dat is dan vloeken in de kerk. En toch is het zo: ons onderwijs, bijvoorbeeld, waar zoveel mensen voor de arbeidsvloer worden klaargestoomd, is toch een economische investering? Of mensen die levenslang leren: dat zijn ook economische uitgaven, maar de meesten zien het alleen als sociale uitgaven, wat ze absoluut niet zijn. Ze zorgen ervoor dat de markt blijft functioneren. De economische noodzaak van zogezegd sociale overheidsuitgaven wordt fundamenteel onderschat. Ze zijn zelfs nog méér nodig dan vroeger, wil je competitief zijn in de globale kenniseconomie. Wij subsidiëren mensen die met een minimumloon aan de slag zijn in de privésector, wij subsidiëren tewerkstelling via dienstencheques. Hou dus op met te verkondigen dat alleen de privésector welvaart creëert. Zonder de publieke sector en de overheid waren er vandaag een paar grote banken minder geweest, toch? Vandaag is de symbiose tussen het sociale, het publieke en de private economie groter dan ooit, en toch blijft men roepen dat alleen de privésector verantwoordelijk is voor alles wat goed gaat, en dat de publieke sector een geldverspillende moloch is. Dat klopt van geen kanten.»

undefined

'Het organiseren van kinderopvang is een pure vorm van subsidie aan het bedrijfsleven'

HUMO België heeft net een heel slecht rapport voor zijn begroting gekregen van de Europese Commissie, want het primaire saldo, het overschot zonder schuldenafbouw, is weer een tekort geworden.

Cantillon «Juist, en dat is net een gevolg van die ideologische verblinding. Hakken in de overheid, in het aantal ambtenaren en in de lonen, de duurdere elektriciteit, hogere btw en al die andere maatregelen hebben één neveneffect dat stelselmatig wordt genegeerd: mensen hebben minder koopkracht, doen dus minder aankopen en stellen grote aankopen uit. Dat wéégt op je economie. Waardoor je, ondanks grote lastenverlagingen voor de bedrijven, zo goed als geen nieuwe jobs krijgt.»

HUMO Tegelijk is tewerkstelling door de overheid een taboe geworden. Terwijl zowat iedereen van onze generatie begonnen is in een nepstatuut als btk’er, dac’er of tww’er.

Cantillon «En daartegen betoogden we, omdat het geen volwaardige jobs waren (lacht). Maar we zetten wel onze eerste pasjes op de arbeidsmarkt, en we hadden een inkomen waarmee we dingen konden kopen en dus de economie ondersteunden. Dat is volledig verdwenen, en we besteden dezelfde overheidsbudgetten aan lastenverlagingen voor de bedrijven. Maar nieuwe jobs leveren die niet op. Zijn we dan efficiënter bezig? En dan heb ik het nog niet over Zuid-Europa, waar de jeugdwerkloosheid boven de 40 procent piekt. Dat wil toch alleen maar zeggen dat het dogma van de staat die per definitie niet investeert en de privésector die alles kan, niet klopt?»

HUMO Het wordt nog erger. Als je futurologen over de gevolgen van de robotisering hoort, zal de volgende twintig jaar nog eens 10 procent van de bevolking uit de arbeidsmarkt gestoten worden.

Cantillon «De ene denkt dat het allemaal wel zal meevallen, de andere zweert bij doemscenario’s. Ik ben geneigd pessimistisch te zijn: ik heb in de jaren 80 en 90 gezien hoe globalisering en delokalisering hebben toegeslagen. Waarom zouden er nu wel jobs gespaard blijven? De groep die economisch overbodig is, zal nog groter worden, en als we die blijven wegduwen in een systeem van leeflonen, krijg je vroeg of laat een explosieve cocktail. Zelfs het IMF en de OESO beginnen te beseffen dat groeiende ongelijkheid in de samenleving tot spanningen en onrust leiden. De recente aanslagen hebben deels te maken met maatschappelijke achterstelling en verloederde buurten.»

HUMO Terrorisme is toch puur een religieus-cultureel en etnisch probleem?

Cantillon «Ik ben er zeker van dat dat níét zo is. Als jonge mensen zonder toekomstperspectief zien hoe anderen wel van de welvaart kunnen genieten, terwijl hun geloofsgenoten in Syrië gebombardeerd worden, dan kan het toch niet anders of je krijgt woede en rancune? Zeker bij beïnvloedbare laagopgeleiden die iets willen doen, en plots een verhaal voorgeschoteld krijgen waarin ze avontuur aan hun idee van meer rechtvaardigheid kunnen koppelen.»

undefined

null Beeld

undefined

''Een kwestie van geluk' gaf de mensen in de Seefhoek en Borgerhout een stem. Hoelang was het geleden dat we die mensen echt hoorden en niet alleen vooroordelen over hen hadden?'

HUMO Uw idee om radicaal te investeren in de onderlaag staat haaks op wat Bart De Wever zegt: volgens hem is alleen in de sociale zekerheid nog geld te halen bij de volgende begroting.

Cantillon «Heel eigenaardig, want als je hem vraagt waar dan wel, gaat het over administratiekosten voor de vakbonden en ziekenfondsen, en over de langdurig werklozen. Wel, dat vertegenwoordigt niet eens 2 procent van alle uitgaven in de sociale zekerheid. Waarover hebben we het dan, behalve over ideologische dada’s waarmee je je populair denkt te kunnen maken? In mijn donkerste momenten vrees ik dat we nog meer afglijden naar een maatschappij naar Amerikaans model, een veel hardere en onveiliger samenleving. Wie had vijftien jaar geleden durven te voorspellen dat voedselbanken en sociale restaurants een fenomeen in Vlaanderen zouden worden? Toch niet bij ons, in onze sociale welvaartsstaat? Wel, ze zijn niet meer weg te denken, en jammer genoeg zijn ze broodnodig. Ik ben geen onheilsprofeet, ik stel dat gewoon vast, hè.

»Kijk, met de druk op de werkloosheidsuitkeringen en de verhoging van de pensioenleeftijd zien we een toename van de arbeidsongeschiktheid. Dat is wat we ook in Nederland hebben zien gebeuren. Daar hebben ze ook geprobeerd die onderlaag uit de werkloosheidsstatistieken weg te krijgen. Het enige gevolg was dat het aantal medisch arbeidsongeschikten plots de hoogte inschoot. Iemand was niet meer werkloos, maar had dan last van zijn rug. Je kunt dat bestempelen als profitariaat, maar voor een deel bleken de bedrijven verantwoordelijk te zijn. Toen men besliste dat de bedrijven zélf voor de arbeidsongeschikten moesten betalen, begon het aantal zieke werknemers sterk af te nemen. Voor een ander deel zijn het mensen die echt niet mee kunnen. Mensen die wanhopig proberen te overleven in deze samenleving, en die steeds minder mededogen op hun weg vinden. Dat is doodjammer. Natuurlijk moet je hen proberen te activeren, maar je moet ook aanvaarden dat dat bij een aantal van hen nooit zal lukken. Alleen krijg je dat niet meer aan het verstand gebracht van wie het vandaag voor het zeggen heeft in de verschillende regeringen. Ik zie wel tekenen van hoop: op stadsbuurtniveau ontstaan netwerken van onderlinge bijstand en is er opnieuw een sociaal weefsel aan het groeien tussen mensen die een stem zouden moeten krijgen. Mensen zoals in ‘Een kwestie van geluk’, over de Seefhoek en Borgerhout. Hoelang was het geleden dat we die mensen echt hebben gehoord, en niet alleen vooroordelen over hen hadden?»


Erf je rijk

HUMO Een radicale oplossing zou een basisinkomen voor iedereen kunnen zijn: daar gaan steeds meer stemmen voor op.

Cantillon «Dat lijkt me iets te simpel als oplossing. Maar we zijn zonder het te beseffen wel naar zo’n systeem aan het evolueren. Leefloon, werkbonussen voor minimumloners, kindergeld: alles bij elkaar verandert de sociale zekerheid fundamenteel van een vorm van uitgesteld loon in een soort basisinkomen voor een grote groep mensen, zonder dat we het zo noemen.»

HUMO De Nederlandse essayist Rutger Bregman schreef eens: het grootste, zo niet het enige probleem van arme mensen is dat ze te weinig geld hebben. Geef ze dat, en het is opgelost.

Cantillon «Voor een deel klopt dat, hoe controversieel het ook klinkt. Volgens een aantal studies nemen arme mensen onverstandige beslissingen die ze niet genomen zouden hebben als ze op dat ogenblik wél geld hadden gehad. Een beetje geld alleen zal het niet oplossen, maar het zou hen toch veel meer helpen dan hetzelfde bedrag dat bij meer welgestelde mensen zou doen. In het fantastische boek ‘Schaarste’ leggen Harvard-econoom Sendhil Mullainathan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir dat mechanisme uit. Als we een gebrek aan iets ervaren – geld, maar ook tijd – dan kaapt dat onze aandacht weg. Het dwingt ons om ons te concentreren, maar het veroorzaakt ook een tunnelvisie en beperkt ons denkvermogen. Armoede zorgt ervoor dat men moeilijk nieuwe vaardigheden aanleert en vaker dan gemiddeld onverstandige beslissingen neemt. Ook raar: bij armen relativeert men vaak het belang van een inkomen, terwijl de bonuscultuur aantoont dat men het inkomen bij rijke mensen wél enorm belangrijk en motiverend vindt.»

HUMO Armen kun je alleen laten werken door ze hun uitkering af te pakken, rijken alleen door hun bonus te verdubbelen.

Cantillon «Dat is de zeer eigenaardige nieuwe logica geworden, ja (lacht). Terwijl je je terecht kunt afvragen of de private ondernemer wel alle welvaart schept. In nog zo’n uitstekend boek, ‘De ondernemende staat’, geeft Mariana Mazzucato het voorbeeld van de iPhone, waarmee Apple groot is geworden. Wel, dat komt omdat er in zo’n iPhone zeven patenten op uitvindingen zitten die met fundamenteel wetenschappelijk onderzoek zijn gedaan in Amerikaanse overheidsdiensten. Apple heeft ze in één toestel gestopt en dat briljant in de markt gezet. De Amerikaanse belastingbetaler heeft zowat alle onderzoek en ontwikkeling betaald, maar dat weet haast niemand. De markt wordt steeds meer afhankelijk van de overheid, zoals ook de bankencrisis pijnlijk duidelijk heeft aangetoond. Waarom blijven we dan die mantra volhouden dat de overheid des duivels is en alleen de privésector goed kan doen?»

HUMO De Franse econoom Thomas Piketty, de man van ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’, schreef onlangs dat over één of twee generaties meer dan 90 procent van al het vermogen op de planeet in handen van erfgenamen zal zijn: mensen die niet zelf iets hebben opgebouwd, maar die gewoon beheren wat hen is nagelaten. Je wieg zal vrijwel het enige criterium voor welstand worden.

Cantillon «Een argument te meer om eindelijk werk te maken van de herverdeling: hogere progressieve belastingen, ook op inkomsten uit vermogen en erfenissen. Er zijn periodes geweest waarin de hoogste schijf op 55 procent lag. En waarom niet, als de overheidsuitgaven de belangrijkste ondersteuning van de economie vormen? Andersom geldt net hetzelfde: wie arm is, heeft bijna altijd arme ouders gehad. Wil je voorspellen of iemand het goed zal doen op school, kijk dan naar het diploma van zijn of haar ouders. Dus ook aan de onderkant worden vaardigheden en vermogens geërfd. Alleen een herverdelende overheid zou daar iets aan kunnen veranderen, maar van deze regering zullen we dat niet mogen verwachten.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234