Derde golf Beeld Humo
Derde golfBeeld Humo

Coronavirus

‘Ons land is een schuur vol dynamiet, en de Britse variant is het vuur aan de lont.’ Zes experts over de derde golf

Niet zo gek lang geleden droomde de Belg opnieuw van knuffels met oma en bezoekjes aan de kapper – ook onze extensions zijn aan vervanging toe – maar in geen tijd sloeg de sfeer volledig om. Verraderlijke virusvarianten verspreiden zich razendsnel, in scholen volgt de ene uitbraak na de andere, in ziekenhuizen lopen de IC-afdelingen weer vol en tot overmaat van ramp hapert nu ook de vaccinproductie. Zwelt onder de zachtjes rimpelende waterlijn de derde golf aan? Of moeten we, zoals sommige politici ons op het hart drukken, het huis pas blussen wanneer het in brand staat? Humo ging op zoek naar antwoorden in de frontlinie.

ERIKA VLIEGHE: ‘We mogen niet liegen over de ernst van de situatie’

Te midden van het klotsende coronaschuim staat al een jaar lang een kranige golfbreker genaamd Erika Vlieghe. De infectiologe en voorzitter van het expertencomité GEMS roept op tot waakzaamheid.

null Beeld ID / CHRISTOPHE DE MUYNCK
Beeld ID / CHRISTOPHE DE MUYNCK

ERIKA VLIEGHE «Ik vergelijk ons land vandaag met een schuur vol dynamiet. De explosieven zijn de 2.000 coronabesmettingen per dag, en door de Britse variant zullen er steeds vaker brandjes ontstaan die de boel mogelijk doen ontploffen.»

HUMO Volgens Sciensanowoordvoerder Steven Van Gucht zien we in de cijfers voorlopig nog geen derde golf, wel de resultaten van meer testen.

VLIEGHE «We testen in scholen, bij de brede bevolking, bij terugkerende reizigers. Omdat we fijnmaziger zoeken naar de Britse virusvariant, vinden we die ook meer en sneller dan voorheen. Enerzijds zijn de cijfers dus zorgwekkend, anderzijds moet je zeggen dat we het góéd doen door er zo dicht op te zitten.»

HUMO Het vorige week verschenen rapport van viroloog Emmanuel André schetst wel een somber beeld. Binnen de kortste keren zal de Britse variant hier dominant zijn. En zonder bijkomende maatregelen zullen de ziekenhuizen opnieuw overspoeld worden.

VLIEGHE «Dat wil vooral zeggen dat we nóg voorzichtiger moeten zijn. Onze raad aan de bevolking is om alsjeblieft de maatregelen strikt te blijven opvolgen. Ik vrees dat mensen na zoveel zware maanden soms hun eigen risico’s niet meer goed kunnen inschatten. Weer een klein feestje houden, of je baas die vraagt om toch naar het kantoor te komen? Néé, onze aandacht mag nu niet verslappen! Het virus is niet weg, integendeel.»

HUMO Hier en daar klinkt het dat we maar beter in een zware lockdown gaan om de curve geen kans te geven.

VLIEGHE «Ik snap dat het woord ‘lockdown’ de bevolking wakker schudt, maar eigenlijk zitten we al een hele tijd in een soort lockdown, hè.

»De vraag is nu: wat moet er precies gebeuren om de boel weer onder controle te krijgen? We formuleren nu volop voorstellen (vrijdag volgt een overlegcomité, red.). Met ons testbeleid en verbod op niet-essentiële reizen doen we al veel, maar ik denk dat het onvoldoende is.»

HUMO Wat is er volgens u dan nog meer nodig?

VLIEGHE «We moeten de bestaande regels nog beter opvolgen. Telewerk moet absoluut meer gerespecteerd worden, want daar zien we nog te veel laksheid. Daarnaast moeten we trachten de uitbraken in scholen beter terug te dringen.»

HUMO Nadat de experten de voorbije week slecht nieuws hadden gebracht, haalde MR-voorzitter George-Louis Bouchez fel uit naar hen.

VLIEGHE «Ik heb daar een paar dingen over te zeggen. Ten eerste heeft meneer Bouchez openlijk de wetenschappelijke kwaliteit van onze adviezen in twijfel getrokken. Ik vind dat bijzonder gevaarlijk vanuit zijn positie. Ten tweede vertelde hij een aantal vreemde dingen over de vergoeding per vergadering die wij krijgen als experts – waarvan we trouwens nog geen cent gezien hebben – en over hoe wij het beleid van de regering meer zouden moeten verdedigen. Dat is zeer zorgwekkend.

»Wij moeten als wetenschappers inderdaad onze woorden wikken, om mensen niet nodeloos bezorgd te maken, maar als wij vinden dat een situatie ernstig is, is het onze plicht dat te zeggen. Wij mogen daar nooit over liegen.»

HUMO Volgens de Duitse viroloog Christian Drosten zal er na de vaccinatie van de kwetsbare groepen laksheid ontstaan onder het jongere deel van de bevolking, waardoor het virus weer vrijer kan circuleren en er alsnog veel mensen ziek zullen worden.

VLIEGHE «Wij delen die bezorgdheid. We zitten nu aan amper een paar procent gevaccineerden en mensen worden nu al mismoedig, zenuwachtig en agressief. We zullen een goed evenwicht moeten vinden tussen vaccineren en versoepelen, anders loopt het mis. Sommige kwetsbare mensen zullen na vaccinatie namelijk niet beschermd zijn, omdat de werkzaamheid van de vaccins niet perfect is. En er is nog een risico: schijnbaar gezonde mensen kunnen een verdoken risicoprofiel hebben. We zien soms jonge mensen in het ziekenhuis die niet weten dat ze diabetes hebben of een hoge bloeddruk. Zij lijden zwaar onder covid, dus we moeten hen beschermen tot we véél mensen gevaccineerd hebben.»

HUMO ‘Geen versoepelingen vóór de paasvakantie,’ vreesde u enkele weken geleden. Als we het vaccinatieprogramma bekijken, kan het misschien toch wat losser vanaf dan.

VLIEGHE «Ik heb geleerd om geen data te prikken op een vrijer leven. Binnen de kortste keren ligt hier een misnoegde sluipschutter voor mijn huis. Uiteraard wordt het makkelijker om te versoepelen wanneer het weer verbetert, maar we zullen onze vrijheid slechts in kleine stapjes herwinnen – waarbij we liefst voorrang geven aan de jeugd, want die gasten zitten op hun tandvlees.

»Hoe dan ook hebben mensen meer perspectief dan tijdens de tweede golf. Elke week zijn meer landgenoten gevaccineerd en is de zomer dichterbij, en wie weet wat dan allemaal kan? In afwachting daarvan moeten we ervoor zorgen dat de boel onder controle blijft.»

TOM WENSELEERS: ‘TE STRIKTE REGELTJES’

Tom Wenseleers, professor biostatistiek aan de KU Leuven, was één van de auteurs van het expertenrapport dat vorige week voor enige ophef zorgde, omdat het een nogal zorgwekkend beeld schetst van de Britse variant. Wenseleers was ook co-auteur van een recente studie van de prestigieuze London School of Hygiene & Tropical Medicine die definitief de besmettingsgraad van de nieuwe variant bepaalde.

TOM WENSELEERS: ‘De Britse variant is veel moeilijker stoppen met een lockdown. Voorheen hadden we die optie nog altijd als noodrem’ Beeld DIRK VERTOMMEN
TOM WENSELEERS: ‘De Britse variant is veel moeilijker stoppen met een lockdown. Voorheen hadden we die optie nog altijd als noodrem’Beeld DIRK VERTOMMEN

HUMO Hoeveel besmettelijker is die Britse variant nu echt?

TOM WENSELEERS «Uit mijn berekeningen blijkt dat hij 50 tot 60 procent besmettelijker is.»

HUMO Kan de variant ook hier een derde golf aanjagen?

WENSELEERS «Het reproductiegetal in ons land ligt momenteel net iets boven 1. Dat wil zeggen dat één persoon met corona één andere persoon besmet. Als de nieuwe variant dominant wordt, kan het reproductiegetal naar 1,5 stijgen. Met heel wat extra zieken tot gevolg. De projectie is dat de nieuwe variant tegen eind februari meer dan 90 procent van de nieuwe besmettingen zal veroorzaken.»

HUMO Die toename van de reproductiewaarde is dus zeer ernstig?

WENSELEERS «Inderdaad. Als iedereen het virus aan meerdere mensen doorgeeft, breidt de epidemie exponentieel uit. Zo simpel is het.

»Ik zou graag beter nieuws brengen, maar de situatie is nu eenmaal zorgwekkend. Als er geen nieuwe maatregelen komen, kan er in maart-april een nieuwe hospitalisatiegolf ontstaan.»

HUMO Wordt de derde golf, zoals sommigen vrezen, zwaarder dan de twee vorige?

WENSELEERS «We zitten nu met een variant die veel besmettelijker is. Dat wil zeggen dat die veel moeilijker te stoppen is met een lockdown. Voorheen hadden we die optie nog altijd als een soort noodrem.

»Het lijkt er wel op dat we met adequate maatregelen de reproductiewaarde net onder de 1 kunnen krijgen. Bemoedigend is dat men in Denemarken de situatie vooralsnog onder controle lijkt te kunnen houden. De Britse variant is ook daar aan een opmars bezig, maar het aantal infecties met de ‘oude’ variant daalt sterk.»

HUMO De Britse variant eist nu vooral de aandacht op, maar er doen ook nog allerlei andere varianten de ronde. Wat weten we daar al over?

WENSELEERS «Van de Zuid-Afrikaanse variant schatten we dat hij 50 procent besmettelijker is. De Britse variant zal het hier wel snel overnemen. Dat zal het voor de Zuid-Afrikaanse mutant moeilijker maken om door te breken.

»Er zijn wel aanwijzingen dat de Zuid-Afrikaanse variant een zogenaamde escape mutant zou zijn: een variant die het immuunsysteem weet te omzeilen. Mensen die al een coronabesmetting hebben gehad, zijn mogelijk niet immuun voor die nieuwe variant. De testresultaten van het Novavax-vaccin lijken dat te bevestigen. Het vaccin is voor 90 procent effectief bevonden, maar zou maar half zo goed werken tegen de Zuid-Afrikaanse variant. Volgens de laatste gegevens zou het Pfizer-vaccin gelukkig wél nog voldoende bescherming bieden. En binnen de zes weken kan de samenstelling van het Pfizer-vaccin aangepast worden, zodat het beter werkzaam is tegen nieuwe varianten.»

HUMO Om te voorkomen dat de derde golf een heuse tsunami wordt, heeft u een opvallend voorstel: geef alle vaccins die nu in de laatste testfase zitten al een voorwaardelijke toelating, zodat ze meteen kunnen worden toegediend.

WENSELEERS «Dat het vaccin van AstraZeneca nu al wekenlang wordt toegediend in het Verenigd Koninkrijk, terwijl wij hier nog altijd op de goedkeuring van Europa wachten, krijg je echt niet meer uitgelegd. In Engeland heeft de geneesmiddelenautoriteit een pragmatische beslissing genomen. Daar kreeg ondertussen 11 procent een eerste prik, in België nog maar 2 procent.

»Uiteraard moeten mensen na vaccinatie dan wel goed opgevolgd worden. Maar alle beschikbare data geven aan dat de vaccins veilig zijn. In ons land ondervond ongeveer één op de vijfduizend mensen ernstige bijwerkingen van het vaccin, terwijl gemiddeld één op de honderdvijftig mensen sterft aan een corona-infectie. Over die laatste statistiek zou ik mij veel meer zorgen maken.»

HUMO Is Europa te voorzichtig bij de goedkeuring van nieuwe vaccins?

WENSELEERS «Volgens mij wel. Het Europees Geneesmiddelenagentschap wil zich blijkbaar heel strikt houden aan alle normale procedures, mar dat lijkt me in deze uitzonderlijke toestand niet de juiste strategie.

»Weet je, het Belgische Geneesmiddelenagentschap (FAGG) zou er in principe voor kunnen kiezen om vaccins versneld goed te keuren, zelfs los van Europa. Hongarije heeft dat ook gedaan voor het AstraZeneca-vaccin.

»Je moet je afvragen: wat is het alternatief? Met de nieuwe variant zou je kunnen eindigen met een nieuwe golf die groter is dan de vorige. Ik zou het echt doodzonde vinden als al de oplossingen die de wetenschap ons kan bieden finaal nog te laat komen, waardoor we een nieuwe derde golf niet op tijd kunnen stoppen. Gewoon wegens een te strikte regelgeving die niet is aangepast aan een noodsituatie.»

HUMO Volgt de overheid het wel goed genoeg op ? Twee weken geleden ging de discussie nog over het heropenen van de kapperszaken, terwijl de zorgwekkende trend al was ingezet.

WENSELEERS «Wat er nu gebeurt, kon je perfect zien aankomen. Wat ik niet begrijp, is hoe de data om alle modellen te ontwikkelen niet sneller gedeeld worden. Zelfs de specialisten van de taskforces moeten een constant gevecht leveren om eraan te raken. Je zou toch denken dat men, bij een crisis die al 50 miljard heeft gekost en 20.000 mensenlevens heeft geëist, een legertje analisten aan het werk had gezet dat toegang heeft tot alle data? Dat is helaas niet het geval.»

HUMO Hoe ziet u de toestand de komende weken evolueren?

WENSELEERS «Aangezien het aannemelijk is dat de Britse variant eind februari dominant wordt, zullen we toch weer een tandje moeten bijsteken om de situatie niet uit de hand te laten lopen.»

HUMO We zijn, kortom, nog lang niet thuis?

WENSELEERS «Ik vrees ervoor. Maar we komen er wel door. En dat er alvast verschillende vaccins goed werken, is echt wel heel goed nieuws. Op iets langere termijn komt alles echt wel weer in orde, en kunnen we ons oude leven weer oppikken.»

DOMINIQUE BENOIT: ‘We hadden de voorbije weken een déjà-vu’

De afdeling intensieve zorgen van het Universitair Ziekenhuis in Gent zit in een interbellum, legt diensthoofd Dominique Benoit uit. Het is na vele hectische maanden eindelijk rustiger in de steriele gangen, terwijl zich buiten de muren een derde golf op gang trekt. Het team van Benoit ziet het met lede ogen aan.

DOMINIQUE BENOIT «We hadden de voorbije weken een déjà-vu. Als de cijfers stabiliseren en we in de ziekenhuizen wat meer ademruimte krijgen, lossen de politiek en de burgers de teugels. Wanneer de cijfers toenemen, moeten wij als artsen de alarmbel luiden in de hoop dat het nog niet te laat is. Al twijfel ik er niet meer aan: die derde golf komt er binnenkort hoe dan ook aan. De vraag is alleen: hoe hoog wordt ze?»

HUMO Kijkt u bevreesd naar de intrede van de Britse variant in uw ziekenhuis?

BENOIT «Ja, al zullen we de komende weken pas écht zien hoe besmettelijk die mutant is. Vergeet niet dat de besmettelijkheid grotendeels is bestudeerd in het Verenigd Koninkrijk, waar men minder strikte maatregelen getroffen had: het virus kreeg er meer de kans om zich te verspreiden.

»Nu, we praten nog te weinig over de ‘eigen’ varianten die al langer in ons land circuleren. Het virus is besmettelijker dan in het voorjaar, heb ik de indruk.»

HUMO Hoezo?

BENOIT «We merkten dat het virus tijdens de tweede golf vlotter circuleerde in het ziekenhuis. In de eerste golf tekende onze dienst geen uitbraak op, in de tweede wel. Een zestal zorgverleners – nochtans zeer goed beschermd – raakte besmet door één patiënt. Ik zie maar één mogelijkheid: zelfs met volledige uitrusting en een face shield kon het virus via de ogen een lichaam binnendringen. Dergelijke toestanden maakten we niet mee in het begin van de epidemie.

»Van onze besmette collega’s werd er een aantal flink ziek. Eén van hen werd zelfs gehospitaliseerd. Dat hakt erin, hoor. Je voelt je niet meer veilig. Keer dan maar eens onbevreesd terug naar de frontlinie.»

HUMO Zijn jullie het niet kotsbeu? Jullie maken zich al voor de derde keer klaar.

BENOIT «Het is onze job om zieke mensen op te vangen. Maar ik voel rondom mij dat mensen het inderdaad beu raken. Er is een groot verschil tussen je job doen vol enthousiasme, of uit plichtsbesef. Het is dat tweede geworden. Het belangrijkste is dat we elkaar hebben. Ons team hangt sterk aan elkaar, met humor als smeermiddel. Zeker op moeilijke momenten moeten we durven te lachen.»

HUMO Kunnen jullie de werkdruk van een nieuwe golf nog aan?

BENOIT «We hebben niet echt een keuze, natuurlijk. In de tweede golf waren de extra shifts door de uitval bij het personeel er soms te veel aan. Daarom zijn de vaccinaties van ons personeel enorm belangrijk. Je kunt niet geloven hoe opgelucht veel collega’s zijn dat ze dat spuitje nu gekregen hebben. Het is een motivatieshot voor de zorgverleners. Het geeft ons weer zin om door te gaan.

»Vorige week was de eerste ietwat kalme week op onze dienst sinds maart. In alle maanden ervoor moesten we plannen en afwegen of we patiënten hier na een zware operatie wel een plek konden geven. De volledige impact van deze pandemie zal pas zichtbaar zijn over vier à vijf jaar. De uitgestelde operaties en kankers die niet gediagnosticeerd worden, gaan óók een oversterfte creëren. Mijn grootste vrees bij deze derde golf is: we gaan dat misschien allemaal opnieuw meemaken. Alleen al daarom moeten we nu massaal samenwerken om de besmettingen binnen de perken te houden.»

HUMO ‘We hebben te naïef gerekend op burgerzin’, zegt collega-intensivist Geert Meyfroidt.

BENOIT «De overgrote meerderheid van de bevolking doet wat nodig is. Het probleem is: je hebt maar 10 of 15 procent nodig die zich niets aantrekt van de regels om het uit de hand te laten lopen. Volgens mij wordt ordehandhaving zeer belangrijk om ook die kleine groep individuen mee te nemen.

»Kijk naar het Sint-Vincentiusziekenhuis in Antwerpen (in een wijk met veel joodse inwoners, red.). Ik maak me zorgen over mijn collega’s daar, want ze moeten zich in allerijl voorbereiden op een overrompeling. Plots kunnen er een aantal wijken in brand staan door een beperkt aantal superverspreiders, waardoor je ziekenhuis in geen tijd overspoeld raakt. Gelukkig kunnen we in België patiënten overbrengen naar andere ziekenhuizen, maar dan mogen er op niet te veel andere plekken in ons land uitbraken zijn.»

HUMO Met andere woorden: misschien moeten we weer naar een maartse lockdown?

BENOIT «Ik hoop echt dat we dat kunnen vermijden. Maar je mag niet vergeten dat zo’n golf een enorme druk legt op onze zorg. Er is niet alleen die piek, er is ook altijd een lange staart. De vorige piek dateert van oktober, maar we voelen er nu nog de gevolgen van.

»Je hoort altijd dat ons land 2.000 bedden op intensieve zorgen heeft. Neem maar van mij aan dat die niet bestaan. Je hebt 1.000, hooguit 1.500 bedden die we kwalitatief kunnen bemannen met personeel dat er voldoende van afweet. De covidpatiënten op intensieve zorgen zijn dikwijls vijftigers, zestigers en zeventigers. Zolang je die niet massaal vaccineert, is onze gezondheidszorg blijvend kwetsbaar.

»We hebben nog een lange weg te gaan. Gelukkig hebben we vandaag een andere regering dan enkele maanden geleden. Ik vertrouw erop dat ze het nodige zullen doen. Nu twee weken te lang wachten om in te grijpen betekent op termijn misschien twee maanden extra miserie.»

MARC NOPPEN: ‘GEEN FRATSEN MEER’

Ook Marc Noppen, CEO van het UZ Brussel, maakt zich op om zijn troepen voor de derde keer in een jaar tijd naar het front te sturen.

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

MARC NOPPEN «Eerste vaststelling: we blijven nu al drie, vier weken rond een totaal van tweeduizend ziekenhuisopnames schommelen. Tweede vaststelling: we krijgen nu opnieuw ernstig zieke patiënten binnen op intensieve zorgen. Dat wil zeggen dat er iets aan het gebeuren is. De derde golf is in de maak.»

HUMO Zijn jullie daarop voorbereid?

NOPPEN «Bij de tweede golf begonnen we met een lege ziekenboeg, nu hebben we nog steeds ruim dertig patiënten in huis. We moeten dus heel snel kunnen opschalen. Technisch kunnen we dat. Willen we dat? Neen. Ik denk dat ons personeel het nu stilaan beu is.»

HUMO Er zijn steeds meer aanwijzingen dat de nieuwe varianten ook voor een ernstiger ziektebeeld zorgen, waardoor er meer mensen op intensieve zullen belanden.

NOPPEN «Dat verontrust ons zeer.»

HUMO Uit het buitenland komen berichten dat er steeds meer jongere mensen op de intensive care terechtkomen. Zien jullie dat ook?

NOPPEN «Vergeleken met de eerste golf begint de leeftijd ook bij ons te dalen. We zien meer en meer mensen van 55 à 60 jaar, het zijn niet alleen maar hoogbejaarden. Tijdens de vorige golf hebben we ook veel jonge mensen moeten behandelen, en zelfs een dertigtal kinderen met zware covid.»

HUMO Door alle perikelen rond de levering van vaccins moest de vaccinatie van het zorgpersoneel ook nog eens worden opgeschoven. In ‘Het journaal’ barstte een verpleegkundige in tranen uit toen ze dat nieuws vernam.

NOPPEN «Dat is heel hard aangekomen. Het was een lichtje aan het einde van de tunnel: ‘Oef! Als de derde golf komt, zijn we tenminste ingeënt.’

»Van de ongeveer duizend personeelsleden op onze spoed-, intensive care- en covidafdelingen hebben we intussen de helft een eerste prik kunnen geven.»

HUMO Hoe frustrerend is het voor jullie dat er mogelijk opnieuw een golf op komst is die men – net als de vorige keren – met strengere maatregelen in de kiem had kunnen smoren?

NOPPEN «Dat reizen er geen goed aan heeft gedaan, wisten wij al lang. Het is jammer dat de politici daar niet sneller op gereageerd hebben. Maar wat men nu rond de uitbraken in de scholen doet, daar ben ik wel tevreden over. Je merkt: als het goed is, zeggen we het óók (lacht).»

HUMO Wat moet er volgens u nog gebeuren om de derde golf zoveel mogelijk binnen de perken te houden?

NOPPEN «De bestaande maatregelen nog beter toepassen en controleren. En ervoor zorgen dat er geen mensen meer naar Spanje op vakantie vertrekken ‘voor hun reuma’, zoals ik in ‘Het journaal’ zag. Dat soort fratsen moet er nu toch echt uit.»

DIRK DEVROEY: ‘QUARANTAINE OP HOTEL’

Volgens Dirk Devroey, professor huisartsgeneeskunde en decaan van de faculteit Geneeskunde en Farmacie aan de VUB, had de overheid al veel eerder strengere maatregelen moeten nemen. Als voorzitter van de eerstelijnszone in de Druivenstreek heeft hij ook een goed zicht op wat er aan het front gebeurt.

DIRK DEVROEY: ‘Het enige lichtpuntje is dat de steden nog gespaard blijven. Zodra dit Gent, Antwerpen, Luik en Brussel bereikt, is het niet meer tegen te houden’ Beeld STEFAAN TEMMERMAN
DIRK DEVROEY: ‘Het enige lichtpuntje is dat de steden nog gespaard blijven. Zodra dit Gent, Antwerpen, Luik en Brussel bereikt, is het niet meer tegen te houden’Beeld STEFAAN TEMMERMAN

DIRK DEVROEY «Ik denk dat we ons op het ergste moeten voorbereiden. In een aantal gemeenten rond Sint-Truiden, maar ook in West-Vlaanderen en het noorden van Limburg piekt het aantal besmettingen nu al hoger dan tijdens de tweede golf. Je ziet overal brandjes ontstaan. Als die zich gaan verspreiden, stevenen we af op een zeer heftige derde golf.»

HUMO Valt het nog te vermijden dat de vele kleine brandjes één uitslaande vuurzee worden?

DEVROEY «Als je ziet dat er nu heel veel positieve gevallen bij kinderen zijn, hou ik mijn hart vast. Telkens wanneer ik telefoon krijg, blijken er wéér tien kinderen besmet. Die worden op dit moment nog niet systematisch getest, maar ze besmetten wel hun klasgenootjes, de leerkrachten en hun ouders. Zo raken heel veel mensen besmet.

»Op dit moment blijven de steden gelukkig nog gespaard, en dat is meteen ook het enige lichtpunt dat ik zie. Maar zodra dit grote steden als Gent, Antwerpen, Luik en Brussel bereikt, vrees ik dat we het niet meer kunnen tegenhouden.»

HUMO Igor Fierens, kinderarts in het Royal London Hospital, zei twee weken geleden al dat hij niet begreep waarom men de scholen bij ons niet onmiddellijk heeft gesloten, zoals dat in Engeland is gebeurd.

DEVROEY «Ik zit er nog mee gewrongen: we willen natuurlijk ook geen generatie depressieve kinderen creëren. Al lijkt het me wel beter om álle naschoolse activiteiten te verbieden, en meer op thuisonderwijs over te schakelen. Er moet ook meer aandacht gaan naar ventilatie. In de herfst, toen de ramen tijdens de les open konden, was dat makkelijker. Maar op momenten dat de kinderen niet in de klas zijn, moeten de vensters wagenwijd open. Een systematische meting van de luchtkwaliteit in de klas zou nuttig zijn.»

HUMO In de kerstvakantie, toen de scholen gesloten waren maar ook veel bedrijven stillagen, kenden de cijfers een opvallende daling. Voor sommigen is het daarom duidelijk: sluit niet alleen de scholen, maar ook de bedrijven een paar weken.

DEVROEY «De cijfers waren toen ook lager omdat er veel minder getest is. Dat geeft een vertekend beeld.

»Nu, opnieuw een paar weken harde lockdown was een goeie oplossing geweest, op voorwaarde dat we niet met die Britse variant zaten. Het heeft alleen maar zin als je ook de grenzen sluit. Alleen de plezierreisjes zijn nu verboden, maar door bijvoorbeeld zakenreizen komt het virus telkens opnieuw het land binnen.»

HUMO Waarom kon zo’n harde lockdown negen maanden geleden wel en nu niet meer?

DEVROEY «Zo’n lockdown is voor zeer veel mensen mentaal bijzonder zwaar. Sommigen zien het echt niet meer zitten om zo lang hun kleinkinderen niet meer te zien, zo lang binnen te blijven, zo lang geen sociale contacten meer te hebben. Ik merk bij mensen met de allerbeste bedoelingen dat ze door de lange lockdown af en toe ook al eens foert zeggen en hun zin doen.»

HUMO Zou een derde golf een invloed kunnen hebben op het vaccinatieschema?

DEVROEY «Als de derde golf vergelijkbaar wordt met de tweede, zal er geen ziekenhuispersoneel beschikbaar zijn om de vaccinaties toe te dienen. Dan zal er personeel van de huisartsenposten en de woonzorgcentra moeten gaan vaccineren. Als ook zij ziek worden, kan dat serieuze vertragingen creëren.»

HUMO Volgens Steven Van Gucht moeten we, om de derde golf te voorkomen, gewoon de maatregelen respecteren. Ook al zouden er varianten van het virus de ronde doen die nog honderd keer besmettelijker zijn, de redenering blijft: iemand die je niet ontmoet, kan je ook niet besmetten. Is het zo simpel?

DEVROEY «Ik vrees van niet. Het is hetzelfde als dromen dat iedereen in de dorpskern maar 30 kilometer per uur rijdt.»

HUMO In Engeland probeert men ook kwetsbare en lageropgeleide bevolkingsgroepen te ondersteunen om de epidemie in te dijken.

DEVROEY «Bij ons is het niet anders. Als je in de fabriek conserven moet vullen, is thuiswerk nu eenmaal geen optie. De meest kwetsbare mensen hebben waarschijnlijk de grootste kans om besmet te raken. In isolatie of quarantaine gaan is voor die groep ook niet evident. Als je met verschillende generaties samenwoont in een klein huis, lukt dat niet.

»Ik pleit ervoor om mensen die thuis moeilijk in isolatie kunnen, in hotels onder te brengen. Die staan nu toch leeg. Maar toen ik dat voorstelde, werd ik voor fascist en communist uitgemaakt. Terwijl dat systeem in China, Zuid-Korea, Noorwegen en andere landen perfect werkt. Je steekt die mensen niet in een gevangenis, hè. Je geeft hun een goeie kamer met fatsoenlijke maaltijden.

»Veel mensen begrijpen ook nog altijd niet wat quarantaine juist inhoudt. Wij krijgen nog elke dag mensen op consultatie die vertellen dat ze al drie dagen aan het hoesten zijn en hun reukzin verloren hebben. Veel mensen hebben blijkbaar nog altijd niet door wat dat betekent. Intussen hebben ze wel hun gezinsleden besmet en hebben die weer anderen aangestoken. En zo blijft de miserie maar duren.»

HUMO Valt de derde golf nog te beheersen?

DEVROEY «We moeten nu de grenzen sluiten, alle buitenschoolse activiteiten stopzetten, hotelquarantaine opstarten en zoveel mogelijk overschakelen op afstandsonderwijs. Als je die maatregelen doorvoert, mag je hopen op een normaler leven over een paar maanden. Doe je dat niet, dan wordt het wellicht opnieuw een lastige zomer.»

PIERRE VAN DAMME: ‘NIEUWE WAPENS’

Minister Vandenbroucke had tijdens de goednieuwsshow rond de vaccins nog maar net de deur op een kier gezet naar het Rijk der Vrijheid, of het coronavirus zette al een Britse tegenaanval in. Toch blijft Pierre Van Damme – epidemioloog, lid van de taskforce Vaccinatie en fervent Humo-lezer – nog steeds vertrouwen op de Belg en diens burgerzin.

PIERRE VAN DAMME: ‘Eens we veel mensen gevaccineerd hebben, zullen we snel een effect merken in de curves’ Beeld Geert Van de Velde
PIERRE VAN DAMME: ‘Eens we veel mensen gevaccineerd hebben, zullen we snel een effect merken in de curves’Beeld Geert Van de Velde

PIERRE VAN DAMME «We horen altijd maar hoe gedemoraliseerd de bevolking is, maar kijk eens wat we met z’n allen al bereikt hebben. Kijk naar onze discipline rond Kerstmis en Nieuwjaar, en vergelijk dat met andere landen. Ik heb het gevoel dat de Belgen echt beseffen dat ze de coronacurves mee in de hand hebben.»

HUMO Toch lijken onze inspanningen onvoldoende. In de ons omringende landen regent het onder druk van de Britse variant nieuwe maatregelen: verplichte FFP2-maskers, drie meter afstand houden, een avondklok vanaf 18 uur, enzovoort. Gaan wij ook die richting uit?

VAN DAMME «We zullen al heel ver komen als we de bestaande maatregelen zeer goed opvolgen. Twee punten zijn cruciaal. Ten eerste moeten we nog meer de nadruk leggen op telewerk. Sinds januari neemt de drukte op de baan en de werkvloer toe, alsof alles achter de rug is. Dat is menselijk, maar niet wenselijk. Ten tweede moeten we de jongsten onder ons in de gaten houden. Het beperken van de naschoolse activiteiten was hard, maar noodzakelijk. Als kinderen zich onbeperkt mengen in overlappende bubbels van scouts, ballet, voetbal en school, ben je vertrokken. Meer dan die twee dingen moeten we hopelijk niet doen, naast de klassieke adviezen opvolgen: afstand houden, ventileren, handen wassen, contacten beperken.»

HUMO U bent best optimistisch, vind ik.

VAN DAMME «Paniek is niet nodig. We hebben het nog in de hand. Met ons gedrag, maar ook met wapens die we de voorbije maanden niet hadden. Afgelopen zomer smeekten provincies en eerstelijnszones om draaiboeken voor lokale uitbraken, nu hebben ze die. We kunnen nu zeer fijnmazig brandhaarden detecteren en groepen gericht afsluiten van de maatschappij. Hopelijk kunnen we binnenkort de quarantaine verlengen naar tien dagen, en die ook beter afdwingen.»

HUMO Komt het goed met de vaccinatie?

VAN DAMME «De lokale besturen hebben alvast schitterend werk geleverd door, in samenwerking met de evenementensector, centra op te zetten met een enorme capaciteit.

»Binnenkort zullen we door de hoge vaccinatiegraad in woonzorgcentra al wat effecten zien op de overlijdens en in meer beperkte mate op de hospitalisaties. In Israël heeft al 30 procent van de bevolking een prik gekregen. Zij beleven nog een ziekenhuisgolf, maar nu beginnen de overlijdens en hospitalisaties toch te zakken. Je ziet het effect van de vaccinaties in de grafieken.»

HUMO Hoe kijkt u naar de productievertragingen bij bedrijven als Pfizer en AstraZeneca?

VAN DAMME «Sommige hebben pech, andere zitten net voor op schema. Gelukkig voor ons behoort Johnson & Johnson tot die tweede categorie. Dat bedrijf presenteerde vorige week zijn testresultaten en kan na goedkeuring mogelijk al leveren in april. Van dat vaccin is maar één prikje nodig en onze bestelling ervan is omvangrijk (5.160.000 dosissen, red.). Dat is een enorme opsteker. Ik geloof dat we zeer veel mensen zullen gevaccineerd hebben vóór de zomer, ook jonge Belgen, wat snel grote effecten zal hebben op onze curves.»

HUMO Mogelijk wordt de derde golf de laatste, net als bij de Spaanse griep van een eeuw geleden. Is dat een epidemiologische wijsheid: drie golven en daarna rust?

VAN DAMME «We moeten met twee woorden spreken, want je weet niet welke mutaties het virus nog in petto heeft. En om op je vraag te antwoorden: nee, die drie golven staan niet in steen gebeiteld. Het uitdoven van de Spaanse griep had veel te maken met groepsimmuniteit. Daar kunnen we bij covid-19 niet op rekenen, omdat mensen bij zowel de klassieke virusstam als de varianten na enkele maanden alweer vatbaar zijn voor een infectie.

»Maar goed, we kunnen nu echt wel zeggen: ‘Nog even volhouden’, want dankzij de vaccins is het einde in zicht.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234