null Beeld

Onze man ging op stap met de controleurs van de RVA

Het leest een beetje als de korte inhoud van een deurenkomedie, dat stukje in Het Laatste Nieuws van eind april: 'Zwartwerkers renoveren gerechtsgebouw in Mechelen.' Het was de arbeidsauditeur zélf die vanuit haar kantoor zicht had op vier zwartwerkers: ze schenen haar verdacht toe omdat ze hun materiaal uit een gewone auto laadden en vorderde prompt een inspecteur van de RVA.

undefined


Die grabbelde hen bij het nekvel en liet de politie aanrukken: twee van de vier Braziliaanse zwartwerkers bleken illegaal in het land te verblijven en werden uitgewezen. De werkgever van het viertal mag zich verwachten aan een boete van minstens 144.000 euro en een celstraf tot drie jaar.

Wat in de volksmond zwartwerk heet, is in feite een amalgaam van verschillende types van sociale fraude: illegalen die aan het werk gezet worden, fraude met tijdelijke werkloosheid, de handel in valse C4's, en werklozen die een uitkering trekken én tegelijk betaalde arbeid verrichten. Sociale fraude kost de samenleving geld, bakken geld. Vorig jaar bracht de jacht op sociale fraude in totaal 111 miljoen euro in het laatje, maar de werkelijke schade ligt wellicht tig keren hoger - exacte cijfers zijn er niet. In zijn actieplan 2012-2013 kondigde staatssecretaris John Crombez dan ook aan dat de sociale inspectiediensten 'meer slagkracht zouden krijgen'.

Iedereen content

Meer slagkracht: het klinkt Jim vast als muziek in de oren. Het was Jim - sociaal inspecteur van de RVA, 'al heten wij officieel controleur' - die de Braziliaanse zwartwerkers bij de lurven pakte. Vandaag neemt hij ons mee op sleeptouw. De plaats van afspraak: een kaal vergaderlokaal in de Mechelse kantoren van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening. Jim en vier collega's hebben er verzamelen geblazen: Raf en Conny - twee collega's van de RVA - en twee inspecteurs van de RSZ. Want wat wij de sociale inspectie noemen, is in feite een kluwen van verschillende inspectiediensten - die van de RSZ, de RVA, Toezicht Sociale Wetten en (sic) de Sociale Inspectie.

Jim «De vier sociale inspectiediensten proberen de laatste tijd op een gecoördineerde manier samen te werken, en dat lukt aardig. Maar als je het mij vraagt: we blijven verschillende eilandjes.

»Eén geïntegreerde dienst: dat lijkt me geen kwaai gedacht. Maar ik klaag niet, want wij van de RVA hebben - dat is historisch zo gegroeid - uitgebreide bevoegdheden. Gesjoemel met werkloosheidsuitkeringen blijft onze focus, maar wij hebben bevoegdheden die ons vakgebied overstijgen: tewerkstelling van illegalen, zuiver zwartwerk, de wet op deeltijdse tewerkstelling...»

Een uur of elf: Jim brieft zijn kompanen waarmee hij vandaag de straat op trekt. Het betreft een routinecontrole: 'Of we vinden zwartwerkers, of we vinden er geen.' Daartoe heeft hij een parcours uitgestippeld langs bouwwerven in de Mechelse binnenstad. 'We doen er één, vijf of twintig, naargelang het aantal overtredingen dat we moeten verbaliseren.'

Jim «Maar als onze speurdersneus iets verdachts ruikt, dan stappen we zeker 's binnen, ook al staat de werf níét op onze lijst. De signalen? Een gewone personenauto met bouwmateriaal in, een witte camionette zonder reclame: het kan van alles zijn... Ons buikgevoel is niet onfeilbaar, maar we hebben toch vaak prijs.

»Vandaag ligt de nadruk op gesjoemel met tijdelijke werkloosheid, de frequentste vorm van fraude in de bouwsector. Als een werf stilligt, bijvoorbeeld door regen of vorst, kan een bedrijf zijn arbeiders op tijdelijke werkloosheid zetten. Daar wordt regelmatig mee gesjoemeld.»

Collega Raf monstert met een geconcentreerde oogopslag de werven die op het programma staan, en de bedrijven die er aan het werk zijn. Hij gromt: 'Ik zie hier een firma uit Jumet. Een firma die ons welbekend is.'

Het bedrog voltrekt zich als volgt: de werkgever meldt via het onlineregister voor tijdelijke werkloosheid dat het regent in Oostende en dat zijn werknemers er niet aan de slag kunnen. Wat hij níét zegt, is dat hij ze naar een werf aan de andere kant van het land stuurt. Iedereen content: de arbeider krijgt meer dan hij normaal zou krijgen - werkloosheidsuitkering, plus een opleg in 't zwart - en de werkgever betaalt minder.

De mensen van de RVA hebben tegenwoordig toegang tot verschillende elektronische gegevensbanken. Een reuzensprong vooruit in de strijd tegen sociale fraude: de RVA weet bij manier van spreken in realtime wie waar aan het werk is, of níét - maar Jim en zijn collega's hebben nog andere, ambachtelijkere hulpmiddelen tot hun beschikking. Hij tovert een kaartje uit een plastieken mapje.

Jim «Iedereen die in de bouw werkt, moet altijd een C3.2A-bouw op zak hebben.»

Controlekaart C3.2A-bouw: een vuilwit kaartje, formaat A6, weinig bijdetijdse opmaak. Als een metser op vandaag 5 juni zoals gepland wérkt, moet hij het vakje van 5 juni zwart inkleuren alvorens hij één kwak mortel op zijn truweel mikt.

Jim «Anders is er mogelijk sprake van fraude. Ik zeg niet dat het altijd zo is, vergissen is des mensen, maar het kan. Tel uit hun winst als ze op het einde van de maand een volledig blanco kaart opsturen, terwijl ze elke dag gewerkt hebben.»

Raf «We kunnen ook met terugwerkende kracht zoeken naar sporen van fraude. Stel dat we weten dat een bedrijf op 11 januari tijdelijke werkloosheid heeft aangevraagd - via de RVA van Charleroi, of zo - dan kunnen we aan de hoofdaannemer vragen: hoe lang zijn die mannen hier al bezig? Met hoeveel? We proberen werfverslagen op te snorren, waarop we sporen kunnen vinden van aanwezigheid. Dat is het échte speurwerk.»

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234