null Beeld

Onze Man onderweg met Wim Helsen

Mild foeterend jaagt Wim Helsen de vlam in zijn sigaret. Eén diepe haal, snel gevolgd door een tweede. We bevinden ons heden in het halfduister langs een Nederlandse autosnelweg tussen Breda en Utrecht.

De bestemming: Houten. Helsen zal er 'Spijtig, spijtig, spijtig' opvoeren: zijn vierde voorstelling, die deze week in première gaat in De Kleine Komedie in Amsterdam. Net als de drie vorige voorstellingen kreeg 'Spijtig' vaste vorm op het toneel, tijdens try-outs zoals die van vandaag.

Daar hadden we halt gehouden voor een suikerwafel en een rookpauze. Dat met die suikerwafel kwam bijna niet goed: toen de fotograaf aan de kassa met louter esthetisch oogmerk zijn camera in de aanslag nam, werd hij onvriendelijk teruggefloten door een dame achter kogelvrij glas.

Helsen blaast een pluim rook door zijn neusgaten: 'Angst. Schrik. De illusie van controle.' Hij mikt zijn peuk in de goot: 'Hoe laat is het? Mag ik rijden? Ik zou er toch zeker om zes uur moeten zijn.'

Helsen gaat op de bestuurdersplaats van mijn auto zitten en kijkt de fotograaf indringend aan: 'Hoe dicht denkt gij dat ik op de auto voor mij durf te rijden? Anderhalve meter? Eén meter? Of een halve?'

Hij grijnst en geeft gas, we schieten dieper de duisternis in en onze gedachten dwalen af naar het begin van onze roadtrip, anderhalf uur eerder, toen Helsen nog gewoon op de achterbank zat.


Spijtige Palestijnen

Honderdzestig kilometer scheiden vertrekplaats Vilvoorde van bestemming Houten. Terwijl hij zijn gordel vastklikt herinnert Helsen zich dat hij er al speelde: 'Ik weet niet zéker of het Houten was, het kan ook Huizen zijn, maar ik heb ooit in een tot theater omgebouwde boerderij gespeeld.'

Wim Helsen «Het toffe daar is: het publiek komt binnen via een deur vlak náást het podium. Op een keer stond ik te spelen toen een man de deur opengooide: iemand stond op zijn oprit geparkeerd, hij kwam verhaal halen.

»De man was ziedend, en omdat hij natuurlijk niet wist naar wie hij zocht, projecteerde hij al zijn woede op mij. Ik heb toen bemiddeld, zijn kwaadheid vertolkt naar het publiek, ook al kon iedereen hem verstaan. Dus dat werd een soort sketch. Die mens nog kwader, natuurlijk.»

Onder een makke winterzon rijden we de E19 op, we zetten koers richting Antwerpen.

Helsen «Ik moet straks nog wat studeren, hier en daar iets uitschrijven: ik ga vanavond nieuwe dingen uitproberen. Als je iets vijf keer hebt gespeeld, dan is dat als een knikkerbaan: de knikker rolt altijd in dezelfde baan. Als je iets verandert, heeft de knikker nog altijd de neiging om dezelfde weg te volgen.

»Bij een voorstelling is dat net zo: het ene woord brengt het volgende met zich mee, dat zit logisch in elkaar. Als je iets verandert moet je je dus concentreren. Je moet weten wat je wil zeggen.»

Als de nieuwe zaalshow van Helsen deze week in première gaat, zal hij al een vijftigtal try-outs achter de rug hebben; een lange reeks steeds completere kladversies van wat het publiek in de Kleine Komedie te zien zal krijgen.

HUMO Vanwaar de titel 'Spijtig, spijtig, spijtig'?

Helsen «Die titel had ik al lang.

»Ik vind 'spijtig' een heel grappig woord omdat je het heel gemakkelijk verkeerd kan gebruiken. Als ik zeg: 'Spijtig dat het slecht weer is, want het had een toffe dag kunnen worden', dan klopt dat. Maar als je zegt: 'Toch spijtig, dat van de Palestijnen en van de oorlog in Syrië', dan klopt dat níét. Over de regen zal niemand zeggen: 'Doe er iets aan.' Maar in een context waar je - zelfs maar op een abstract niveau - verantwoordelijkheid kan opnemen, mag je 'spijtig' niet gebruiken.

»Stel: ik rook zonder jouw toestemming je laatste sigaret op terwijl jij naar de wc bent, jij maakt je daarover kwaad, en ik zeg: 'Ja, Tom, ik vind dat ook heel spijtig allemaal', dan gebruik ik het woord 'spijtig' niet correct, want door die 'spijtig' ontken ik mijn eigen verantwoordelijkheid. Maar het is wel grappig. Ik zou trouwens nooit je laatste sigaret oproken, hoor. Daarvoor heb ik een te groot rechtvaardigheidsgevoel. Plus, ik lust geen Bastos (grinnikt).

»'Spijtig' doet - dat is nog een ander aspect - ook berusting vermoeden. Iemand zei mij dat de titel klinkt als een oefening in berusting, en eigenlijk vind ik dat wel goed klinken.

»Er is natuurlijk een verschil tussen berusten en fatalisme. Fatalisme is apathie: 'Alles wat met mij gebeurt hangt af van de krachten rondom mij.' Berusting betekent aanvaarding: 'Ik aanvaard dat het kan dat ik verlies, ook al is dat niet waar ik naar streef.' Ik heb de indruk dat het vermogen om te verliezen alsmaar kleiner wordt. Toen de Duitsers het een paar jaar geleden slecht hadden gedaan op een WK waren de Duitse kranten vernietigend: 't was één lange scheldpartij over Stümpers und Schweinen die het niet waard waren om Duitsland te vertegenwoordigen.

»Terwijl voetbal toch draait om winnen én verliezen? De manier waarop steeds meer supporters verbitterd en woedend reageren na een paar verloren matchen, dat is potsierlijk en ziek. Zij lijken het vermogen om 'spijtig' te kunnen zeggen helemaal kwijt. Bijgevolg wordt er geprobeerd om altijd maar meer te controleren, wat ten koste gaat van het spelplezier.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234