null Beeld

Onze Man zwemt in champagne

De Belgen zijn proportioneel de grootste champagnedrinkers ter wereld. Maar er zijn nog steeds mensen voor wie champagne enkel dat goedje is dat winnende racepiloten of wielrenners over de eredames ejaculeren. Dat is zonde. En verspilling. Voor u halsoverkop in de supermarkt champagne inslaat voor oudejaar, is het nuttig onderstaand bruisend artikel te lezen, om miskopen te voorkomen.

Jezus liep over water, persoonlijk loop ik liever over champagne. Dat kan in Epernay, waar onder de straten in 800 kilometer lange gangen miljoenen hectoliters champagne liggen opgeslagen, aan 47 miljoen belletjes per fles – tel ze als u mij niet gelooft. Aaah, champagne! Die fruitige geur, die frisse afdronk, die gouden kleur, dat aura van luxe en welbehagen... Niet Napoleon, Tour Eiffel of soixante-neuf is wereldwijd het bekendste Franse woord, wel champagne.

Natuurlijk beweren de Italianen dat ‘bruisende witte wijn’ al bekend was in het oude Rome – het waren trouwens de Romeinen die in de champagnestreek de onderaardse kalkgroeves, waar nu de wijn wordt gestockeerd, uitgroeven om hun huizen te bouwen. Engelsen beweren dan weer dat hun ciderproducenten al in 1614 bruiswijn maakten – 25 jaar voor de Franse monnik Dom Pérignon, de vermeende uitvinder van champagne, geboren werd. Ook hier geldt: succes heeft vele vaders. Hoe dan ook zorgen die onderaardse gangen in Epernay voor ideale omstandigheden: een stabiele vochtigheidsgraad, een constante temperatuur, en de afwezigheid van trillingen en zonlicht.

In de kleurrijke geschiedenis van de champagnestreek figureren heel wat markante pioniers. Charles ‘Champagne Charlie’ Heidsieck die in Amerika werd vastgehouden op verdenking van spionage. De opportunist Henri-Guillaume Piper, die trouwde met de weduwe van Charles’ neef Christian en zo het huis Piper-Heidsieck vormde. De weduwe Clicquot, die gaten boorde in haar eettafel en zo de remuage uitvond – het in een pupitre, een houten draairek, verwijderen van de droesem. Anne Clicquot Duchesse d’Uzès die als eerste vrouw in Frankrijk haar rijbewijs haalde, en op haar 85ste nog haar eigen sportvliegtuig vloog en op hoge leeftijd stierf bij een jachtongeval.

Zowel door Guy de Maupassant als in de opera ‘Die Fledermaus’ werd champagne geprezen als ‘de drank van alle koningen, de koning van alle dranken’. De Engelsen noemen iemand met charisma ‘bubbly’. Mick Jagger vergeleek roem met ‘a champagne feeling’. Ook in pejoratieve zin behoort champagne tot ons collectief bewustzijn. Premier Clement Attlee vergeleek het suffe hogerhuis ooit met ‘een glas champagne dat er al vijf dagen staat’.

In de wereldliteratuur is champagne synoniem voor levenslust, feesten en decadentie. Zowat alle legendarische sterren dronken het vaker dan water. ‘Ik leef hier op een dieet van kaviaar en champagne, samen met twaalf krankzinnige Poolse graven en baronnen,’ schreef danseres Isadora Duncan. Oscar Wilde wist: ‘Geen andere wijn inspireert zo als champagne, ook daarom noemt men mijn toneelstukken de champagne der literatuur.’ Op zijn sterfbed prevelde hij: ‘Laten we champagne drinken. Ik wil sterven zoals ik heb geleefd: boven mijn stand.’ Lord Ranelagh dronk in 1855 champagne uit de schoen van Annie Miller, muze van de prerafaëlieten. Schrijver Evelyn Waugh gebruikte een oortrompet, tot societyfiguur Diana Cooper er haar glas champagne in ledigde.

In het schilderij ‘La Surprise’ danst een naakte vrouw op tafel terwijl twintig notabelen champagne slurpen. Volgens Madame de Pompadour is champagne ‘de enige drank die een vrouw mooier maakt naarmate ze er meer van drinkt’.

De zeeën champagne die de voorbije eeuw in Hollywood vloeiden, worden het best samengevat in de kreet van filmdiva Norma Desmond in Billy Wilders ‘Sunset Boulevard’: ‘Max... Champagne!’ Eén van de vele onsterfelijke oneliners van Humphrey Bogart in ‘Casablanca’ is ‘Here’s looking at you, kid’, waarna hij en Ingrid Bergman klinken met een fluit champagne (waarin, voor de kenners, Veuve Clicquot 1926 zit – ‘Ik besproei er nog liever m’n tuin mee dan dat de nazi’s ’m opdrinken’).

James Bond drinkt in de films enkel Bollinger (maar in de boeken Dom Perignon: ‘My dear, Dom te warm drinken is als naar The Beatles luisteren met een muts op.’ En als Dr. No tijdens een gevecht zegt ‘Da’s een Dom uit ’55, het zou zonde zijn die fles te breken,’ repliceert Bond droog: ‘I prefer the ’53 myself’).

HUMO Officieel is champagne een natuurproduct, maar het is een mengeling van tien tot tweehonderd verschillende wijnen van verschillende druivensoorten van verschillende origine van verschillende oogstjaren. En als ik zie hoeveel suiker er soms tijdens het chaptaliseren wordt toegevoegd, lijkt me die term ‘natuurproduct’ zeer relatief. Vaak drink je geen sterren, zoals Dom Pérignon beweerde, maar technisch gemanipuleerde overschotjes.

Luc Dickens «Champagne is een heel artificieel natuurproduct. In de noordelijk gelegen champagnestreek is het gemiddeld 10,5 graden Celsius, terwijl je onder de tien graden geen goeie wijn kan maken: dat zegt al veel. En toegevoegde suikers – de liqueur d’expédition, met een chique eufemisme – maken een product dat vaak flets en schraal is, rond en vol. Eigenlijk was Dom Pérignon, de man die de champagne uitvond, een clevere monnik die zijn gasten een minderwaardig product serveerde, en dat camoufleerde met suiker en bruis. Of wie weet was er in die abdij ook toen al een Abt Marketing die een gat in de markt zag (grijnst).»

HUMO Wat zeggen we over de Belgische champagne, die nog noordelijker wordt gemaakt, in een nog kouder gebied?

Dickens «In ons land wordt de laatste jaren zeer behoorlijke schuimwijn geproduceerd, waar we best trots op mogen zijn. Maar ik zou het geen champagne noemen.»

HUMO Enkel wijnboeren uit de champagnestreek – 34.000 hectaren in 5 departementen – mogen hun product ‘champagne’ noemen. Cava, crémant, prosecco, spumante enzovoort worden ook volgens de méthode champenoise gemaakt, maar elders.

Dickens «Ik ken topcava’s die even goed zijn als bekende champagnes, maar die kosten dan ook bijna evenveel. Officieel mag je nog steeds enkel champagne maken met Franse druiven uit de champagnestreek, maar of dat nu nog allemaal correct verloopt, daar heb ik m’n twijfels over. Bovendien: enkel de termen ‘champagne’ en ‘méthode champenoise’ zijn wettelijk beschermd, niet het maakproces.»

HUMO Soms neemt dat protectionisme van de Fransen ridicule vormen aan: er is een dorp dat Champagne heet... in Zwitserland. Daar maken ze wijn al sinds de 9de eeuw na Christus, maar toch hebben die Zwitsers na lobbywerk van de Fransen de naam van hun wijn moeten veranderen in ‘C-ampagne’.

Dickens «Da’s inderdaad oneerlijk, absurd en hypocriet. De Fransen hebben bureaus over de hele wereld die niets anders doen dan controleren of er niemand aan hun centjes zit. Als in Australië een producent iets in het Frans op z’n fles zet, kan hij al last krijgen.»

HUMO Recent werd de champagnestreek plots vergroot: veertig dorpen die vroeger nog een proces aan hun broek kregen als ze ‘champagne’ verkochten, mogen dat nu plots wel doen. Is dat een doorzichtige poging om de naam en het protectionisme in stand te houden, maar tegelijk te voldoen aan de grotere vraag?

Dickens «Dat lijkt me heel waarschijnlijk. ’t Is absurd: nu is de voorheen te min bevonden buurman, wiens perceel ooit honderd meter te ver lag, plots wél competent. De wereldbevolking groeit, er zijn meer rijken dan ooit tevoren, en ook China en het Oostblok zijn nu grote afzetgebieden. Het aanbod wordt dus te klein, en daarom wordt de champagnestreek kunstmatig vergroot. De Fransen zijn daarmee weggekomen omdat zij in Europa het grootste en dus machtigste landbouwland zijn.»

HUMO Als we nog vijftig jaar wachten wordt ook Wallonië deel van de champagnestreek? Ik koop daar alvast een paar heuvels aan.

Dickens «Zo’n vaart zal het niet lopen, maar het blijft boerenbedrog. Sommigen beweren dat het aan de opwarming van de aarde ligt: daarom zouden sommige gebieden vroeger niet en nu wel geschikt zijn voor druiventeelt. Maar daar geloof ik niet in, ’t is niet meer dan een handige bijkomstigheid. En trouwens: een slechte wijnboer kan zelfs op een góéd stuk grond geen goeie wijn maken.»


Nobele nectar

Tot diep in de 18de eeuw explodeerden te zwakke flessen die de hoge druk niet aankonden – keldermeesters droegen metalen maskers opdat het salvo van glasscherven hen niet zou deren. Omdat vaak flessen schijnbaar zonder aanleiding ontploften, kreeg champagne al snel de bijnaam ‘de wijn van de duivel’. Vandaar ook dat metalen draadkorfje: het voorkomt een premature ejaculatie – kurken die ongewenst uit de fles knallen. En de ondoorzichtige, vaak gouden wikkel diende oorspronkelijk om het lage niveau in de fles te verdoezelen.

‘Ik ben niet altijd rijk geweest: jarenlang wist ik niet waar mijn volgende magnum vandaan zou komen,’ zei diva Tallulah Bankhead. Champagne is nog steeds synoniem met luxe, nobele nectar die romantiek, glamour en verfijning verenigt. Maar goedkope champagne is ook een manier waarop men zich een schijn of een illusie van luxe kan aanmeten: Evelyn Waugh noemde champagne ‘de kortste weg om aan uitzichtloosheid te ontsnappen’.

HUMO Het niet eens zo bekende maar peperdure merk Angel Champagne adverteert met een halfnaakte Mariah Carey. Moët & Chandon met actrice Scarlett Johansson en de protserige slogan ‘The Power of Creation’. Dom Pérignon met topmodel Eva Herzigova. Charles Heidsieck met het 19de-eeuwse silhouet van de stichter. Veuve Clicquot gaat in zee met Ferrari. De tagline van Krug luidt: ‘No Krug, no thanks’.

Dickens «Toon, beeld, model en context zeggen veel over de producent, de doelgroep en het product. Het is een beetje zoals op het autosalon: een goede auto behoeft geen geile pitspoes. Ik zie dat veel merken een mooie, vaak halfnaakte vrouw prominent in beeld brengen. Daarbij valt me op dat geen van die vrouwen daadwerkelijk champagne drinkt. Bij Bollinger daarentegen komt het product in beeld, geen vrouw.

»Ooit, op de lancering van de nieuwe Krug, proefde één van de directeurs blind en met veel flair een glas champagne. Ze maakte die met de grond gelijk, maar het bleek dus echt de nieuwe Krug te zijn. Ik betwijfel dat die dame daar nog werkt (lacht).»

HUMO Philippe Faure-Brac, ooit wereldkampioen sommelier en zelfverklaard ‘champagnofiel’, beweerde niettemin al in 1992 dat 90 procent van de champagnes minderwaardige producten zijn. Is dat overdreven?

Dickens «Ik vind het heel moedig dat een Fransman zoiets openlijk durft te zeggen. En het lijkt me juist dat tenminste een meerderheid van de wijnen die als champagne worden verkocht, niet correct zijn. En dat de situatie er sinds 1992 niet op is verbeterd.»

HUMO Mijn indruk is dat exact dezelfde fles Veuve Clicquot die ik dertig jaar geleden lekker vond, vandaag niet meer dezelfde kwaliteit heeft. Wat is er veranderd?

Dickens «Ongetwijfeld is jouw smaakpalet geëvolueerd: je bent nu meer gewend dan toen. Los daarvan was de kwaliteit vroeger over het algemeen beter. Tegenwoordig primeren bij de bekende huizen de omzet en de marketing. Niet toevallig heeft Veuve Clicquot een knalgeel etiket zodat je hun fles vanop honderd meter kan herkennen. Maar de champagne zelf is veredeld suikerwater.»


Samen in bad

Wanneer drink je champagne? Geldt niet: hoe bruisender je leven hoe minder champagne je nodig hebt? Toen iemand opmerkte dat componist Noël Coward elke dag bij het ontbijt champagne dronk, antwoordde hij verbaasd: ‘Doesn’t everyone?!’ Napoleon zei dan weer: ‘Na een overwinning verdien je champagne, en na een nederlaag heb je ’m nodig.’ Maar de meest laconieke uitspraak komt van Madame Jacques Bollinger: ‘Ik drink enkel champagne wanneer ik gelukkig of droevig ben, als ik hongerig of voldaan ben, alleen of in gezelschap. Anders nooit. Tenzij ik dorst heb.’ U ziet het: champagne is voor alle gelegenheden – in de Eerste Wereldoorlog gebruikten chirurgen aan het front bij gebrek aan ontsmettings- en verdovingsmiddel het zelfs bij amputaties!

Tsaar Nicolaas II beval Cristal een champagne speciaal voor hem te maken, zodat hij niet hetzelfde banale goedje hoefde te drinken als zijn hofhouding – hij eiste wit glas en een vlakke bodem, zodat er geen bom in verborgen kon worden. Gevraagd sinds wanneer hij de dag begon met een glas Bollinger, zei champagnesocialist John Mortimer: ‘Sinds ik het me kan veroorloven’ – volgens hem zou champagneverbruik moeten terugbetaald worden door de ziekenkas. Modegoeroe Diana Vreeland waste het haar van haar kroost met champagne. In de Londense club Baroque kan je voor 13.000 euro een champagnetoren van 24 glazen bestellen. Johnny Depp en Kate Moss namen in het Portobello Hotel een bad champagne. Volgens Keith Richards deed de pas overleden saxofonist Bobby Keys in België eens hetzelfde (‘Dat bad kostte hem meer dan de hele tournee hem opleverde’). Anderzijds zei de Franse ambassadeur sarcastisch over een feest op het Witte Huis onder president Hayes, een geheelonthouder: ‘Water vloeide als was het champagne.’

HUMO Is champagne nog elitair? Een directeur van Louis Roederer sprak recent denigrerend over rappers als Jay-Z en P-Diddy en bimbo’s à la Paris Hilton, die tegenwoordig zweren bij Cristal.

Dickens «Goede champagne hoeft niet elitair te zijn, al blijft hij natuurlijk duurder dan bier. Maar je hebt al heel drinkbare aperitiefchampagne van kleinere huizen voor pakweg twintig euro.»

HUMO Op zijn sterfbed zei econoom John Maynard Keynes: ‘Ik wou dat ik meer champagne had gedronken.’ Professor Lindeman vroeg ooit aan Churchill: ‘Wat denk je, Winston: als we alle champagne die wij ooit hebben gedronken in deze balzaal zouden uitgieten, zou die dan tot aan onze enkels komen, of tot aan onze nek?’ Maar kwantiteit is niet kwaliteit. Wat is de beste champagne die jij ooit dronk? In acht genomen dat topkwaliteit degusteren jouw beroep is?

Dickens «De cuvées spéciales zijn de beste en ook het meest consistent. De millésimé (champagne gemaakt uit druiven van één oogstjaar) Bollinger R.D. is steevast heerlijk. Die van 1982 was subliem, die heb ik tien jaar geleden opgedronken. En ook hun Vieille Vigne is onberispelijk. Ik heb lang geleden ook de peperdure Krug Clos du Mesnil en Clos d’Ambonnay gedronken – super. Ook Salon is uitstekend.

»Voor een sommelier is de beste manier om topchampagne te drinken: de beste flessen verkopen en hopen dat er iets overblijft (lacht).»

HUMO Champagne bewaart minder lang en minder goed dan topwijnen. Moët & Chandon beweren dat zij champagne hebben liggen uit 1892 die nog ‘verkrijgbaar’ is – niet noodzakelijk drinkbaar. Want champagneproducenten kiezen hun woorden zorgvuldig.

Dickens «De kurk verduurt en verhardt en zo komt er lucht aan de champagne en gaat ook de bruis eruit. Ik geloof niet dat die 145 flessen champagne die onlangs uit een omstreeks 1840 gezonken scheepswrak in de Baltische zee werden opgedolven, nog drinkbaar zijn. (Niettemin betaalde iemand 30.000 euro voor één fles Veuve Clicquot Ponsardin uit dat wrak, red.). Bij Bollinger hebben ze onlangs tijdens de renovatie van de kelders, die natuurlijk te lijden hebben van vocht, achter een muurtje nog een aantal flessen uit het stichtingsjaar 1829 ontdekt.»

HUMO Hoe herkent de leek goeie champagne?

Dickens «Wendt u tot een vakman, liefst een handelaar die de kleinere huizen verdeelt: daar primeert de kwaliteit op de reclame. Of consulteer een sommelier. Doe de moeite om naar een proeverij te gaan, dat verplicht tot niets. Kijk naar de pareling in uw glas: hoe fijner en regelmatiger die mousse is, hoe beter de champagne. Hoe kleiner de belletjes, hoe meer smaak. En ook de belletjes geuren als ze openspatten, dus ruik: hoe lekkerder de geur, hoe langer de champagne heeft gerijpt voor hij op de markt werd gebracht. Kleur is minder belangrijk, want die kan sterk verschillen en dat zegt meer over de gebruikte druivensoorten en niet noodzakelijk iets over de kwaliteit. De afdronk is belangrijker: net zoals bij goede wijn moet de nasmaak zo lang mogelijk aangenaam in de mond blijven. Persoonlijk vind ik: goeie champagne is champagne die dwingt tot de volgende slok – ’t is een fles die ik niet wil delen (lacht).

»Koop in elk geval eerst één fles aan, geen voorraad. En drink ook eens een glas op kamertemperatuur waar de bruis uit is. Want koude en bruis camoufleren veel, hè, dat weet iedereen die al eens een warme cola heeft gedronken.»

HUMO Al die kerstverpakkingen die nu in de winkels liggen: champagne in een doos met aan- en uitfloepende lichtjes; een fles Laurent-Perrier met een ijsemmer uit veredeld blik erbij... Doen?

Dickens «Neen. De verpakking kost soms meer dan de champagne zelf, en dat proef je er ook aan.»

HUMO Heeft sabreren enig nut of is het enkel een visuele stunt? Want een Engelsman zei me ooit: ‘Een champagnekurk verwijderen zou nooit meer lawaai mogen maken dan een wind van een hertogin – a duchess’s fart.’

Dickens «Sabreren voegt niets toe aan de smaak. Er zijn wel mensen die beweren dat de schok iets doet met de druiven – ze worden erdoor ‘gewekt’ of zo – maar dat geloof ik niet. Sabreren is gewoon heel spectaculair. En door de hoge druk in de fles – drie keer zo groot als die in een autoband – is de kans dat er glassplinters in je glas belanden quasi nihil, want ze worden meters ver gecatapulteerd. Je verliest wel tot een derde van de inhoud door het spuitende schuim, dus ik zou het sowieso niet doen met topchampagne. Je hoeft ook geen sabel te hebben: er loopt een verticale naad doorheen de fles tot aan de hals, en als je daar met de voet van een glas langs scheert, zullen de hals met de kurk ook afbreken – aan 150 kilometer per uur. Al beveel ik niet aan om dat binnenshuis onvoorbereid uit te proberen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234