Onze Vrouw dook onder bij Pussy Riot

Helblauwe bivakmuts? Check. Kanariegele panty's? Check. Vuurrode zomerjurk? Check. Om Internationale Vrouwendag gepast te vieren, dook Onze Vrouw onder bij Pussy Riot in Moskou. Want in een land waar de president in bloot bovenlijf op beren jaagt, heten feministen tegenwoordig extremisten.

'Poetin haat ons niet alleen omdat we oppositie voeren. Hij haat ons vooral omdat we feministen zijn. En dan denken we: hé, kijk nu, de grote man is bang voor een paar meisjes in kleurige jurken.'

Dat Rusland Absurdistan is, en een land van contrasten, dat niets er is wat het lijkt, dat paranoia er de eerste natuur is, dat kerken er ooit zwembaden en parkeergarages waren en dat je maar beter oppast welke muts je er tegenwoordig over je hoofd trekt als je op straat komt: ik zou het snel leren.

Amper vier minuten nadat ik in de luchthaven Domodedovo ben geland, trilt mijn gsm: 'Problemen met appartement.' Even later volgt een tweede bericht. 'Niet vanavond.' Ik heb mijn bagage nog niet van de rolband geplukt, of de enige zekerheden die ik voor deze reis had, zijn weg.

Vier dagen zou ik in het appartement van Natasha logeren, vaste vriendin van Jekatarina'Katja' Samoetsevitsj en de avond van mijn aankomst zou ik Samoetsevitsj ontmoeten.

Van midden maart tot midden oktober zat Katja samen met Maria'Masha'Alekhina en Nadejda – 'Nadja' – Tolokonnikova vast in gevangenis nummer 6 in Moskou. Terwijl Alekhina en Tolokonnikova, ook al hebben ze allebei een kind, elk voor twee jaar naar strafkampen in Perm en Mordovië werden gestuurd, kwam Samoetsevitsj in oktober voorwaardelijk vrij. Sindsdien is ze de officieuze – de feministische punkgroep denkt niet graag in rollen – woordvoerder van Pussy Riot.

Via mail had ze me al verwittigd dat alles nog kon veranderen op het laatste moment. Omdat ze voortdurend op haar hoede moet zijn. 'Ik ga ervan uit dat ze alles lezen, alles afluisteren en bijna alles weten,' had Katja geschreven. 'Ze' is de geheime dienst – de FSB – maar ook afdeling E – extremismezaken – van de staatsveiligheid.

'Na onze aanhouding heeft een man van die divisie me letterlijk gezegd: 'Jullie zijn heel gevaarlijk voor ons, erger dan terroristen.' 'Wat?' dacht ik toen: 'Ik ben gewoon een kunstenares, een vrouw met een mening en een politieke overtuiging.' Maar ik besefte ook dat alles vanaf dan anders zou zijn.'

Vanuit de luchthaven boek ik snel een kamer in Hotel Apelsin in de Petrovkastraat in het centrum van Moskou – 'Met gemeenschappelijke badkamer, goed?' – en probeer Samoetsevitsj te bereiken. Zonder haar kan ik mijn geweldig baldadige plan gewoon opdoeken. Voicemail. Ik probeer opnieuw. Een jodelend deuntje.

En dan een Russische vrouwenstem die me uitlegt dat de verbinding verbroken is: 'Uw correspondent is onbereikbaar.' En dat blijft ze de komende uren. Ik stap in de metro met een hoofd vol vragen. 'Wat is er gebeurd? Waarom antwoordt ze niet?' Ik check mijn mails. Niets. En ik moet denken aan een artikel in het Duitse weekblad Der Spiegel van één dag eerder. Daarin werd gesuggereerd dat de vrijlating van Samoetsevitsj een farce is, dat ze het op een akkoordje met de staatsveiligheid heeft gegooid om vrij te komen.

'Heeft het daarmee te maken?' vraag ik me af. En ik besef tegelijkertijd hoe snel twijfel, verdachtmakingen en verdenkingen een mens in hun greep kunnen hebben. Belde ze nu maar gewoon terug.

'Bloemen voor iedere vrouw!' Aan de uitgang van metrostation Arbatskaya deelt een als bloempot verklede man flyers uit. '8 maart. Dag van de vrouw' staat erop – in een kader van rozen die zo rood zijn dat ze pijn doen aan de ogen. Verder: reclame voor een winkel verderop waar je dan best die bloemen koopt.

Geert Groot Koerkamp, de Nederlandse correspondent en Rusland-kenner met wie ik die avond heb afgesproken, moet lachen om mijn verbazing als ik hem de flyer toon. 'Welkom in het schizofrene hoofd en hart van Rusland,' zegt hij.

Geert Groot Koerkamp «In het land waar het woord feministe een belediging is, is de Internationale Vrouwendag een groot feest. Geen Russische man die op 8 maart thuis durft te komen zonder een boeket bloemen. Al heeft dat dan minder met het vieren van vrouwenrechten te maken, dan met het bevestigen van de bestaande en behoorlijk onwrikbare rolmodellen. Met alle negatieve gevolgen van dien. Vrouwen worden niet verondersteld een mening te hebben en huiselijk geweld is een reëel probleem.

»Feminisme is een randverschijnsel in Rusland. Eén van de redenen ook waarom Pussy Riot eigenlijk een marginaal gebeuren was. Russen lopen niet warm voor de emancipatie van de vrouw. Volgens statistieken steunde maar dertig procent van de bevolking Pussy Riot. Tot de staat zélf besloot om het fenomeen op te kloppen, om die meiden gevangen te nemen en te veroordelen. Ik begrijp nog altijd niet waarom.»

In haar mails had Samoetsevitsj wel al een verklaring gegeven: 'Poetin is één van de grootste macholeiders van Europa. Mensen zeggen dat hij persoonlijk beledigd is door Pussy Riot, omdat we tegen hem, de verpersoonlijking van het systeem, zijn. Maar eigenlijk haat hij ons omdat we feministen zijn.'

Mijn telefoon rinkelt. 'Hallo?' 'Hello, it’s Katja.' Eindelijk. We zien elkaar morgen. Om acht uur. Aan metrostation Kuznetskij Most.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234