Onze Vrouw op bezoek in de School of Life van Alain de Botton, deel 2: het nieuwe pessimisme

Hoe vaak denkt u weleens onbewust: ‘Waarom zij wel en ik niet?’ Als een vriend u zijn nieuwe koersfiets toont, we noemen maar iets, of als uw collega op het werk u overtroeft, of als een vriendin is afgevallen. Overkomt het u vaker dan u zou willen? Dat dachten we al, want we hebben dat allemaal. Als er vandaag de dag in het Westen namelijk één dominante emotie is die ons leven verpest, dan is het jaloezie.

'Het voornaamste is: verwacht niet te veel. Niet van jezelf, en niet van de wereld'

Dat vernemen we in de School of Life, de levensschool van Alain de Botton in Londen, waar we op zoek gingen naar een handleiding voor Het Leven en probeerden uit te vissen waarom we niet blijer zijn, terwijl dat Leven toch zoveel beter is dan vijftig jaar geleden. Professor psychologie Oliver James, in Engeland bejubeld vanwege de bestsellers ‘Britain on the Couch’ en ‘Affluenza’, bevestigt wat Ruby Wax vorige week aan de hand van haar eigen leven al illustreerde: dat je onder invloed van de heersende ideeen over wat een goed en succesvol leven is, een groot risico loopt om geestelijk de weg kwijt te raken. En dat ‘normaal’ zijn, meedraaien en opklimmen niet per se betekent dat je goed bezig bent.

Oliver James «Vooral in de Engelssprekende landen gaat er iets helemaal mis. Het percentage mensen met mentale klachten – 23 procent! – ligt er twee keer zo hoog als op het vasteland. En voor zover je geluk kan meten, scoren we twee keer zo laag. Een belangrijke reden is jaloezie: daar zijn wij Britten heel sterk in. Jaloezie is een heel destructief gevoel: het tast je gevoel van eigenwaarde aan, het gevoel van wie jij bent. Jaloerse mensen hebben vaker last van depressies en angsten, en krijgen vaker te maken met persoonlijke en professionele mislukkingen.»

HUMO Volgens u zijn we allemáál jaloerser dan vijftig jaar geleden.

James «Ja, en dat hangt samen met de opkomst van het gelijkheidsideaal: het mooie maar volkomen onhaalbare idee dat we het allemaal kunnen maken, áls we maar genoeg ons best doen. Veel politici promoten zichzelf daar ook mee: dat ze hard werken om ervoor te zorgen dat de lat voor iedereen gelijk ligt. Het punt is: we zijn niet allemaal gelijk. Dat is een misverstand, en dat misverstand leidt tot jaloezie. Jaloers ben je nooit op de koningin: die is te bizar, die staat te ver van je af. Jaloers ben je alleen op mensen die je als je gelijken ziet – en in die categorie valt nu bijna iedereen. In een samenleving waarin iedereen zogenaamd gelijk is, is het normaal dat jij wil hebben wat anderen hebben.»

HUMO Jezelf aan anderen spiegelen kan toch ook een motor zijn die je vooruitdrijft, die het beste uit je naar boven haalt?

James «Absoluut, maar het wordt minder gezond als je verwachtingen daardoor onrealistisch worden. En dat gebeurt steeds vaker, in een wereld die bol staat van de succesverhalen over selfmade men. Anno 2011 is het even onwaarschijnlijk om net zo rijk en beroemd te worden als Bill Gates als het in de zeventiende eeuw was om uit het niets op te klimmen tot de aristocratie, alleen: zo voelt het niet. Bladen en tv-documentaires geven ons

het gevoel dat wij ook zouden kunnen wat Bill Gates kan, áls we maar een garage hadden, wat software en een paar vrienden op de juiste plek. Frustratie verzekerd.

»En dan heb ik het nog niet over de vreselijke zelfhulpboeken waar we de laatste vijftig jaar mee worden doodgegooid, allemaal met titels als: ‘Awaken the Giant Within!’ of ‘You Can Do it!’. Ze pompen mensen vol hoop, ook als die hoop er gewoon niet ís.»

HUMO Maar waarom zijn ze in Engelssprekende landen nog jaloerser dan op het Europese vasteland?

James «Omdat er veel meer feitelijke ongelijkheid is. En omdat er dubbel zoveel wordt geïnvesteerd in reclame en marketing als in de rest van Europa.»

HUMO Het is voor een stuk dus weer de schuld van de media.

James «Ja, omdat – en dat is geen nieuws – de media ons dingen aanpraten die we niet nodig hebben, gewoon omdat onze buren en vrienden ze ook hebben. We willen dat ons huis, en onze auto, en ons uiterlijk, er minstens even mooi uitzien als die van onze buren en vrienden: dat verhoogt onze zo felbegeerde status. Die wedloop heeft ervoor gezorgd dat elke generatie sinds de jaren vijftig alleen maar rustelozer en angstiger is. Onderzoek toont aan dat mensen die meer verdienen en hebben meestal minder gelukkig zijn, omdat ze alleen maar verlangen naar nóg meer.

»We beseffen nog te weinig hoe direct alle beelden om ons heen op ons inwerken. Wij hebben een simpel experiment gedaan. We hebben een groep vrouwen een uur lang naar foto’s van mooie vrouwen laten kijken, terwijl een controlegroep naar foto’s van kamerplanten keek. Wat bleek: de vrouwen uit de eerste groep voelden zich achteraf beduidend slechter over hun lichaam dan die uit de tweede groep. Sterker nog: toen we hun levensgezellen die foto’s van mooie vrouwen toonden, waren zij achteraf opeens ook een stuk minder tevreden over het lichaam van hun partner. Ze zeiden zelfs vaak letterlijk dat ze zich minder verliefd voelden op hun vrouw.»

HUMO Vreselijk!

James «Ja. En er is nog iets heel wreeds. In feodale tijden accepteerde je de status die je van bij je geboorte had meegekregen: je hoefde je niet vernederd te voelen omdat je minder had dan een ander, want je plek in het leven lag vast. Je kon mensen die meer hadden wel haten, maar je hoefde je niet te schamen omdat je lager op de ladder stond dan zij, want daar kon je niets aan doen. In een samenleving die gelooft dat alles voor iedereen bereikbaar is, ben jij en jij alleen er verantwoordelijk voor of je het maakt of niet: iedereen krijgt wat hij verdient. Pijnlijk, en onzinnig bovendien. Er zijn zoveel factoren die mee bepalen hoe je leven loopt: talent, geluk, gezondheid... in de middeleeuwen noemden ze een arme mens een unfortunate: daarmee erkenden ze de rol van Vrouwe Fortuna. Als je het nu niet maakt, noemen ze je meteen een loser.

»Een wereld waar iedereen zogenaamd alles kan bereiken, is heel erg slecht voor je gevoel van eigenwaarde – want als je buurman meer heeft bereikt dat jij, is het moeilijk om dat niet te ervaren als een verwijt aan jezelf: waarom kon ik dat niet? je denkt onwillekeurig meteen: er is iets mis met mij.»

HUMO En dan vragen we ons af waarom onze zelfmoordcijfers stijgen.

James «Precies.

»Nooit hebben we zulke hoge verwachtingen gekoesterd, maar tegelijk zijn we ook nog nooit zo ontevreden geweest en hebben we ons nog nooit zo opgejaagd gevoeld. We verlangen allemaal meer dan we willen toegeven naar rijkdom, succes of status, en we zijn geobsedeerd door wat anderen van ons denken en wat zij allemaal voor elkaar krijgen. En al die statusangst proberen we te bestrijden door meer van hetzelfde: meer geld verdienen, onze collega’s of vrienden nog harder benijden en beconcurreren. Maar ’s nachts liggen we wakker, omdat het leven zo anders in elkaar zit dan we dachten.»

HUMO U zegt dat we onszelf meer verraden dan we denken.

James «Het is gewoon heel oncomfortabel: dag in dag uit dingen doen en nastreven die helemaal niet overeenkomen met wat we eigenlijk willen en denken. Het is ook ongezond. Dat zie je bijvoorbeeld heel goed aan sommige politici. Er zijn natuurlijk een boel politici die van meet af aan weinig principes hebben om te verraden, maar er zijn er ook – labour-politicus John Prescott bijvoorbeeld – die ik ervan verdenk wél ooit principes te hebben gehad. in zijn ogen heb ik door de jaren heen de onrust zien groeien, gewoon omdat hij dingen moest doen en verdedigen waar hij niet achter stond. En als ik hem nu zie, kan ik alleen maar denken: die man moet zich echt shit voelen.»


Zoek jezelf, broeder

En zo komen we weer bij de kern van de boodschap van de School: als je op het vlak van werk, liefde of wat dan ook een beter leven wil, zal je terug moeten naar de basis – jezelf, los van alle ouderlijke invloeden, show, Amerikaanse dromen en statusangsten die je hebben opgefokt en afgeleid van wat je eigenlijk wil en goed vindt. En natuurlijk: alles, ook jezelf, een beetje minder serieus nemen.

Opeens hoor ik Van Kooten en De Bie: Zoek jezelf broeder, vind jezelf, wees en blijf alleen jezelf... Dikkerdoenerij genoeg/ Op kantoor en in de kroeg/ Als je nou eens geen masker droeg/ Zou je dat niet beter staan... Het Simplisties Verbond, jaren zeventig. Heeft dat toen eigenlijk geholpen?

En ’t is of de duivel ermee speelt: de volgende dag aan de School of life begint professor neuropsychologie Mark Williams zijn verhaal over ‘Hoe niet gek te worden in een waanzinnige wereld’ met toe te geven dat de techniek die hij gebruikt – mindfulness – gebaseerd is op meditatietechnieken uit het Oosten. Oei! Aan de andere kant: meer no-nonsense dan Ruby Wax bestaat er niet, en zij vertelde me dat mindfulness haar redding is geweest toen ze haar depressie kreeg (zie vorige week). En ze blijft een fan: ‘Het is eigenlijk gewoon een training voor de hersenspier – een soort sit-ups voor je brein, zeg maar. Dankzij mindfulness ben ik eindelijk in staat om mijn woede en allerlei ander moeilijk gedoe in mijn hoofd in toom te houden.’

Mark Williams «Mindfulness is niks zweverigs. Je hoeft er niet voor in kleermakerszit op een kussen te gaan zitten – je kan het na een beetje training overal doen, gewoon op een stoel, rug recht, voeten op de grond en even concentreren. En de effecten ervan zijn via scans wetenschappelijk bewezen: het voorkomt depressies en kan gedachtepatronen die je stress en angsten bezorgen blijvend een andere richting in sturen. Mindfulness gaat inderdaad terug op het boeddhisme, maar het boeddhisme is oorspronkelijk gewoon een manier van leven, geen godsdienst. En de laatste woorden van de Boeddha waren zoiets als: besef wie je bent en zoek het zelf uit, in plaats van iemand anders te volgen of te geloven. Maar goed.»

HUMO We hadden het over wetenschap.

Williams «Ja (lacht). Je weet dat gedachten je stemming kunnen veranderen, maar wat je misschien niet weet, is dat je stemming omgekeerd ook je gedachten beïnvloedt. Als je gedeprimeerd of geïrriteerd bent omdat er iets misloopt, is het probleem vaak niet dat vervelende gevoel van dat moment, maar hoe je op dat gevoel reageert. Je kent het vast wel, er gaat iets fout en je neemt meteen jezelf onder vuur: Dat heb ik nu altijd! Het is m’n eigen schuld. Wat is er toch mis met mij dat ik alles verkeerd doe! En dan komen meteen de herinneringen boven aan al je vorige blunders. En voor je het weet sléép je je door de rest van de dag heen. »Kijk, verdriet is een normale reactie op verlies, en angst is een normale reactie op gevaar. De vraag is dus niet waarom die vervelende emoties ontstaan. De vraag is waarom ze soms met je aan de haal gaan.»

HUMO Ja. Waarom?

Williams «Dat is de schuld van onze neocortex – da’s het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor taal, redeneren en abstract denken. Alleen zoogdieren hebben een neocortex, en alleen hogere primaten zoals de mens hebben er eentje met diepe vouwen en groeven – bij lagere zoogdieren is de neocortex glad, waardoor het buitenoppervlak in verhouding tot het totale volume veel kleiner is. Ik wil het niet te technisch maken, maar het resultaat is dat lagere diersoorten wel bang en boos kunnen zijn, maar dat ook heel snel weer vergeten. Je kent vast wel de in elke natuurdocumentaire verplichte scène van een kudde gazellen die wordt opgejaagd door leeuwen tot er eentje gegrepen wordt. Maar wat zie je de rest van de kudde daarna doen? Vijf minuten later staan ze weer allemaal rustig te grazen. Als je tijdens hun vlucht hun hersenactiviteit zou kunnen meten, dan zou je het daar nogal tekeer zien gaan. Hun limbisch systeem – het stuk hersenen dat je emoties regelt – staat op zo’n moment in de angst/vlucht-modus. Dat is goed: dat angstsysteem móét aanslaan als er gevaar is, want anders blijf je staan en word je opgegeten. Maar het moet wél ook weer afslaan als het gevaar geweken is, anders zouden je hersenen overkoken – en met die ene gevelde gazelle is een groep leeuwen meestal wel een paar dagen zoet.

»Maar mensen hebben behalve dat limbische systeem dus ook een neocortex. Dat heeft het voordeel dat we dingen kunnen uitvinden en naar de maan kunnen vliegen. Maar dat zorgt ook voor chaos in ons hoofd: daar blijft het maar malen.»

HUMO Dat is bijvoorbeeld dé reden – zo zegt Ruby Wax het in haar nieuwe show – ‘waarom vrouwen Heidegger lezen (neocortex), maar toch ook verliefd worden op de loodgieter (limbische hersenen).’

Williams «Chaos verzekerd, ja (lacht).

»Het probleem is dat we ons dankzij de neocortex vroegere trauma’s helder voor de geest kunnen halen en kunnen fantaseren over toekomstige trauma’s. Als wij gevaar of verlies voelen, dan reageert het limbische systeem met angst of verdriet – maar dáárop reageert de neocortex met herinneringen aan

wat er allemaal al eens eerder mis is gegaan, en met fantasieën over wat er nog meer verkeerd kan lopen. Zo creëren we virtuele rampscenario’s, die ons angstsysteem onnodig blijven stimuleren. En dát is zo uitputtend. Op zo’n moment zouden we er veel baat bij hebben als iets ons even attent zou maken op dat onderscheid: dít is echt, en dát is virtueel.»

HUMO Heeft iedereen daar last van?

Williams «Sneller dan je denkt.

»Hoe voel je je nu? Wat moe? Oké, doe dan even je ogen dicht, en denk aan hoe moe je je voelt. Focus op je vermoeidheid. En probeer nu eens de volgende gedachten uit: Wat zegt het over mij dat ik zo moe ben? Ik doe iets niet goed. Wat als ik nooit meer echt over die vermoeidheid heen kom? Waarom? Waarom toch? Wat is er toch mis met mij? Wat doe ik verkeerd?

»En, hoe voel je je nu? Slechter hè? Zo werkt het dus. Zo kunnen dat soort rampscenario’s – áls we er niet bij stilstaan hoe virtueel ze zijn – ons in een stemming brengen waardoor we ons loodzwaar voelen. Terwijl: als je je even afvraagt welke gebeurtenis je nu eigenlijk in zo’n stemming heeft gebracht, en hoe onbeduidend die gebeurtenis eigenlijk maar is, en die onbeduidende aanleiding vervolgens loskoppelt van al die herinneringen en toekomstbeelden die er daarna door je hoofd zijn gaan tollen – dan merk je vaak dat die loodzware stemming vanzelf verdwijnt.

»En mindfulness is een techniek die je daar heel goed bij kan helpen. Het is een mythe dat meditatie betekent dat je je hoofd moet leegmaken. Eigenlijk moet je juist kijken welke paden je gedachten volgen, zonder jezelf meteen te bekritiseren en te denken: ‘Wat ben je toch een idioot!’ Mindfulness leert je te zien dat gedachten maar gedachten zijn: dingen die gebeuren in je hoofd en die wel waardevol zijn, maar die niet per se vertellen wie jij écht bent. Ze zijn jouw kijk op jezelf in de wereld. Eigenlijk is mindfulness vooral een techniek om de dingen zoveel mogelijk te zien zoals ze zijn, zonder je gek te laten maken – niet door je eigen trauma’s en door de eisen die je van huis uit zijn opgelegd, en ook niet door de waan van de dag, en door alle andere wanen waar je meer in gevangen zit dan je denkt.»

HUMO Huh?

Williams «We hebben een experiment gedaan: iemand wordt op straat aangesproken door een man – laten we hem A noemen – die hem de weg vraagt. Net als hij de weg wil beginnen uit te leggen, komen er tussen hem en A twee mensen doorgelopen die een deur dragen. En terwijl hij A daardoor even niet ziet, neemt iemand anders – B, zeg maar – de plaats van A in. Weet je hoeveel mensen dat helemaal niet merken en gewoon verder gaan met de weg uit te leggen aan B – iemand met andere kleren, een ander gezicht en een andere haarkleur dan A? Meer dan vijftig procent! Dat toont aan hoezeer we ons leven voor een groot stuk leiden op basis van hoe we denken dat de dingen nu eenmaal lopen, op automatische piloot dus. We zitten allemaal meer dan we denken vast in verwachtingen en vaststaande ideeën die een ander – en misschien beter leven! – flink in de weg kunnen zitten. Mindfulness kan je helpen om jezelf uit zulke spiralen te halen, en terug te keren naar wie jij bent, en in het leven te staan zoals het leven is.»


Relatiejunkie

Eén van die vaststaande ideeën waar we hier in het Westen tegenwoordig allemaal van uitgaan, is dat we zullen trouwen uit liefde. Historisch gezien een belachelijk idee: vroeger trouwde je gewoon met de zoon van de boer naast je, om je grondgebied uit te breiden. Maar nu gaan we allemaal voor liefdesrelaties, en daar lopen we vervolgens vaak hopeloos in vast. De School of Life-cursus ‘How to make love last’ is dan ook permanent overboekt. Het verbaast oprichter De Botton niks.

Alain de Botton «We willen allemaal een langdurige relatie, maar we weten niet hoe we ervoor kunnen zorgen dat zo’n relatie wérkt. De meeste mensen in langdurige relaties zeggen in de ‘How to make love last’-klas: ‘Het voelt niet meer zoals in het begin.’ Wat je dan moet evalueren is: doet dat ertoe? Is dat een reden om meteen op te stappen? Want dat doen mensen nu heel vaak. Het lijkt soms alsof we relaties consumeren, alsof een nieuwe relatie proberen zoiets is als een nieuwe broek kopen.

»Wij mensen voelen ons erg aangetrokken tot de beginfase van een relatie: dan knetteren de chemische reacties in ons hoofd en is alles opwindend – ook en vooral

de seks. Maar we zijn veel ongeduldiger als de kicks gaan tanen, als het falling in love overgaat in standing in love – in een echte, diepe langetermijnliefde. Zo’n relatie heeft veel positieve kanten, maar ook weer niet voor iedereen. Sommige mensen zullen hun hele leven alleen maar kunnen genieten van verleiden en verliefd zijn. Relatiejunkies noem ik dat: ze raken nooit geïnteresseerd in echte, diepe banden. Andere mensen zijn zo bezig met zichzelf en met hun plaats veroveren in de wereld dat een relatie voor hen te bijkomstig of te instrumenteel is. Maar een heleboel mensen willen toch weten hoe je van een langdurige relatie kan blijven genieten – omdat ze bijvoorbeeld kinderen hebben.»

HUMO Het is, heb ik begrepen, vooral een kwestie van de verwachtingen naar beneden schroeven. We verwachten veel te veel.

de Botton «Het is niet per se slecht om veeleisend te zijn, maar misschien moeten we ook leren kijken naar wat wij die ander eigenlijk te bieden hebben. Ik denk dat we allemaal zo wanhopig bezig zijn met onszelf en wat-wij-allemaal-willen dat we ons vergeten af te vragen: ‘En wat is er eigenlijk zo geweldig aan mij dat iemand mij dat allemaal zou willen geven?’ Daar word je vanzelf veel realistischer van (lacht).»

HUMO In de School of Life is er ook een cursus: ‘How necessary is a relationship’ Zijn relaties niet zo nodig als we denken?

de Botton «Misschien niet voor iedereen, nee. De romantische liefde wordt van alle kanten aan ons verkocht als het enige antwoord op al onze vragen. Dat maakt veel mensen ongelukkig – alleen al in Londen is het aantal singles enorm. Terwijl, een relatie is niet dé voorwaarde om vervulling te vinden in je leven. Da’s ook handig om te weten als je wél een relatie hebt, trouwens: dat je je voldoening en geluk niet alleen daarvan afhangen. Relaties – in de zin van banden – met anderen zijn wél essentieel, maar die kan je hebben op allerlei manieren. Met vrienden natuurlijk – vriendschappen duren tegenwoordig vaak langer dan liefdesrelaties. Maar je kunt ook veel voldoening halen uit samenwerken met collega’s op je werk, of gewoon uit iets doen voor een ander. Tenminste, als wat je doet van jou is – want waar en op wie je je ook smijt, je mag nooit de band verliezen met jezelf, met wie jij bent.»


Crisis voor iedereen

Daar zijn we weer! in de cursus ‘How necessary is a relationship’ moeten we nog maar eens stilstaan bij de stereotypen over liefde en alleen-zijn die niet echt van onszelf zijn, maar die we hebben meegekregen van onze cultuur – ‘Bridget jones’, ‘Sex in the City’, ‘Romeo and juliet’, ... – en natuurlijk van onze ouders. En over alle angsten die die stereotypen teweegbrengen: ‘Ik wil niet alleen zijn’, ‘Alleen zijn is zielig.’ En over de verkeerde keuzes die we op basis van die angsten misschien maken – ‘Hij vernedert en dwingt me, maar zonder hem heb ik niemand om me aan vast te houden.’ We moeten discussiëren over extreme stellingen als ‘Alleen zijn is goed, want dan hoef je geen compromissen te sluiten’, maar ook: ‘Mensen die liever alleen zijn, zijn óf neurotische controlefreaks, óf blind van ambitie.’ Tja. De waarheid, voor zover die al bestaat, ligt natuurlijk ergens in het midden. Al staat één ding in de School of life als een paal boven water: we moeten helemaal af van dat geloof in de Amerikaanse droom, in een leven waar je alles in de hand hebt, waar de liefde altijd mooi is en elke uitkomst zeker. De mens is zwak en kwetsbaar, het leven – de liefde incluis – is onzeker en helemaal niet altijd leuk. Als je dáár nu van uitgaat: dán wordt je leven beter.

Dat is ook zo ongeveer het uitgangspunt bij de cursus ‘How to enjoy your family’: dat elke familie per definitie een bron van frustratie is. ‘Hoe goed je familie ook is,’ zegt lesgever Ingrid, ‘het is dé plaats waar je leert om niet te krijgen wat je wil.’ iedereen knikt: van grootouders die hun kleinkinderen niet zien tot meisjes die de daver op het lijf krijgen als hun ouders op bezoek komen. Maar, gaat ingrid verder, dat is juist goed: ‘Want als er nu iets is dat we moeten leren om een beetje prettig door het leven te kunnen, dan is het wel omgaan met frustraties. iedereen houdt wel iets over aan zijn familie, maar hoe getekend we ook zijn, er is altijd iets dat we kunnen doen. Misschien moeten we naar een psycholoog stappen. Misschien moeten we met mensen breken. Het kan allemaal. We moeten alleen stoppen met denken in extremen: aan de ene kant het gepsychologiseer in de media waardoor we onze familie veel te snel disfunctioneel noemen, aan de andere kant het onrealistische droombeeld van het liefdevolle gezin waar we altijd veilig zijn. in families is het zoals in de rest van het leven: soms moet je afstand nemen, goed kijken wat er eigenlijk aan de hand is, beseffen dat je mensen niet kan veranderen en nagaan wat voor jou belangrijk is. En wel eerlijk zijn, maar ook niet té eerlijk: soms moet je een beetje acteren, of eens onverwacht uit de hoek te komen – neem je ouders mee naar de japanner, kook eens voor hen als je dat anders nooit doet. Mensen proberen vaak uit een moeilijke situatie te raken door meer van hetzelfde te doen, terwijl ze soms juist met die ingesleten patronen moeten breken.’

Maar het voornaamste, zegt Alain de Botton, blijft: niet té veel verwachten. Niet van jezelf en niet van de wereld. Dat is waar hij al lang hartgrondig voor pleit: het nieuwe pessimisme.

de Botton «ja, al noem ik het eigenlijk gewoon realisme. Kijk, ik ken wel mensen die uit warme families komen, echt houden van hun werk én heel gelukkig getrouwd zijn, maar dat is een hele kleine groep – hoogstens vijf procent van de mensen die ik zie. Het is bizar dat wat zo zeldzaam is, en vijfennegentig procent van de mensen nooit te beurt valt, toch als normaal wordt beschouwd. Twee belangrijke denkstromingen in de geschiedenis, het christendom en het boeddhisme, benadrukten nochtans allebei dat het leven frustrerend is. En ook de stoïcijnen, en veel later Nietzsche, zeiden dat alles veel aangenamer wordt als je altijd het ergste verwacht.

»We leven in tijden van crisis, en we reageren daarop met een misplaatst zelfmedelijden, omdat we ervan uitgaan dat dingen goed horen te lopen. Onzin! Crisis is de norm. De menselijke geschiedenis is een opeenvolging van crises, maar we bestuderen de geschiedenis niet erg veel meer. We zijn helemaal gefocust op Het Nieuws. Ons perspectief is dat van de laatste paar jaar, niet van de laatste driehonderd jaar. Dat leidt tot verstoorde beelden en conclusies. Mensen zeggen, bijvoorbeeld: ‘We leven in zo’n gewelddadige samenleving.’ Dan vertel ik dat er tweehonderd jaar geleden in grote steden gemiddeld tweehonderd moorden per dag waren: dat steekt ze een hart onder de riem (lacht).

»Het is echt veel wijzer om meer ellende te verwachten, en weer te leren lijden te verdragen, dan al na een uur de pijn te verdrijven met kicks, seks of geld verdienen. Als je elke vorm van ongemak uit de weg gaat en je uitsluitend comfortabel wilt voelen, ja, dán is er weinig hoop. je leert alleen als je lijdt: de ergste momenten brengen je vaak tot de beste inzichten.»

HUMO Tijdens uw lezing voor de School of Life vraagt u de zaal op een gegeven moment: ‘Wie heeft er de laatste tijd nog last gehad van impotentie?’ En steekt dan zelf uw vinger op.

de Botton «ja, en meestal blijf ik de enige (lacht). Tot ik zeg: jullie zijn niet eerlijk. En dan beginnen er heel voorzichtig handen omhoog te gaan. Want het is gewoon zo: als je als man érgens moet presteren, dan is het in bed. En op zo’n moment, als het goed moet gaan, is de kans groot dat je last krijgt van impotentie. En zo is een samenleving die suggereert dat je zál slagen ook de zekerste manier om nerveus te worden, te falen en het geloof in jezelf te verliezen. De mens is zwak, en het leven is wreed. Als je daar nu eens van uitgaat: dan zal je eens zien hoe je leven opeens begint mee te vallen.»

Daar kunnen we het mee doen. Als ik buiten kom, regent het. Natuurlijk, we zijn in Engeland. Het zij zo.

Het werkt!

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234