'Ooit vrij' op VIER: 'Een verbaal pak voor de broek'

‘Welkom terug’ schertste een stem in de generiek: een politesse die je in je zak kon steken, en dan vooral omdat je ze te horen kreeg in ‘Ooit vrij’. Daarin staat het gevangeniswezen centraal: een industrie waar je, als het even meezit, nooit rechtstreeks mee te maken krijgt – laat staan twee keer.

Als belastingplichtige brave borst betaal je er echter wel aan mee, wat als gevolg heeft dat ook onbevoegden ter zake zelden schroom voelen bij het vormen van meninkjes over het vermeende luilekkerleven aldaar. ‘Ooit vrij’ was niet de eerste docureeks die postvatte binnen gevangenismuren, er bestaan vast heelder celblokken waar de geest en vooral de aftershave van Luk Alloo nog rondwaart, en dus bekommerde ze zich hoofdzakelijk om zij die hun straf stilaan uitgezweet hadden.

Elke dag worden er vijftig mensen opgesloten, maar komen er evenveel vrij. Die statistiek bevatte ook Wilfried. ‘Ooit’ omvatte in zijn geval nog een goede zestien maanden. Hij had er in de gevangenis van Dendermonde ‘een lange dienst’ opzitten, vatte hij samen: bij zijn werkzaamheden destijds werd hij door de kranten omschreven als ‘een sympathieke overvaller’. Misschien is zoiets een troost in je cel, zo tussen het turven van de dagen en het afweren van claustrofobie in. Al hielp ‘Zomerbeelden’ duidelijk ook: heeft dat televisioneel stilleven dan tóch nut.

Je volgde Wilfried tijdens zijn penitentiair verlof. Hij had er al 200 van zulke uitstapjes uitzitten, maar in de tweede aflevering liep het plots mis, en kwam Wilfried voor het eerst te laat opdagen, wat zijn kansen op vrijlating bemoeilijkte. Helemaal rouwig leek hij niet: de wereld was veranderd sinds hij er geen deel meer van mocht uitmaken, probeerde hij uit te leggen. En dat je zoiets pas aan den lijve ondervindt als je die wereld maar mondjesmaat tot je mag nemen.

Ook Sofie Vantomme werd gevolgd, directrice van de gevangenis van Brugge en uit hoofde van haar functie hoeder van 220 ‘langgestrafte’ mannen. Die kreeg ze ook allemaal te zien: wie het niet zo nauw nam met de heersende voorschriften, werd door haar hoogstpersoonlijk de mantel uitgeveegd op de toon van een schooljuffrouw – een houding die ze telkens makkelijk terugvond aangezien de gedetineerden in kwestie zich nu eenmaal vaak als slecht liegende schooljongens gedroegen. ‘Moet ik nu compassie hebben?’ snauwde ze in immer roestvrij West-Vlaams tegen een kerel die, tegen de hem opgelegde nuchterheid in, toch weer aan de fles zat, en een scheefgelopen amoureuze escapade voorlegde als excuus. Het verbaal pak voor de broek deed denken aan scènes die je kende uit de ‘De rechtbank’, maar anders dan in die reeks kon je hier achter het kijven gemeende bezorgdheid vermoeden.

De beeldtaal in ‘Ooit vrij’ volgde gedwee het thema: je zag zelden iemand van kop tot teen, veel vaker zag je fragmenten in extreme close-up: een half gezicht, een hand die een sigaret opsteekt, een voet die buiten een voorzichtige stap zet op vrij asfalt – telkens krap bemeten, alsof de claustrofobie van een leven binnenskamers ook in de kadrering gekropen was. Zou die poëzie nauwkeurig opgespoord zijn, of zou die gewoon vanzelf ontstaan, als je maar diep genoeg inzoomt op lelijkheid? (tr)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234