null Beeld

Op een bedje van hysterie, nonsens en marketingpraat: hoe gezond is het eten op uw bord?

Weer een deuk in onze nationale trots: volgens het medische tijdschrift The Lancet eten we in België ongezonder dan in pakweg Mali of Tsjaad. Maar wat heet gezond?

Tom Pardoen

En dus gingen wij te rade bij professor Patrick Mullie, expert voedingsleer aan de VUB en het International Prevention Research Institute in Lyon. Hij hoort ons van ver komen met onze vragen over The Lancet, nochtans geen vod, en antwoordt met een diepe zucht.

'Coca-Cola Nederland beweert dat iemand van 70 kilo gerust 4 liter aspartaamcola kan drinken – 4 liter, van eender wat, is nooit een goed idee' '

Patrick Mullie «Ik heb mijn bedenkingen, ja, en die hebben wij met het instituut keurig in een letter to the editor gegoten. Omdat The Lancet maximaal 250 woorden publiceert, hebben we ons beperkt tot twee punten van kritiek. Eén: melk. Melk wordt in het onderzoek zonder meer als gezond gecategoriseerd, terwijl steeds meer studies aantonen dat het een normáál voedingsmiddel is – niet giftig, maar ook niet speciaal gezond. Bijkomende complicatie: veel Aziaten en Afrikanen kunnen geen melk drinken, omdat ze geen lactase aanmaken, het enzym dat nodig is om lactose af te breken. Ze krijgen diarree als ze melk drinken en dus doen ze het niet. Volgens deze studie zijn ze ongezond: absurd.

null Beeld

»Twee: het onderzoek meet enkel de kwaliteit van het dieet, en niet de kwantiteit. Terwijl dat net het grote probleem is. Voedingsmiddelen zijn niet giftig, dosissen zijn giftig. Zo krijg je absurde weeffouten in het onderzoek: de Verenigde Staten komen er goed uit, terwijl 40 procent van de Amerikanen obees is. Ze scoren goed op het vlak van non-communicable diseases zoals diabetes en krijgen ook goede punten voor fruit en groenten. Maar wat baten appels en broccoli als bijna de helft van de bevolking overgewicht heeft?»

HUMO Waarom doet België het slecht?

Mullie «De onderzoekers verlaten zich op nationale gegevens – ik zeg maar wat: datasheets over de tomatenconsumptie per land, gedeeld door het aantal inwoners – waar je vragen bij kunt stellen. De laatste serieuze Belgische voedingsenquête dateert van 2004. En hoe betrouwbaar zijn de cijfers uit pakweg Benin? De wetenschappelijke methode zal wel kloppen, anders kom je niet in The Lancet, maar de conclusies zijn onzorgvuldig. Amerika gezond? Komaan zeg.»

We horen gelijkaardige bezwaren aan het andere uiteinde van Brussel: in Jette tref ik dokter Elisabeth De Waele, arts bij de dienst intensieve geneeskunde, en diëtiste Sabrina Mattens. Beiden zijn lid van het nutritieteam van het UZ Brussel.

Sabrina Mattens (rechts op foto) «De steekproeven zijn klein: hoe representatief zijn ze dan nog?»

null Beeld

Elisabeth De Waele (links op foto) «De logica is nochtans klaar als pompwater: in ontwikkelingslanden – gróte armoede – raken mensen bijna niet aan ongezonde voeding, zoals vlees en verzadigde vetten. Als ze een beetje rijker worden – neem China – krijgen ze plots massaal toegang tot junkfood. Als een bevolking nóg iets rijker wordt, hebben ze meer geld en vrije tijd, met een gezondere levensstijl tot gevolg. België zit sowieso in die derde groep.»

Zoals Patrick Mullie al aanstipte: het onderzoek uit The Lancet vertrekt van een categoriek, maar rudimentair oordeel over wat gezond en ongezond is. Terwijl gezonde voeding het onderwerp van wetenschappelijke twijfel, verhit debat en tegenstrijdige adviezen is.


Dikke vette verrassing

Neem bijvoorbeeld vet – sinds recente mensenheugenis slecht en in de ban geslagen. Aderverkalking, hoge bloeddruk en kanker jagen ons de stuipen op het lijf en daar proberen we ons – zo goed en zo kwaad als het gaat – naar te schikken: we zijn zuinig op roomboter en spellen ingrediëntenlijsten uit op zoek naar verzadigde vetten. Maar dan – medio vorig jaar – komt de Amerikaanse journaliste Nina Teicholz plots op de proppen met ‘The Big Fat Surprise’ – bejubeld door zowel The Economist als The British Medical Journal. Teicholz ging op zoek naar de wortels van de slechte naam van vet, ploos stapels onderzoek uit en stootte op een spectaculaire conclusie: alles wat wij denken te weten over vet, is gebaseerd op slecht onderzoek.

undefined

'In een bevolking die minder roomboter en volle melk consumeert, zijn er minder infarcten: zo simpel is het' Professor Patrick Mullie

HUMO Teicholz zet grote vraagtekens bij een naar het schijnt frauduleus en onnauwkeurig pioniersonderzoek uit de jaren 50: de Zevenlandenstudie van Ancel Keys.

Mullie «Populistische onzin: het onderzoek van Ancel Keys was niet frauduleus, het was hoogstens onnauwkeurig. Het waren de jaren 50: er waren geen computers, data werd per brievenpost uitgewisseld. Onze kennis over vet is gebaseerd op veel recentere studies die ondubbelzinnig aantonen dat de slechte cholesterolwaarden stijgen als je een populatie met bepaalde vetten voedt. En als je die vetten uit de populatie haalt, dalen ze weer. In een bevolking die minder roomboter en volle melk consumeert, zijn er minder infarcten: zo simpel is het. Alleen kun je nooit voorspellen wie wél en wie níét een infarct zal krijgen: er zijn mensen die een leven lang rijkelijk boter smeren en nooit een hartinfarct krijgen. En andersom.»

HUMO Teicholz beweert dat het onderzoek van Keys uitmondde in een religieus dogma – vet is slecht – waardoor mensen hun toevlucht namen tot koolhydraten: volgens haar de échte oorzaak van de Amerikaanse obesitasplaag.

Mullie «Niet waar. De Hoge Gezondheidsraad beveelt aan: 30 à 35 procent vet en 55 procent koolhydraten. Dat is niet vetrijk, dat is niet koolhydraatrijk, dat is evenwichtig. Gebaseerd op het dieet rond de Middellandse Zee, waarvan we weten dat je er langer van leeft. Alleen: mensen houden zich er niet aan.»

HUMO Het mediterraanse dieet wordt ten onrechte gesacraliseerd, zegt Teicholz ook. De goede reputatie ervan zou gebaseerd zijn op onderzoek dat kort na de Tweede Wereldoorlog in Kreta is gevoerd, toen het dieet allesbehalve representatief was: eiwitten en vetten ontbraken door de oorlogsontberingen.

Mullie «Het onderzoek dateert van de jaren 60: twintig jaar ná de oorlog. Men heeft sommige van die mensen in de jaren 90 nog ’ns geïnterviewd, overigens. Springlevend, in tegenstelling tot de houthakkers die eerder in Finland onderzocht waren: die waren actiever, maar consumeerden veel vet vlees en volle melk. Die vielen dood op hun 40ste.

»Wat wél klopt, is dat ons mediterraanse model gebaseerd is op de voeding van arme mensen: ze aten niet minder vlees omdat dat gezond was, ze konden het simpelweg niet betalen.»

undefined

'Evenwicht is het belangrijkste advies. Maar uit de voedingsdriehoek kunnen marketeers geen geld kloppen' Professor Patrick Mullie

HUMO Dat verklaart wellicht ook waarom Tsjaad en Mali zo goed scoren in het onderzoek van The Lancet.

Mullie «Arme mensen eten minder verzadigde vetten en vlees. Belangrijk is: een mooi evenwicht. In de meeste eetculturen ontstaat dat evenwicht spontaan. Alleen bij de Eskimo’s van Groenland niet: die eten bijna geen koolhydraten, omdat er geen bronnen van koolhydraten voorhanden zijn.»

HUMO Leven ze langer?

Mullie «Nee, ik kom weleens in Groenland, en het kerkhof ligt er vol twintigers. Gestorven door jachtongevallen of verdrinking. Maar ze zijn cardiovasculair gezonder, omdat ze veel goede vetzuren eten.»


Ötzi

Alle cijferreeksen, langjarige gemiddelden en extrapolaties op populatieniveau ten spijt: wat zegt de medische praktijk? Wij terug naar Jette.

De Waele «Vet is jarenlang gedemoniseerd, dat klopt. De slinger is te ver doorgeslagen. We associëren een bourgondische levensstijl met hartaanvallen. Vetten veroorzaken natuurlijk aderverkalking, maar het is niet zo dat je aderverkalking volledig kunt voorkomen door geen vet te eten. Aderverkalking heeft altijd bestaan: zelfs Ötzi leed eraan, heeft men post mortem vastgesteld. Vetten zijn niet erg, als je ze in de juiste mate gebruikt.»

Mattens «We hebben ze nodig. Het is een bron van energie, en we halen er vetoplosbare vitaminen uit. Ik krijg soms patiënten over de vloer die alle vet mijden en ondervoed raken: ze zijn te mager en lijden aan vitaminetekort – levensgevaarlijk.»

De Waele «Mensen die een oudere vorm van maagverkleining achter de rug hebben, kunnen bepaalde vetten niet meer verteren, en nemen daardoor sommige vitamines niet meer op: als ze ’s nachts opstaan om te plassen, vinden ze hun badkamer niet. Die nachtblindheid wordt veroorzaakt door een vitamine A-tekort.

»We moeten natuurlijk het licht van de zon niet ontkennen: vet bevat calorieën – 9 kilocalorieën per gram, om precies te zijn. Bij suiker en eiwitten is dat 4.»

Mattens «Wij moeten 35 procent van onze energie uit vetten halen, waarvan maximaal 10 procent uit verzadigde vetten.»

HUMO Volgens Teicholz hebben we die verzadigde vetten – die we vooral uit voeding van dierlijke oorsprong halen – ook ten onrechte in de ban geslagen.

Mattens «Opnieuw: je hebt ze nodig. Maar 30 procent verzadigde vetten is me te extreem. Wij houden ons aan de adviezen van de Hoge Gezondheidsraad: verzadigde vetten zijn sléchte vetten. De vuistregel: gebruik een olie of margarine die vloei- of smeerbaar uit de koelkast komt. Harde vetten – verpakt in folie of papier – zijn te mijden.»

De Waele «Anderzijds moet je wél goede boter gebruiken in het prakske van je 1-jarige. Een kind heeft vet nodig voor zijn ontwikkeling. Maar ook hier kun je afwisselen.»

HUMO Over de transvetten bestaat volstrekt geen controverse. Ze zijn levensgevaarlijk.

Mattens «Geharde plantaardige vetten, zoals palmolie: supergoedkope smaakmakers, en helemaal artificieel. Ze zitten werkelijk in alles: chocopasta, pizza, lasagne... Cardiovasculair zeer gevaarlijk. De nationale en internationale aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is minder dan 1 procent en er zullen wettelijke beperkingen worden opgelegd aan de industrie.»

HUMO Meer omstreden: omega 3 en 6. Sinds een jaar of tien een hype, en omgeven door spectaculaire gezondheidsclaims. Men wordt er naar verluidt slim en gelukkig van.

De Waele «Om de tien jaar duikt er zo’n nieuw wondermiddel op: als ze hun beloftes zouden waarmaken, werden we al lang 200 jaar. Bij omega 3 gaat de hausse terug op een studie van 2006, waaruit bleek dat twee kindjes die lange tijd intraveneus gevoed werden en een aandoening van de lever hadden, wel degelijk baat hadden bij omega 3. Zo’n studie krijgt veel weerklank, omdat mensen het leuk vinden dat kindjes langer leven, en zo komt omega 3 bij het grote publiek, en uiteindelijk ook in de supermarkt terecht. Maar in se gaat het over een zeer kleine doelgroep.»

Mattens «Bedrijven spelen erop in met duur designervoedsel, dat je niet nodig hebt als je gevarieerd en natuurlijk eet. Een stuk vette vis en avocado’s zijn sowieso beter dan een pilletje uit de drogisterij. Die supplementen zijn véél goedkoper dan die bij de apotheker, maar de kwaliteit is navenant: ze bevatten zware metalen.»


Veelbelovende meelwormen

HUMO Suiker heeft het helemaal verkorven bij brede lagen van de bevolking, onder wie sympathieke rolmodellen als Annemie Struyf en Tim Verheyden. Men kan tegenwoordig aan geen tafel aanschuiven, of men stoot op een disgenoot die verkondigt dat hij kwieker door het leven stapt sinds hij alle suiker gebannen heeft. De hysterie ving aan met een lezing van de Amerikaanse endocrinoloog Robert Lustig.

Mullie «Het suikerververhaal is complex, maar ik vat het samen: in normale hoeveelheden is suiker níét toxisch.»

De Waele «Meer zelfs: je hersenen hebben suiker nodig om te functioneren.»

Mattens «Je spieren ook. Een duursporter moet tijdens een inspanning elk uur 60 tot 70 gram koolhydraten binnenspelen.»

HUMO Ik heb hier een blikje cola van een bekend, maar niet nader gespecifieerd merk: 35 gram suiker.

De Waele «Als ik op intensieve een 24-urenshift draai, drink ik drie blikjes cola: 105 gram of 21 klontjes suiker. Ik ben nochtans niet obees. Omdat ik ook genoeg energie verbruik. Maar dat neemt natuurlijk niet weg dat drie evenwichtigere snacks beter zouden zijn.»

null Beeld

HUMO De volksmond lipt enthousiast een catchphrase van Robert Lustig na: suiker is een drug. Lustig wijst op moleculaire gelijkenissen tussen suiker en cocaïne.

De Waele «Het is een natuurlijk stimulantium dat een energieboost geeft, en vervolgens uitmondt in een energiedip – dat kan een verslavingseffect veroorzaken. Het is een sociaal aanvaarde drug, net zoals cafeïne hier aanvaard is en cocabladeren niet, maar in de Andes wel.»

undefined

'Coca-Cola Nederland beweert dat iemand van 70 kilo gerust 4 liter apartaamcola kan drinken - 4 liter, van eender wat, is nooit een goed idee' Dokter Elisabeth De Waele

Mullie «Wat is dat, verslaving? Hét probleem met suiker is overdaad. Ik ben 57: ik dronk tijdens mijn jeugd ook cola. Een flesje van 20 centiliter, als luxeproduct, als dessert. Maar vandaag baden we in suiker.»

Mattens «In fruit zit ook suiker, maar het grote probleem zijn de toegevoegde suikers waarmee de industrie de smaak jarenlang heeft opgepompt. Nu worden ze verplicht om af te bouwen, maar dat gaat geleidelijk. Bij ontbijtgranen gaat er elke drie maanden 5 procent uit: men is bang om klanten te verliezen.»

HUMO Onze zucht naar suiker is ons aangesmeerd door de bio-ingenieurs en marketingjongens van Nestlé en Kraft, maar er is ook een evolutionaire verklaring. Ons metabolisme snakt naar suiker, waardoor onze smaakpapillen zoetigheid evalueren als vrolijk, en ons limbisch systeem over de rooie gaat.

Mullie «Ik ga hier niet de kant van de industrie kiezen, maar het is fout om alleen hen met de vinger te wijzen: de suikerindustrie wordt zwaar gesubsidieerd door Europa, waardoor suiker té goedkoop is.

»Het is waar: kinderen zijn vanaf de geboorte zot van suiker, maar niet van boerenkool. Maar zuivere suiker vinden we níét zo lekker, hoor, en niemand eet roomboter met een soeplepel. De combinatie van suiker en vet: dát ligt goed op de tong. Koekjes zijn een uitgekiende balans van de twee.»

Mattens «Weinig mensen weten dat er niet alleen vet, maar ook suiker in een diepvrieslasagne zit, of in een light vinaigrette. Ik had gisteren een potje magere yoghurt vast: (somt op) magere melk, dan room, dan suiker en dan glucosesiroop. Als je dat op een rijtje zet, is er niet veel light meer aan. Alle informatie die je nodig hebt, staat op de verpakking, maar weinig mensen kunnen ze juist interpreteren.»

De Waele «Nutritionele info is vaak onvolledig en onduidelijk, maar het is al verbeterd: er staat nu ‘bevat aspartaam’ in plaats van ‘E-393’ of ‘een bron van fenylketonen’.»

HUMO Speaking of which: zijn zoetstoffen als aspartaam en stevia een convenabel alternatief voor suiker?

Mullie «Nee: ze houden het zoete smaakpatroon in stand.»

De Waele «Ze zijn een antwoord van de industrie op onze hunker naar zoetigheid, en die is nog groter geworden omdat de industrie het ons jarenlang heeft ingelepeld – letterlijk. Je moet die vicieuze cirkel doorbreken. Daar ligt een belangrijke taak voor ouders: leer uw kinderen dat yoghurt zuur is en dat zuur lekker is. Als ze die smaakpatronen meenemen, zullen ze later minder naar suiker snakken.»

HUMO Aspartaam is al jaren het onderwerp van wetenschappelijke controverse en verhitte discussies aan de frisdrankautomaat. Wie ‘aspartaam’ googelt, leest bij de eerste vijf hits twee keer ‘níét kankerverwekkend’ en drie keer ‘wél kankerverwekkend’.

Mullie «De apenverhalen zijn talloos, maar tot nu toe is er geen enkel probleem. Het product bestaat sinds 1966, en het wordt massaal gebruikt: als er een probleem zou zijn, zouden we het weten.»

De Waele «Onderzoeken op proefdieren suggereren een hogere kankerincidentie, maar serieuze reviewstudies ontkrachten dat. Aspartaam is ook veel zoeter dan suiker: je hebt er minder van nodig. Anderzijds beweert Coca-Cola Nederland dat iemand van 70 kilo gerust 4 liter aspartaamcola kan drinken. (Zucht) 4 liter, van eender wat, is nooit een goed idee.»

HUMO Meneer Mullie: u heb ik al vraagtekens weten zetten bij het nieuwe zoetwondermiddel stevia. Coca-Cola wendt die aan een plantje onttrokken zoetstof aan om een variant van hun cola – mét fraai groen etiket – aan de man te brengen.

Mullie «Stevia is net zo natuurlijk en onnatuurlijk als aspartaam. Het is een scheikundige verbinding die op de tong een zoete sensatie teweegbrengt. Aspartaam: dat zijn twee aminozuren. Coca-Cola Life is niet natuurlijker dan Coca-Cola Light: het is gewoon anders gemarket.»

HUMO We blijven in de liquide sfeer: traditioneel is ook alcohol het mikpunt van onduidelijke en tegenstrijdige richtlijnen. Ik houd het gezellig en citeer de nogal rekkelijke Britse criteria: 4 eenheden voor een man, 3 voor een vrouw.

Mattens «Toch niet per dag? Dat vind ik extreem veel. Eén glas per dag is aanvaardbaar, maar ik raad het af om zes dagen niet te drinken, en dan in het weekend zeven glazen achterover te kappen.»

De Waele «Eigenlijk kun je over alcohol weinig goeds zeggen.»

HUMO Toch wel: het smaakt, en het kapselt je zorgen tijdelijk in een roze donsdekentje in.

De Waele «Puur medisch, bedoel ik. In een bredere sociale context is het plaatje niet geheel negatief – sociale interactie, de invloed op stress en het algemeen welbevinden – maar in se is het geen aangename stof voor het lichaam. Dat weet iedereen die al ’ns te veel gedronken heeft. Over bier doen de meest krankzinnige misverstanden de ronde: ‘Bruin bier is goed voor zwangere vrouwen.’ Wij hebben de literatuur uitgeplozen, en niets gevonden – behalve misschien een bizar artikel over mannen die veel bier drinken en meer tanden overhouden op latere leeftijd. Maar daar zou ik het niet voor doen.»

undefined

'Zeker mensen met overgewicht raad ik aan om geen alcohol te drinken tijdens de week' Diëtiste Sabrina Mattens

HUMO Rode wijn is luidens de lifestyle-pers de ene keer antioxidant en de dag nadien een sluipmoordenaar.

De Waele «Bij wijn is het bilan positiever, omdat wijndrinkers er in het algemeen een gezondere levensstijl op nahouden.»

HUMO Ik wil ze niet te eten geven: al die lui die onlangs een maand níét dronken. Een ontgiftingskuur, noemen ze die gesublimeerde zelfhaat dan. Ook dat schijnt onzin te zijn.

Mattens «Het is beter om een paar dagen per week niet te drinken. Zeker mensen met overgewicht raad ik aan om geen alcohol te drinken tijdens de week: zo wordt het ook aangenamer, door het beloningseffect in het weekend. Zakenmensen die tijdens de week vaak op restaurant moeten, raad ik aan om één duur glas te bestellen in plaats van een middelmatige fles.»

HUMO Sommigen onder ons, en ze zijn talrijk vertegenwoordigd op sociale media en opiniepagina’s, vieren nu Dagen Zonder Vlees , een mediatieke en vegetarische vertaling van de klassieke vastenperiode. Los van de talrijke ecologische en morele argumenten die men kan verzinnen, is het vast geen kwaad idee om wat minder vlees op het bord te scheppen?

Mattens «Ik stel altijd voor: eet twee keer per week géén vlees. Er zijn genoeg alternatieve eiwitbronnen. Vis. Quinoa. Bonen. Erwten. Daarnaast raden we aan om rood vlees te beperken tot 500 gram per week.»

null Beeld

De Waele «Een slechte Belgische gewoonte: te grote porties vlees – 100 gram is de norm.»

Mattens «Mensen vergeten ook vaak hun charcuterie mee te tellen: op een broodje americain ligt al gemakkelijk 75 gram vlees.»

HUMO Er is een link, weten we nu, tussen de consumptie van rood vlees en darmkanker.

De Waele «Er zijn op populatieniveau significante correlaties gevonden. Rood vlees bevordert de groei van bepaalde darmbacteriën, het microbioom verandert, en dat kan de kans op kanker vergroten. Maar de associatie is nog niet zo onwrikbaar als bij roken en longkanker. Misschien is het bij vlees over vijftien jaar ook duidelijk, maar nu kun je moeilijk zeggen: ‘Dat is dé killer.’»

HUMO Dagen Zonder Vlees kent elk jaar meer bijval. Prima zaak?

Mullie «Ik ben meer te vinden voor de strategie van de vzw Eva: Donderdag Veggiedag. Het lijkt me verstandiger om 10 miljoen Belgen één keer per week tot een vegetarische dag te porren, dan om met luid rumoer een paar honderd mensen tot het vegetarisme of veganisme te bekeren. Overigens: een vegetarisch dieet biedt geen garantie op een gezond leven. Wie een hele dag alleen paprikachips eet, is ook vegetarisch.»

HUMO In het diepst van mijn gedachten ben ik een rolmodel voor mijn kinderen, dus schotel ik ze geregeld vegetarische burgers en wokreepjes voor. Maar als ik een blik werp op de calorische waarden van die overigens zeer dure dingen, riskeer ik een appelflauwte.

De Waele «Ja, je eet ze voor de groenten, maar de gepaneerde korst errond gaat ook mee binnen. Je kunt beter een bord groenten eten dan een groenteburger.»

Mattens «Maar dan krijg je te weinig eiwitten binnen. Dagen Zonder Vlees is een interessant en mediatiek initiatief, maar onbezonnen. Men suggereert – op enkele lukrake recepten en suggesties à la ‘eet groenteburgers’ na – geen structureel alternatief. Wie overschakelt naar een vegetarisch dieet zoekt best begeleiding. En op school zou men veel meer aandacht moeten besteden aan vegetarische voeding. Ook niet onbelangrijk: ijzertekort.»

De Waele «U kent het ideaalbeeld uit de romantiek van vrouwen met een wespentaille en bleke huid? Bij de minste emotie of inspanningen vielen ze flauw. In werkelijkheid waren die vrouwen ziek. Ze leden aan bloedarmoede – ze hadden een gemiddelde hemoglobinewaarde lager dan 8 gram/deciliter – ondere andere door een tekort aan vlees.»

HUMO Toen u daarnet over eiwittekorten sprak, ging er een belletje rinkelen: wat te denken van de recente – door goede bedoelingen én marketingjongens ingefluisterde – gewoonte om insecten te consumeren?

De Waele «Wij hebben hier al meelwormburgers gegeten in de kantine: ze smaken zoals je verwacht dat meelwormen smaken. Maar het is wel veelbelovend, zowel op nutritioneel als productioneel vlak: veel eiwitten in een klein volume. Alleen moet er wel een structuur bedacht worden om over de kwaliteit te waken.»

Mattens «Het is niet ondenkbaar dat mensen naar de hengelsportwinkel gaan om diepgevroren maden te kopen voor eigen consumptie: dat moet geregeld worden.»


Vogelzaadbrood

HUMO Bezwijken stilaan onder hun eigen gewicht: de supermarktrekken met glutenvrije voeding. Gluten zijn eiwitten die in de meest courante graansoorten zitten. Bij coeliakiepatiënten veroorzaken ze krampen, winderigheid en virulente diarree. Deze darmziekte is zeldzaam en toch kauwen grote massa’s op glutenvrije crackers. Zinvol?

Mullie «Je moet het omdraaien: producenten van glutenvrije producten bedienen een kleine markt, zij hebben er baat bij om de doelgroep te vergroten.»

De Waele «Veel mensen sukkelen al jaren met onduidelijke klachten, lezen dan over de symptomen van glutenintolerantie en denken: ‘Dat is het! Dat heb ik ook!’ Dan improviseren ze een eliminatiedieet en eten ze alleen nog maar brood dat is samengesteld uit – bij manier van spreken – vogelzaad. Ik sluit niet uit dat ze zich daardoor beter voelen, meestal door het placebo-effect, en dat is dan mooi meegenomen, maar intussen wordt er niets gedaan aan het werkelijke probleem en een eventuele onderliggende pathologie. Weinig mensen zijn écht glutenintolerant: wij raden mensen aan om naar de huisdokter te gaan en niet zelf te experimenteren.»

Mattens «Voor de coeliakiepatiënten is het een alternatief, maar andere personen zijn beter af met de gewone broodsoorten, want gluten bevatten aminozuren.

»Mensen bakken ook steeds vaker zelf hun brood. Op zich niks mis mee, maar men vergeet dan wel jodium toe te voegen. Daar was vroeger een groot tekort aan, en dus heeft de overheid in 1998 bakkers verplicht om jodium aan hun brood toe te voegen. Niemand merkt er iets van, maar het probleem is wel opgelost.»

HUMO Goed gedaan, overheid.

De Waele «In Costa Rica bestond bij pasgeborenen een groot probleem met open ruggetjes. Dat hebben ze opgelost door foliumzuur aan bepaalde voedingsproducten toe te voegen.»

HUMO Naast het rek met de glutenvrije voeding treft men tegenwoordig ook een rijk assortiment van zogeheten ‘superfoods’ aan. Een kleurrijke waaier van gekke zaden, noten en gedroogde bessen, met de meest fascinerende namen en vermeende buitenaardse voedingswaarden.

Mullie «Als ik morgen voor de industrie ga werken, zet ik ook overal ‘super’ voor. ‘Super’ verkoopt. En altijd zijn die superfoods exotische voedingsmiddelen waar we voordien nog nooit van gehoord hadden. Men zal nooit een patat in de markt zetten als superfood.»

HUMO De verpakkingen zijn mooi vormgegeven, de prijszetting navenant, maar ga je ook sneller hoofdrekenen, hoger springen en langer leven als je genoeg gojibessen en chiazaad verorbert?

Mattens «Acht, ik gebruik ook lijnzaad: het is een lekker, gezond natuurproduct.»

De Waele «Maar voor het eeuwige leven is het onvoldoende.»


Hoogopgeleid en ondervoed

HUMO Weinig chemische verbindingen zijn zo belasterd als natriumchloride. Keukenzout. Mij is verteld dat maagkanker tegenwoordig veel minder voorkomt, doordat we de voorbije jaren het zoutgehalte in, bijvoorbeeld, charcuterie teruggeschroefd hebben. Good riddance?

De Waele «Ja, globaal gezien – op de extremen na – eten we gezonder dan zestig jaar geleden. Maar we hebben nu ook goede medicatie voor de maag. Met zout is het heel simpel: houd je aan de dagelijks aanbevolen hoeveelheid.»

Mattens «6 gram. Maar net als bij suiker bestaat er veel verborgen zout. In brood, bijvoorbeeld. Wie zo’n warenhuislasagne eet, heeft 60 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid zout binnen. Een bord kant-en-klare soep: 35 procent. De producenten zijn die zoutgehaltes nu aan het terugschroeven. Omdat ze moeten van de overheid.»

undefined

'Je kinderen alleen nog maar spinazie en gestoomde vis geven? Levensgevaarlijk. Kinderen hebben vet nodig' Dokter Elisabeth De Waele

HUMO Net als bij vet lopen de meningen over zout sterk uiteen. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt het een gevaar voor de volksgezondheid, maar volgens Jan Staessen – hoofd van de dienst hypertensie en cardiovasculaire revalidatie van de KU Leuven – is er geen wetenschappelijk bewezen verband tussen zout en, onder meer, hoge bloeddruk. Zijn onderzoek uit 2012 deed stof opwaaien.

De Waele «Je hebt een minimum aan natrium nodig in de bloedsomloop, dat is evident. Er bestaan mensen die te wéínig zout eten; en ook wie veel water drinkt, kan de concentraties te sterk verdunnen. Dat is gevaarlijk, dan loop je het risico op een hersenoedeem, en coma.»

HUMO Stricto sensu geen voedingsmiddel, maar evenals zout een aanslag op onze bloedvaten en het maag-darmstelsel: stresshormonen, zoals cortisol. Maken we ons niet te veel zorgen over onze voeding?

De Waele «Het is een luxeprobleem van Europese middenklassers die de tijd hebben om bewust na te denken, toegang hebben tot informatie, en genoeg geld om bewuste keuzes te maken. Maar uiteraard kan het geen kwaad om na te denken.»

HUMO Voeding is steeds vaker ook het onderwerp van wat Alain de Botton statusangst noemt. Het dieet als identiteitsversterkend instrument. Jeroen Meus verviel in vermoeiende clichés over bakfietsers, maar had hij ook geen punt toen hij vegetarisme een hobby, en vooral een voorrecht van de gegoede klasse noemde?

De Waele «Het is goed om stil te staan bij wat je eet, maar ik zou voedsel niet verwarren met een way of life. Het leidt ook tot desillusies. Mensen neigen naar controledwang. Ze willen soevereiniteit over hun werk, hun privéleven, de hobby’s, de school van de kinderen. En ook over hun voeding: ze mijden alles wat mogelijk ongezond is en denken dat ze dan immuun zijn, tot het plafond op hun hoofd valt.»

HUMO Ik las laatst dat er in Nederland een probleem bestaat van ondervoede kinderen, en vooral bij hoogopgeleide ouders.

De Waele «Ja, mensen weren alle vet, denken dat dat gezond is, en geven ook hun kinderen alleen nog maar spinazie en gestoomde vis. Levensgevaarlijk. Zoals ik al zei, hebben kinderen vet nodig. Ik ken mensen van wie de kinderen op een dag van school terugkwamen: ‘Wij hebben gouden koekjes gegeten.’ Die kinderen waren 3 jaar oud en hadden nog nooit frietjes gezien. Radicaal elimineren is nooit een goed idee. Laat een diëtist bekijken of datgene wat je hebt bedacht, steek houdt en verantwoord is.»

HUMO En dan nog: voor elke wetenschapper die zegt dat iets wit is, is er een andere die zegt: zwart.

Mullie «Wetenschap is ook niet evident zwart-wit: veel alcohol veroorzaakt kanker, een weinig alcohol beschermt tegen hart- en vaatziekten. De nuances maken het niet gemakkelijk, ook niet voor ons. Bovendien wordt de wetenschap voor de voeten gelopen door commerciële strategieën. Baarlijke, maar vlotverkopende nonsens zoals het paleodieet – eten zoals onze voorouders, tienduizend jaar geleden. En dan zijn er de BV’s die eender wat komen vertellen en daar veel geld mee verdienen. Evenwicht is het belangrijkste advies, maar dat is commercieel neutraal. Marketeers kunnen geen geld kloppen uit de voedingsdriehoek, want die is volstrekt sensatieloos.

»Per slot van rekening is het voor de consument heel simpel: wie niet rookt, genoeg beweegt, op gewicht blijft en in plaats van vlees genoeg plantaardig eet, hoeft zich geen zorgen te maken over transvetten, alcohol, groene, witte en gele thee. Dat is voer voor discussies onder specialisten: je zult er niet langer of korter van leven. Omgekeerd: iemand die twee pakjes Marlboro per dag rookt, zal niet opfleuren door drie appels.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234