null Beeld

Op eenzame toonhoogte: mezzosopraan Joyce DiDonato

Joyce DiDonato is de meest inventieve, avontuurlijk zingende mezzosopraan die we kennen, de absolute wereldtop in haar genre. Wie meer wil weten, moet maar googelen: haar cv alleen al zou vijf bladzijden kosten.

'Niets zo opwindend als een goeie sterfscène'


Joyce DiDonato zingt op donderdag 17 november in de Bozar in Brussel.

HUMO Ik hou van uw stem, van opera en van barok, dus mijn vragen zullen daarover gaan. De wereldvrede regelen we wel in de laatste twee minuten van het gesprek.

Joyce DiDonato «Goed. Twee minuten zullen ongetwijfeld ruimschoots volstaan (lacht smakelijk).»

HUMO In de muziekencyclopedie van mijn vader, gepubliceerd in 1954, worden Jommelli, Leonardo Leo en andere componisten die je op ‘In War & Peace’ zingt niet eens vermeld. Dat naslagwerk bevat evenmin een apart hoofdstuk over barokmuziek, ook al telt het 900 bladzijden. Ter vergelijking: aan Wagner worden 52 bladzijden gewijd.

DiDonato «Dat zegt iets. Is het toevallig een boek van Duitse origine? (lacht) En Händel

HUMO Vier bladzijden, waarvan drie over ‘The Messiah’.

DiDonato «Wel, voor wie er nog aan twijfelde dat ook de klassieke muziek en de musicologie onderhevig zijn aan modes en trends, is dat een mooi bewijs. Ik heb veel geluk gehad dat mijn carrière parallel loopt met de herwaardering van de barok. Als ik twee generaties eerder had geleefd, dan had ik met exact hetzelfde talent veel minder werk gehad. Händel was inderdaad alleen bekend van ‘The Messiah’ en zijn ‘Water Music’. Terwijl nu, volkomen terecht, honderden andere stukken van zijn hand tot het standaardrepertoire behoren.»

HUMO Andere beroemde sopranen en tenoren hebben ‘verloren gewaande meesterwerken’ opgedolven. Maar soms denk ik dan: ‘Geen wonder dat dit stuk eeuwenlang niet werd gespeeld, het is eigenlijk niet erg goed.’

DiDonato (lacht) «Dat is zeer oneerbiedig, maar niet onwaar. Ik heb mezelf al op soortgelijke gedachten betrapt. Ik kreeg eens een stapel partituren van zestig aria’s, allemaal onder het stof vandaan gehaald. Van die zestig aria’s vond ik de helft ook niet zo interessant. Only a few jumped off the page. Er waren ook aria’s bij die heel dramatisch en theatraal waren en die zeker prachtige scènes zouden opleveren, maar die strikt muzikaal gesproken monotoon of middelmatig bleken. En ik wil niet didactisch zingen, ik wil luisteraars niets opdringen dat louter uit musicologisch of historisch standpunt waardevol is.»


Huilen naar de maan

HUMO Mijn favoriet is niet bijzonder origineel, want de opera ‘Dido and Aeneas’ van Henry Purcell is zeer bekend: ‘Dido’s Lament’, alias ‘When I Am Laid in Earth’. Dat wordt het slotstuk van mijn eigen begrafenis. Hoe is het om al zingend sterfscènes te spelen? En welke sterfscène is je favoriet?

DiDonato «Als mezzosopraan heb ik er weinig – in belcanto sterven de heldinnen veel vaker. Van ‘Dido’s Lament’ kan ik niet genieten omdat die aria te moeilijk is. Bovendien spitst op dat moment zelfs de meest verstrooide toeschouwer de oren, omdat het zo’n showstopper is. De sterfscène die me het meest opwindt – ik besef dat dat woord in deze context raar klinkt – is die in ‘Maria Stuarda’ van Donizetti. Omdat zij, de Schotse koningin Mary Stuart, probeert om haar lot zo moedig en waardig mogelijk te ondergaan, terwijl ze onder grote druk staat. Ken je het verhaal? Om politieke redenen tekende de Engelse koningin Elizabeth I het doodvonnis van de Schotse koningin, terwijl ze nota bene familie waren. De beul, de bijl, de suspense van de nakende onthoofding bij het derde kanonschot… Mary is zich bewust van haar rol als koningin én als martelaar, en dus probeert ze, ondanks haar eigen doodsangst, haar vertrouwelingen te troosten en te sterken. De hele tijd moet ik extreem emotioneel zingen, zonder dat die emoties mijn stem remmen.»

HUMO Wat komt daar allemaal bij kijken, zonder dat de leek er weet van heeft?

DiDonato «Om te beginnen is er de stress. Daarnaast is er stress. En nog meer stress (lacht). Alles is live en je bent één radertje in een groter geheel, maar als jij een fout maakt, stort alles in elkaar. Bovendien zijn alle spots op jou gericht, dus elk foutje wordt genadeloos belicht. Je zingt voor duizend tot drieduizend mensen. Onversterkt, dus zonder microfoon. Je moet tot zeventig muzikanten overstemmen – als je pech hebt, is er ook nog een koor – in een taal die niet de jouwe is; we moeten teksten zingen in minstens vijf talen. Je moet te allen tijde grote autoriteit uitstralen, ook al sta je stijf van de zenuwen en was er te weinig repetitietijd – er is áltijd te weinig repetitietijd. Je moet niet alleen zingen maar ook communiceren, acteren, gevoelens overbrengen. Je moet soms andere zangers ontzien, corrigeren of afweren als die, bijvoorbeeld, voor je voeten lopen of op je jurk trappen…»

undefined

'Optreden nadat mijn vader was overleden, ik weet nog steeds niet hoe ik het gedaan heb. Toen het doek viel, ben ik ingestort'

HUMO Ik raak gestresseerd alleen al door naar je opsomming te luisteren.

DiDonato «…en zorgen dat je niet tegen het decor aanbotst of in het halfduister van het podium valt – dat is geen grap, het is tal van bekende zangers al overkomen. Je speelt de hoofdrol, maar je moet de hele tijd op de dirigent letten, die op zijn beurt ten dienste van jou staat. In theorie. Je moet de felste, meest extreme emoties vertolken en er tegelijk voor zorgen dat je er zelf niet door wordt meegesleept, want dat zou je dictie en je vocale prestatie aantasten. Na een doorsneeopvoering voel ik me alsof ik drie marathons heb gelopen: een vocale, een emotionele en een fysieke.»

HUMO Geef eens een concreet voorbeeld?

DiDonato «Neem het oratorium ‘Hercules’ van Händel. Dejanira wordt verteerd door jaloezie, ze wil haar echtgenoot Hercules ‘redden’, maar veroorzaakt zijn dood en wordt krankzinnig. Al is ze als de opera begint ook al niet in goeden doen – ze start depressief, en daarna gaat het alleen maar bergaf. Je een hele opera inleven in haar grillige emotionele toestand én die intensiteit tot aan het eind intact houden, is slopend. Het zwaarst vind ik een sobere, simpel lijkende aria naar het einde toe, alleen begeleid door cello, clavecimbel en luit. Ze is op dat moment suïcidaal en zingt naar de maan: ‘Ik wou dat ik kon ophouden te bestaan zoals jij dat doet als de zon opkomt.’ Dat moet ik zingen terwijl ik op m’n zij lig, allerminst een ideale positie. Tegen die tijd ben ik uitgeput en aangedaan en zou ik kunnen janken. Maar zoals iedereen al heeft gemerkt: bij grote emoties begeeft je stem het meteen, dus ik moet mijn emoties en uitputting met grote wilskracht negeren. Een deel van mijn techniek is dat ik heb geleerd te huilen met heel mijn lichaam, behálve met mijn keel. Het is alsof er een coating van staal, een soort vestingmuur rond mijn stembanden is gegroeid.»

HUMO Concentratie is cruciaal. Gebeurt het nooit dat je op zo’n moment onwillekeurig moet denken aan een emotioneel incident uit je eigen leven? Dat je brein ongevraagd het minst nuttige en meest contraproductieve weetje uit je geheugen ophoest?

DiDonato «Natuurlijk. Ik heb opgetreden vlak nadat mijn vader was overleden, en ik had een héél innige band met mijn vader. Twee weken na zijn begrafenis moest ik in de Parijse opera ‘Idomeneo’ van Mozart zingen, een meesterwerk. Ik zong de rol van Idamante, de zoon van Idomeneo (DiDonato is mezzosopraan en die zingen, net zoals contratenoren, soms mannelijke rollen of rollen die ooit door castraten werden gezongen, red.). Idomeneo heeft een pact gesloten met de goden: hij moet de eerste persoon die hij ziet doden, wat natuurlijk zijn zoon blijkt te zijn… En als Idamante zijn vader voor het eerst sinds lang ziet, wijst die hem af. Grote emoties. (Stil, emotioneel) Dat moest ik allemaal doorleefd maar foutloos zingen nadat ik vier weken aan het sterfbed van mijn vader had gezeten, het meest traumatische moment van m’n leven...»

HUMO …op dit interview na.

null Beeld

DiDonato (lacht opgelucht) «…en dus stond ik in Parijs, in de opera, op het toneel, voor tweeduizend Parijzenaars die waar voor hun geld wilden en zong ik: ‘Il padre adorato, ik heb hem teruggevonden enkel om hem opnieuw te verliezen…’ Ik was in shock. ’t Is tien jaar geleden, maar ik weet nog steeds niet hoe ik me daar doorheen heb geslagen. Dat is het nut van training: je doet op automatische piloot wat je dertig jaar lang met ijzeren zelfdiscipline hebt geoefend. Enkele seconden nadat het doek was gevallen, ben ik ingestort.»

HUMO Wat doe je als al wat je omringt contraproductief werkt? Als je je als kwetsbare zangeres niet gesteund, maar gestoord weet door regie, decors, locatie, omstandigheden?

DiDonato «Ik zou me ervan af kunnen maken door te zeggen: ‘Negeren en doorbijten’, maar zo simpel is het natuurlijk niet. In een ideale wereld trekken componist, regisseur, orkest, producer en decorbouwer één lijn, maar de praktijk is soms anders. In Parijs werd eens een opera voorbereid waarin ik erg geloofde. Ik had er elders al een productie van gebracht die heel nauwgezet en intens was, gemaakt door een team dat ervaring koppelde aan ambitie en euforie. Maar in Parijs zei de regisseur op de eerste informele vergadering: ‘Ik vind deze opera een sof, met een potsierlijk libretto. Er valt niets mee aan te vangen…’ Enzovoort. Eén lange tirade over hoe hij het geld kon gebruiken, hoe hij niet meer terug kon, maar we moesten wel beseffen dat het een afgang zou worden. Dat is een koude douche voor wie zoals ik enthousiasme en drive verwacht. Zijn tirade getuigde van een totaal gebrek aan respect tegenover alle medewerkers, tegenover de componist, tegenover alle andere regisseurs die die opera wél behoorlijk op de planken hadden gebracht én tegenover alle regisseurs die hun rechterarm zouden gegeven hebben om dat werk te mogen regisseren. Zijn houding was onze kunstvorm onwaardig.»


Florence Nachtegaal

HUMO Welke barokopera geeft jou als uitvoerder de meest intense en betrouwbare inkijk in hoe het er in de 17de of 18de eeuw aan toe moet zijn gegaan?

DiDonato «Ik had graag toegekeken hoe ze in 1735 hier vlakbij in Covent Garden ‘Alcina’ van Händel voorbereidden. Het is geen heroïsche maar een magische, mystieke opera, met grote emoties en een verhaal over een betoverd eiland dat zich goed leende voor heel wat speciale effecten, die toen wellicht nieuw waren. Alcina is weer zo’n sterke maar fragiele, onevenwichtige, pathetische vrouw, een tovenares. Het publiek geloofde toen nog écht in heksen. En Händel kwam wellicht naar de repetities kijken… Spannend! Ik ruik de pas geverfde decors en het kaarsvet al.»

undefined

'Ik ga nooit in achtbanen omdat gillen slecht is voor de stembanden. Helaas, want I love them'

HUMO Jij bent goed geplaatst om te beoordelen hoe goed de zangers van toen waren. Ik ben geneigd te denken dat zangers nu veel preciezer zingen. Zelfs op plaatopnames van legendarische zangers als Caruso hoor je hen naar mijn gevoel slordiger zingen dan de huidige top dat doet.

DiDonato «Op ooggetuigen uit die tijd kun je je alvast niet verlaten, want die waren vaak geneigd om te overdrijven omdat ze door de ster werden betaald of omdat ze niets durfden te schrijven dat de financier, opdrachtgever of de man aan wie het werd opgedragen kon ontstemmen – vaak was dat de koning. Ofwel waren ze bitchy en subjectief. Je zou kunnen zeggen dat we nu meer kunnen omdat we kunnen teren op vijftig generaties alsmaar aangescherpte zangtechniek. Maar de beste zangers uit die tijd moeten écht subliem geweest zijn, want waarom zouden componisten uit die tijd anders zulke virtuoze partijen genoteerd hebben, als er niemand was die ze kon zingen? ‘Con l’ali di costanza’ is de moeilijkste aria die ik ken, en die dateert uit 1735.»

HUMO Ik kan je meteen laten terugflitsen naar 1735. Doe je het?

DiDonato «Gosh. Nee. Ooit gehoord van de pest? (lacht) En hygiëne is, geloof ik, pas in 1950 uitgevonden. Er was geen airco en geen wasmiddel die naam waardig, dus ik kan me indenken hoe die kostuums stonken. And, oh my God, the competition! Er bestaan wilde verhalen over hoe zangeressen elkaar in de haren vlogen omdat ze het niet aankonden dat Händel aria’s componeerde ‘voor die bitch en niet voor mij’! Maar wie weet, zou ik wel de favoriet van de meester geweest zijn!»

HUMO We praten nu al een hele tijd. Praten is slecht voor een zangeres. Wat laat je voor je stem?

DiDonato «Uiteraard rook ik niet, neem ik geen drugs en ga ik nooit naar discotheken of andere plekken waar je verplicht bent om te roepen. Daarnaast ga ik in pretparken nooit in achtbanen. Helaas, want I love them. Maar ik kan me niet bedwingen om dan honderd keer te gillen en te schreeuwen, en dat is zeer slecht voor de stembanden.»

HUMO Wat doe je wel voor je stem? Frank Sinatra zwom dagelijks ettelijke lengtes onder water om zijn longinhoud te vergroten, zodat hij frasen langer kon aanhouden.

DiDonato «Did he?! Briljant. Ik zwem ook onder water, maar alleen als ik moet optreden op een plek die hooggelegen is. Want het hooggebergte beneemt je de adem. Ik doe ook aan yoga, dat helpt.»

HUMO Geef eens een workshop en een masterclass van één zin?

DiDonato «Toen ik 26 was en mijn eerste successen oogstte, zei mijn zangleraar: ‘Joyce, je teert op je jeugd, je ambitie en je wilskracht, maar op die manier zal je carrière over vier jaar voorbij zijn.’ Techniek is alles.»

HUMO Je hebt net een documentaire gemaakt over de cultfiguur Florence Foster Jenkins. Da’s op zich al opmerkelijk: één van de beste zangeressen aller tijden maakt een documentaire over één van de slechtste zangeressen aller tijden. Ik heb de cd van Jenkins al jaren en speel ’m soms nadat ik zelf een aria heb gezongen, om me ervan te verzekeren dat het nog erger kan. Wat spreekt jou zo in haar aan?

DiDonato «Florence wordt altijd afgeschilderd als een verwend nest dat haar vrienden en kennissen en de werknemers van haar rijke echtgenoot onder druk zette om naar haar valse gekras te komen luisteren. En tot op zekere hoogte klopt dat: zij had het geld om tussen 1920 en 1944 Carnegie Hall af te huren. Maar die zaal was wel uitverkocht! En niet alleen omdat haar vriendinnen zich moreel verplicht voelden om Florences kattengejank te aanhoren. Ze was zeker een curiosum, ze had ongetwijfeld een gezond ego en ze was een prima donna in alle foute betekenissen van die term. Maar ik vind haar ook heel moedig en bewonder het feit dat ze simpelweg níét kon zingen. De drang om te zingen en zich te uiten was onbedwingbaar. En dan waagde ze zich ook nog eens aan de aria van de Koningin van de Nacht uit Mozarts ‘Toverfluit’, één van de allermoeilijkste coloratuuraria’s uit de geschiedenis van de opera! Ze volgde haar muze. Ze ging voluit. In mijn film is ze geen karikatuur, maar een heerlijk wijf. En zeventig jaar na haar dood verkopen haar platen nog steeds beter dan de mijne (lacht). Maar nu moet ik dringend weg.»

HUMO Wacht, ik vergeet nog iets…

DiDonato «De wereldvrede! Weet je wat: regel jij dat en hou me op de hoogte.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234