Op zoek naar de gelukkigste en ongelukkigste plaatsen ter wereld

Het boek ‘Melk, honing, kerosine: op reis naar de gelukkigste en ongelukkigste plaatsen ter wereld’ leidde reelancejournalist Jan De Deken van de Peruviaanse jungle en een Congolees natuurpark naar het Burning Man-festival, Japanse internetcafés en de Amerikaanse porno-industrie.

'In België zijn we niet meer bezig met vooruitgang, maar zijn we bang om te verliezen wat we hebben'

Na twee jaar freelancewerk vanuit zijn toenmalige thuisbasis in een Braziliaanse favela kreeg Jan De Deken zin in andere lucht. De drugsbendeoorlogen, de carnavaleske staatshoofden, de reggaetonbeats en de wijdvertakte corruptie begonnen de Gentse journalist te vervelen en hij voelde de horizon lonken. Of zoals De Deken schrijft: ‘Het jeukte. Mijn belangstelling voor Latijns-Amerika was verzilt en buiten lag een wereld vol vruchtbare grond.’

JAN DE DEKEN «Het is niet dat het écht saai begon te worden, maar ik begon me af te vragen of de Braziliaanse fenomenen waarover ik schreef, ook op andere plaatsen in de wereld plaatsvonden. Bovendien droomde ik er altijd al meer van om als journalist de wereld rond te reizen dan om correspondent op een vaste plek te zijn.»

HUMO En, wordt een mens gelukkig van de wereld rond te reizen en zich onderweg aan drank en drugs te laven?

DE DEKEN (lacht) «Geen idee, want dat is niet wat ik heb gedaan.»

HUMO In het eerste hoofdstuk neem je anders meteen de hallucinogene drug ayahuasca.

DE DEKEN «Gebruikers zouden dat geen drug noemen, eerder een geneeskrachtige plant die niet verslavend is.»

HUMO In hoofdstuk twee is er iets met cocaïnepasta en…

DE DEKEN (onderbreekt) «Ja, maar dat was per ongeluk! En verder neem ik het hele boek lang niets meer.»

HUMO De alcohol vloeit toch rijkelijk?

DE DEKEN «Ach, dat is een sociaal glijmiddel. Ik ben absoluut geen zuipschuit en kan wekenlang geen druppel aanraken, maar als ik op reis ben, drink ik iets vaker. Dat heeft alles met mijn werkwijze te maken. Ik ga de straat op en probeer om met veel mensen te praten. Dan krijg je weleens een glas aangeboden. Of twee. Maar daar komen ook de mooiste verhalen van. Alcohol maakt de mensen loslippiger. Al wil ik even aanstippen dat ik hen niet dronken voer om er bekentenissen uit te krijgen.»

HUMO Je zoekt wel de extremen op. Je had ook een jaar lang meditatief je tuin kunnen onderhouden om te onderzoeken of mensen daar niet even gelukkig van worden.

DE DEKEN «Dat moet iemand anders maar eens doen. Ik geloof in het belang van diepgravende journalistiek, maar ik doe het natuurlijk ook gewoon omdat ik het leuk vind. Ik ga graag op reis en blijf dan liefst niet te lang op de platgetreden paden. Het is interessanter om iets te gaan onderzoeken in conflictgebieden of de porno-industrie, en zo kom ik weleens in achterkamers of bizarre situaties terecht.»

HUMO Terwijl de gelukkigste mensen die je ontmoet, net de mensen lijken die een soort gematigdheid kennen in hun dagelijkse leven.

DE DEKEN «Dat is voor velen zeker het geval. Een groot deel van de Uruguayanen, ex-president José Mujica op kop, is daar een meester in. Maar als ik een rode draad moet aanwijzen, dan zijn de gelukkigste mensen die ik heb ontmoet de mensen met een passie. De Uruguayaanse gaucho (veehoeder, red.) die sterk blijft vasthouden aan een beroep dat geslachtofferd wordt aan de oprukkende moderniteit, vindt geluk in zijn bescheiden ambacht. Maar ik zag het ook bij de veel ambitieuzere prins Emmanuel de Merode. Als directeur van het Congolese Virungapark is hij een natuurbeschermer in oorlogsgebied. Die man heeft één van de moeilijkste jobs ter wereld en ziet zijn gezin nauwelijks, maar hij haalt veel geluk uit zijn job. Dat geldt overigens ook voor de pornosterren die ik heb ontmoet. De meisjes die in dat wereldje duiken omdat ze snel veel geld willen verdienen, worden er doodongelukkig. Maar in een bepaalde niche vind je mensen die heel gepassioneerd zijn door bondage en sm, en van die passie hun beroep hebben gemaakt. Zij leken me heel gelukkig.»

HUMO Zijn de ongelukkigste mensen die je tegenkwam dan de mensen die geen passie vinden in hun werk?

DE DEKEN «Ik denk dat dat vaak het geval is, maar ik wil het niet veralgemenen. Wat mij stoort aan al die geluksboeken, is dat ze te veel van dat soort waarheden naar boven brengen. Er bestaat geen wiskundige formule om gelukkig te worden.»

HUMO Maar een paar veralgemeningen zijn toch mogelijk?

DE DEKEN «Zeker. Goede sociale banden, familie, vrienden en gezondheid zijn belangrijk voor het geluksgevoel. Net als de levensomstandigheden. In straatarme landen, waar een job een luxe is, is een vast inkomen al genoeg om gelukkig te zijn. Bij ons is het een ander verhaal. Wij zijn die strijd voor basisbehoeften voorbij en focussen op andere waarden, zoals vrije tijd en voldoening vinden in onze job.

»Het is belangrijk voor mensen om zinvol werk te doen. Je moet er voldoening uit halen én het gevoel hebben dat wat je doet ook nuttig is voor de samenleving. Zo sprak ik veel ongelukkige mensen die voor VN-organisaties werken. Dat zijn verstandige mensen die zijn afgestudeerd met het idee om een verschil te maken in de wereld, maar dan terechtkomen in een bureaucratie waar ze moeten werken voor een baas die al twintig jaar comfortabel op zijn stoel zit en hun ambitie als een bedreiging voor zijn positie ziet. Dat creëert enorme frustraties. Zij worden dik betaald, maar zijn toch niet gelukkig. Dat vertelden ze me ook vlakaf.»

HUMO Kun jij zelf na zo’n wereldreis nog gelukkig worden op een appartement in hartje Gent?

DE DEKEN «Ik wil niet beweren dat we het hier in België slecht hebben, maar mensen die beweren dat onze samenleving superieur is, vind ik erg kortzichtig. België is op de meeste punten een goed land om te wonen, maar ik heb soms het gevoel dat het ons aan een gemeenschappelijk project ontbreekt. Een stad als Medellín in Colombia is objectief gezien een slechtere plek om te leven dan Gent. Ik heb een zoon en ik stuur hem liever hier naar school. Ook de sociale zekerheid en de algemene levensomstandigheden zijn hier beter, maar dáár heb je het gevoel dat mensen overeind aan het kruipen zijn. Ze hebben decennialang de grootste miserie over zich heen gekregen, van georganiseerde misdaad en drugsbendes tot paramilitairen en aanslagen, en het is er nog steeds verre van oké, maar je voelt er een soort vooruitgangsoptimisme.»

HUMO Er zullen natuurlijk altijd uitzonderingen zijn.

DE DEKEN «Je voelt hetzelfde in Bulgarije, een land dat in geluksonderzoeken consequent onderaan bengelt. Maar toen ik er was, kwamen de Bulgaren al maandenlang op straat om een einde aan de corruptie en de politieke stilstand te eisen. Optimisme is voor de Bulgaren misschien een groot woord, God weet dat het geen lachebekjes zijn, maar ze willen wél ergens naartoe. De Bulgaarse antropoloog Ditchev verwoordde het mooi: ‘De mens is niet gelukkig als hij niet evolueert. Het is als fietsen: als de pedalen niet draaien, val je om. Je moet vooruitgaan, voorbij de obstakels. Gelukkige samenlevingen hebben een doel, een plan.’ Nu, kun jij mij zeggen wat hier in België ons gemeenschappelijke project is? Ik niet. Als er al één is, dan is het door angst ingegeven. Het is niet gericht op de vooruitgang die we willen boeken, maar op wat we niet willen verliezen.

»Dus laat me zo op je vorige vraag antwoorden: ja, ik kan heel gelukkig zijn in België, zolang ik maar een paar maanden per jaar weg kan.»

Jan De Deken,

‘Melk, honing, kerosine’, Querido.

De boekpresentatie vindt plaats op donderdag 19 april om 20 uur in theater Tinnenpot in Gent.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234