null Beeld (C) STUART RUEL
Beeld (C) STUART RUEL

BOEK★★★★☆

‘Open water’ is een ijzersterk eerbetoon aan zwarte artiesten

In 1952 bestormde Ralph Ellison de Amerikaanse letteren met zijn roman ‘Onzichtbare man’, waarin een zwarte man beseft dat mensen hem simpelweg weigeren te zien wegens zijn huidskleur. Vreemd dat Caleb Azumah Nelson schoorvoetend toegeeft die klassieker nooit gelezen te hebben. Hetzelfde verpletterende verschil tussen bekeken en gezien worden vormt immers het leidmotief in zijn debuutroman ‘Open water’.

Wanneer een naamloze man in een Londense pub door een vriend wordt voorgesteld aan diens geliefde, wordt hij stiekem smoorverliefd op haar. Hoewel een relatie nog onmogelijk is, bloeit er een buitengewone vriendschap tussen de twee. De man en de vrouw – beiden zwarte uitzonderingen op witte scholen – zijn gevoelswezens die hun kwellingen succesvol kanaliseren via hun passies: hij als fotograaf, zij als danseres. Twee zielen die alleen bij elkaar zichzelf kunnen zijn, aarzelend om de vage grens tussen intieme vriendschap en liefdesrelatie te overschrijden, want liefde is ‘zowel zwemmen als verdrinken’.

Niet het doordeweekse scenario verklaart waarom ‘Open water’ door critici als het belangrijkste Britse debuut in jaren wordt onthaald, maar wel de unieke vertelstem, die het hoofdpersonage voortdurend toespreekt met ‘jij’. Hij spreekt zijn eigen protagonist aan en geeft hem instructies: ‘Verontschuldig je niet. Vergeef jezelf.’ Het jij-perspectief biedt een dusdanig dieptezicht dat de lezer geen verre observator blijft, maar een eigen rol krijgt toegewezen: het hoofdpersonage wordt vrijwel in 3D gevolgd. Het is geen goocheltrucje uit de cursus creatief schrijven, maar een originele én functionele krachttoer waardoor de lezer mee verliefd, gekwetst en vertederd wordt: ‘Je denkt na over wat het betekent om op deze manier te verlangen naar je beste vriendin. Je denkt aan hoe je dit gevoel al zo lang vasthoudt, tegenhoudt, binnenhoudt, omdat het soms makkelijker is om je in je eigen duisternis te verstoppen dan om naakt en kwetsbaar naar buiten te treden, knipperend tegen je eigen licht.’

null Beeld Querido
Beeld Querido

Daarnaast is ‘Open water’ een ijzersterk eerbetoon aan zwarte artiesten: hun wereldwijd gedeelde strijd om vrijheid drukt zich uit in allerlei kunstvormen. Zwarte artiesten motiveren hier velen om het hoofd boven water te houden. Geen Noel Gallagher of Nick Hornby, maar Kendrick Lamar en Zadie Smith om de Afrikaanse wortels te koesteren en zich enigszins thuis te voelen in de kille Londense straten. De Brits-Ghanese auteur strooit met vermeldingen van muziekhelden en drijft zijn verhaal op het urbane ritme van beats, waardoor een tekstuele soundtrack ontstaat bij underground Londen. Helaas verspeelt de roman hier wat maturiteit en subtiliteit, deels wegens een teveel aan clichés en herhalingen, deels omdat een vertaling van aan poetryslam grenzend taalgebruik onherroepelijk misvormt (‘This is not a drill’ heeft een andere connotatie dan ‘Dit is geen oefening’).

De 26-jarige debutant excelleert niettemin in de wijze waarop hij racisme, etnische profilering en politiegeweld als onontkoombare hindernissen op de levensweg van zijn personages plaatst. De dagelijkse ervaring aan de zijlijn van de oer-Britse samenleving te staan zonder ooit mee te mogen spelen vreet aan de hoofdpersoon, net als de onveranderlijke blik waarmee hij als bedreigend wordt bekeken. Hoewel zijn angst en woede gedeeltelijk worden opgevangen door vriendschap en creativiteit, maakt het hem te fragiel om zijn kwetsbaarheid te delen. Want kan er bij zo’n frustrerende ongelijkheid iets onvoorwaardelijks bloeien? Kan iemand je gehele ik aanvaarden als je zo verscheurd bent? Hoe kun je liefhebben tussen zoveel haat?

Terwijl de woke polemiek begint te lijken op een tweegevecht in een western, zouden we bijna vergeten hoe structureel racisme het alledaagse leven van velen bepaalt. Godzijdank blijven literaire helden dat zichtbaar maken.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234