null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Leven als God en gouvernante in Frankrijk

Oud-aartsbisschop André Léonard en zijn gouvernante: ‘Een collega zei: ‘Ga je werken voor die klootzak?’’

De laatste berichten waren niet zo best. Voormalig aartsbisschop André Léonard (82), die zich in het zuiden van Frankrijk had teruggetrokken, was besmet met corona. Hij had drie hartinfarcten overleefd. Was gereanimeerd. En nu had hij in zijn testament laten opnemen dat hij niet in België wil worden begraven. Alleen zijn gouvernante, Veerle Lodrigo (54), vertegenwoordigt de band met het moederland nog. ‘Ik heb geen spijt dat ik hem ben gevolgd. Wie heeft een baas die je bedankt voor alles wat je doet?’

Jan Antonissen

De kleine pastorij in de schaduw van de modernistische kerk van Savines-le-Lac, waar Veerle Lodrigo en André Léonard hun intrek hebben genomen, biedt een verbluffend uitzicht. Een uitgestrekt meer en kale Alpenreuzen waar ook nu, in volle klimaatcrisis, eeuwige sneeuw op ligt. Aan de overkant bevindt zich, naast de ruige bergpassen van de Col de la Bonette en de Col d’Allos, het bedevaartsoord van Notre-Dame-du-Laus. Dat wordt in principe de laatste bestemming van monseigneur Léonard: veel dichter bij de hemel kan een mens niet komen.

‘In maart 2016 zijn we in Frankrijk neergestreken,’ zegt Veerle Lodrigo, ‘en binnen de week voelde ik me thuis. Hier is niets, maar je hebt alles: de bergen, het meer en de zon. In het dorp zijn een paar winkeltjes voor het hoogstnodige en een restaurant waar ze altijd een plaatsje voor ons vinden. Ik zou niet meer in een stad kunnen wonen. De rust bevalt me veel te goed.’

Lodrigo is een Gentse (‘Ik ben van mening: Gents is een dialect, Antwerps een spraakgebrek’) die in 2010 een carrièreswitch maakte: ze verhuisde van de verkeerstoren van Brussel-Zuid naar het aartsbisdom in Mechelen. Ze volgde André Léonard, die ze al langer kende.

VEERLE LODRIGO «Met een vriend, organist Herman Streulens, had ik in 2004 een orgel hersteld voor de parochie van Wépion. Na de mis, waarin het gerestaureerde orgel was ingewijd, kwam monseigneur Léonard, de toenmalige bisschop van Namen, met ons spreken. Het is te zeggen: hij sprak met Streulens. Ik bleef, zoals gebruikelijk, op de achtergrond. Na verloop van tijd draaide monseigneur zich naar mij om: ‘Et vous, qui êtes-vous?’ ‘De assistente.’ ‘Nee,’ zei hij. ‘Wat is uw naam?’ ‘Veerle.’ Dat was ons eerste gesprek (lacht).

»Later hielp ik tijdens de receptie met het uitschenken van de wijn. Monseigneur liet wel drie keer zijn glas bijvullen. Na het buffet kwam hij ook bij ons aan tafel zitten en zijn we echt in gesprek geraakt. Het was een goed contact, en dat is het gebleven. Ik ging geregeld naar hem toe, hij kwam ook naar mij. Ik heb ook in het bisdom van Namen gestudeerd voor mijn examens aan het spoor.

»Toen hij in 2010 aartsbisschop werd, dacht ik: nu zal ik hem niet meer zo vaak zien. Maar op een dag riep hij me naar zijn kantoor. ‘Ik wil je iets vragen,’ zei hij. Ik zeg: ‘Ik weet al wat u wilt vragen: mijn antwoord is ja.’ Hij was stomverbaasd (lacht).

»In zijn kantoor stelde hij voor dat ik in het aartsbisdom Mechelen-Brussel voor hem zou zorgen. De twee zusters die dat voor hem in Namen deden, waren daar niet meer toe in staat. Zuster Anne-Marie was de 100 voorbij, zuster Monique sprak geen woord Nederlands. Dankzij mijn baan bij het spoor was ik tweetalig, en ik kon goed koken, zei hij. Ik heb onmiddellijk mijn ontslag gegeven: drie weken later ben ik naar Mechelen verhuisd.»

HUMO Waarom zei u zo snel ja?

LODRIGO «Wie heeft een baas die je bedankt voor alles wat je doet? Was gedaan? ‘Bedankt’. Hemden gestreken? ‘Bedankt.’ Vuilnisbakken leeggemaakt? ‘Bedankt.’ Toen monseigneur in 2015 besloot om naar Frankrijk te verhuizen, wist hij dat dat voor mij een grote stap was. Mijn vader was net overleden, ik moest mijn moeder alleen achterlaten. Maar ik heb geen spijt: ik heb nog bijna elke dag contact met haar via Skype of WhatsApp.»

RAMP VAN BUIZINGEN

André Léonard is niet thuis. Hij is in zijn wagentje naar een naburige parochie gekacheld om de mis op te dragen. Veerle Lodrigo verwacht hem pas tegen de middag terug. Maar ook dan zal hij niet deelnemen aan het interview. Via mail liet Léonard weten dat zijn gehoor het niet meer doet: een gesprek met een journalist kan niet meer. Hij was wel bereid schriftelijke vragen te beantwoorden.

Over de rol van Lodrigo in zijn leven schreef hij: ‘Zelf noemt zij het assistante de vie, zoals dat in Frankrijk heet. Zij is een uitstekende kok, handig in huis, bedreven in informatica en muziek. Sinds mijn ziekte waakt ze ook over mijn gezondheid. Ze is me erg dierbaar. In de pastorij van Savines-le-Lac heeft ze haar onafhankelijkheid: we hebben elk onze eigen verdieping. De salon, op mijn verdieping, gebruik ik niet, tenzij om tien minuten per dagen de actualiteit op Euronews te volgen of soms een film te kijken.’

HUMO Begrijpt u dat zij haar leven voor u heeft opzijgezet?

ANDRÉ LÉONARD «Ik heb niet eens moeten vragen dat zij zich voor mij zou opofferen. Toen ik in februari 2010 aartsbisschop werd, vond de treinramp van Buizingen plaats (met 19 doden en 171 gewonden, red.). Zij was in de verkeerstoren als één van de eersten op de hoogte. Dat heeft haar getraumatiseerd.

»Zuster Monique heeft Veerle gesuggereerd als gouvernante in het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Een opluchting voor haar: na de tragedie van Buizingen wilde ze niet meer aan het spoor werken.»

LODRIGO «Het ongeval in Buizingen gebeurde in de vroege shift, om halfnegen ’s ochtends. De ene oproep na de andere kwam binnen, de ene nog zorgwekkender dan de andere: ‘Hier ligt een arm, een been, een hoofd!’ ‘Stuur meer dokters!’ ‘Meer ambulances!’ (Zucht) Toen mijn collega en ik werden afgelost, kregen we te horen dat we er niet uitzagen: ‘Jullie zien grijs.’ Maar ’s anderdaags konden we weer aan de slag, zonder psychologische bijstand. Het heeft maanden geduurd voor ik het ongeval had verwerkt: ik heb er nachtenlang van wakker gelegen.»

HUMO Was de ramp van Buizingen te vermijden geweest?

LODRIGO «Ik heb het recht niet om daarover te spreken.»

HUMO Het feit dat u na de ramp bent vertrokken, zegt wel iets.

LODRIGO «Het zegt voldoende, maar ik heb niet het recht om in detail te treden. Laten we het erop houden dat het de druppel was. Ik had al besloten het spoor te verlaten. De dag na de ramp in Buizingen heb ik bij de personeelsverantwoordelijke van het aartsbisdom mijn contract als gouvernante getekend.»

HUMO Vroeger was een gouvernante ‘de meid van de pastoor’. Houdt u van die omschrijving?

LODRIGO «Ik doe voor monseigneur wat onze moeders voor ons hebben gedaan. Alleen: ik krijg ervoor betaald.»

HUMO U was een vrijgevochten vrouw met een mooie baan. Hadden mensen in uw omgeving begrip voor uw keuze?

LODRIGO «Sommigen hebben me laten vallen, anderen zijn vrienden gebleven. Op het werk zei een collega: ‘Ga je werken bij die klootzak?’ De collega, een lesbienne, nam aanstoot aan homo-onvriendelijke uitspraken die monseigneur had gedaan. Het was de tijd dat hij aids ‘een vorm van immanente rechtvaardigheid’ had genoemd. Een uitspraak die uit zijn context was gerukt.»

HUMO Wat zeiden uw ouders?

LODRIGO «‘Je hebt nu een baan met een vast inkomen en een mooi pensioen. Moet je dat echt op het spel zetten?’ (lacht) Ze hadden een punt, maar moest ik daarom tegen mijn zin in Brussel blijven werken en depressief worden? Mijn ouders zijn niet-praktiserende katholieken. Ze begrepen niet dat ik voor de aartsbisschop ging werken. Het lag moeilijk. Maar toen ze hem hadden ontmoet, was er geen discussie meer.»

HUMO U bent geen geestelijke. Hebt u overwogen om in te treden?

LODRIGO «Nee, daar had monseigneur me ook voor gewaarschuwd: ‘U bent niet geschikt voor het klooster, u houdt het daar geen maand uit.’

»Een kerkganger ben ik tot mijn plechtige communie geweest, daarna was het afgelopen. Kent u de grap van die drie pastoors die last hebben van duiven in de kerk? Zegt de één: ‘Ik strooi gif.’ De ander: ‘Ik schiet ze dood.’ De derde heeft een nog veel effectiever middel: ‘Ik doop ze en laat ze hun eerste en plechtige communie doen, daarna zie ik ze nooit meer.’ (lacht)

»Een roeping heb ik dus nooit gehad, maar rond 2000 ben ik wel met vrienden op bedevaart naar Italië gegaan, van Loreto naar Manduria. Toen is het vlammetje in mij opgeflakkerd, sindsdien ga ik ook weer naar de kerk.»

Veerle Lodrigo: ‘Sommige mensen in mijn omgeving hebben me laten vallen vanwege mijn keuze om voor monseigneur Léonard te werken. ‘Ga je werken voor die klootzak?’ vroeg een collega.’ Beeld Photo News
Veerle Lodrigo: ‘Sommige mensen in mijn omgeving hebben me laten vallen vanwege mijn keuze om voor monseigneur Léonard te werken. ‘Ga je werken voor die klootzak?’ vroeg een collega.’Beeld Photo News

PALING DANNEELS

HUMO U hebt, als gouvernante van de aartsbisschop, aan de top van de Belgische kerk gezeten. Wat hebt u daar gezien?

LODRIGO «Veel. Ik wil daar niet op ingaan.»

HUMO Monseigneur Léonard was pas aartsbisschop toen de zaak-Vangheluwe losbarstte.

LODRIGO «Heel bizar: één maand nadat hij was aangesteld, kwam die zaak bovendrijven.»

HUMO De neef van Roger Vangheluwe, het slachtoffer dat het seksueel misbruik door de Brugse bisschop aan het licht bracht, had een gesprek aangevraagd met Vangheluwe en de aartsbisschop. Tot zijn verbazing daagde Vangheluwe op met zijn vriend kardinaal Danneels – en niet met Léonard.

LODRIGO «Kardinaal Danneels was betrokken bij de affaire. Vermoedelijk heeft hij het dossier op het bord van zijn opvolger gelegd, als een vergiftigd geschenk. Danneels en Léonard, dat was pique à pique: monseigneur heeft een rechtlijnige manier van denken, Danneels was een paling.

»Ik was in het aartsbisschoppelijk paleis toen het parket binnenviel voor Operatie Kelk (het gerechtelijk onderzoek naar seksueel misbruik in de kerk, red.). In volle bisschoppenconferentie namen de speurders de telefoons en identiteitskaarten van alle aanwezigen in beslag. Iedereen moest urenlang blijven zitten, zelfs naar het toilet gaan kon alleen onder politiebegeleiding.

»Speurders gooiden honderden dossiers uit het archief in een vrachtwagen, braken een crypte open en keken in mijn oven of ik er niets had verstopt. Na lang aandringen mocht ik koken met de laatste restjes uit de diepvriezer, voor vijftig man. Een héél ambetante dag.»

HUMO In 2015 werd Léonard, als enige topman in de Belgische kerk, veroordeeld voor schuldig verzuim in dossiers over seksueel misbruik. Deed dat pijn?

LODRIGO «Het heeft mij pijn gedaan. Ik stel me de vraag: staan al die andere bisschoppen wél recht in hun schoenen? Ze hadden een slachtoffer nodig en hij was sowieso het zwarte schaap. Daarom hebben ze het in zijn richting geduwd.»

LÉONARD (in een mail) «Wat die veroordeling betreft: de rechtbank heeft me verantwoordelijk geacht voor 5 procent van de psychische problemen van een seminarist die ik had gevraagd het seminarie te verlaten vanwege homoseksuele contacten. De seminarist beweerde dat ik niet de juiste maatregelen had genomen tegen een priester die hem had misbruikt, terwijl hij me had gesmeekt om geen actie te ondernemen tegen die man. Hij had pas een klacht ingediend nadat de feiten verjaard waren.

»Achteraf heb ik maatregelen genomen, wellicht iets te laat. De seminarist en ik hebben elkaar ontmoet en we hebben ons verzoend.»

HUMO Mevrouw Lodrigo, had u snel door dat monseigneur Léonard een buitenbeentje in de Belgische kerk was?

LODRIGO «Dat ben ik in Mechelen beginnen te beseffen: hij stond, als aartsbisschop, vaak alleen met zijn overtuiging.»

HUMO Hij staat te boek als ultraconservatief.

LODRIGO «Is hij conservatief? (Blaast) Nee, anders zou hij niet openstaan voor de mariale bewegingen en de charismatische vernieuwing in de kerk. Maar wit is wit en zwart is zwart. Grijs bestaat niet voor hem. Ik ben ook zo: het is pis of kak. Geen gekonkel. Alleen, hij is diplomatischer dan ik.»

HUMO (kijkt verbaasd)

LODRIGO «Hij was héél diplomatisch als aartsbisschop. Maar als hij iets wil bereiken, gaat hij rechtdoor.»

LÉONARD (in een mail) «Ik heb geen spijt van mijn daden, zeker niet van de manier waarop ik het seminarie van Namen heb hervormd. Daardoor is het nu hét seminarie voor Franstalig België. Met Gods genade heb ik er negentig priesters voor het bisdom Namen gewijd, en twintig voor het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Een seminarie kan pas floreren als het in perfecte harmonie is met de leer van de katholieke kerk. Jongeren zullen zich alleen levenslang engageren en de celibaatsgelofte nakomen als de theologie én de pastorale praktijk stroken met het opperste leergezag. Ik heb wel spijt van de stelligheid waarmee ik mijn overtuiging heb verkondigd: die was soms verpletterend.»

HUMO Had Léonard als aartsbisschop geen enkele medestander bij de bisschoppen?

LODRIGO «Met Guy Harpigny, bisschop van Doornik, kon hij het goed vinden. Met Pierre Warin, hulpbisschop van Namen (intussen bisschop van Namen, red.) ook. Met de Vlaamse bisschoppen was het contact minder warm. Maar goed, u hebt ook gezien wat de Vlaamse bisschoppen laatst hebben beslist: ze geven homoseksuele liefdesparen voortaan ook de zegening. De hele katholieke wereld staat ervan te kijken. Iedereen vindt dat de Vlaamse bisschoppen hun boekje te buiten gaan.»

HUMO Vindt u dat ook?

LODRIGO «Ik heb niets tegen homo’s of lesbiennes: ik had in België genoeg vrienden die andersgeaard zijn. Die mensen mogen wat mij betreft hand in hand over straat lopen, elkaar een zoen geven – geen probleem. Maar halfnaakt op praalwagens staan dansen in Pride-optochten, nee, dat gaat er bij mij niet in. Dat moeten wij, hetero’s, ook niet proberen. Ze zouden ons de bak indraaien voor openbare zedenschennis. Met die verschuiving heb ik het moeilijk. Homo’s eisen stilaan meer rechten op dan hetero’s.»

VERZETSHELD

HUMO Johannes Paulus II en Benedictus XVI waren twee pausen met wie Léonard het goed kon vinden. Heeft hij als aartsbisschop meer steun genoten in buiten- dan in binnenland?

LODRIGO «Vast en zeker. U kent het spreekwoord: een profeet wordt in eigen land niet geëerd. Monseigneur heeft af en toe nog contact met Benedictus XVI. De man is 95 maar nog heel helder. Pas op, niet iedereen in België is anti-Léonard. Veel mensen dragen hem nog altijd een warm hart toe. Dat zie ik als ik de post uithaal: de brievenbus puilt uit.»

HUMO Hij heeft een cultstatus op het internet.

LODRIGO (knikt)

HUMO Voor sommigen is hij een verzetsheld binnen de kerk.

LODRIGO «Hij heeft een grote fanclub (lacht)

HUMO Ook het koningshuis schaart zich onder de supporters van Léonard.

LODRIGO «Dat is juist.»

HUMO Filip en Mathilde zijn leden van de charismatische vernieuwing, die Léonard mee heeft gepromoot.

LODRIGO «Jazeker. (Zwijgt) Op een keer heeft monseigneur gesproken over een ontmoeting met Filip en Mathilde op het paleis. Op het bureau van de koning lag het boek ‘Métaphysique de l’être’ – ‘De metafysica van het zijn’: een erg ingewikkeld boek van monseigneur, ik ben niet verder geraakt dan pagina twee. Maar ze hebben erover gesproken, en Filip wist op elke vraag te antwoorden. ‘Hij had het boek niet alleen gelezen, hij had het ook begrepen,’ zei monseigneur.»

HUMO Léonard is, in tegenstelling tot zijn voorgangers als aartsbisschop, níét tot kardinaal benoemd door de huidige paus Franciscus. Was dat een ontgoocheling?

LODRIGO «‘Misschien maar best dat ik geen kardinaal ben geworden,’ zegt hij soms. ‘Anders moest ik voortdurend over en weer naar Rome reizen.’ Tegelijk heeft het hem vast verdriet gedaan. Zijn opvolger, Jozef De Kesel, is wél tot kardinaal benoemd. En zelfs Luc Van Looy, de voormalige bisschop van Gent, heeft de titel gekregen (en daarna teruggegeven, na kritiek op zijn lakse optreden in dossiers van seksueel misbruik, red.). Wat heeft Van Looy meer verwezenlijkt dan Léonard?

»Monseigneur heeft prachtige dingen gedaan. Hij had altijd veel oog voor mensen die een abortus hebben laten uitvoeren. Elk jaar droeg hij een mis voor hen op. Maar hij pakte dat slim aan: het was een mis voor mensen die een kind hadden verloren door een abortus of een miskraam. Niemand wist het van elkaar. Hij bracht twee verschillende groepen samen, hij opende de deur voor iedereen. Dat waren heel ontroerende momenten.»

LÉONARD (in een mail) «Toen paus Franciscus me niet tot kardinaal creëerde, veronderstelde ik dat hij voorrang gaf aan bisdommen in de periferie, waar ze nog nooit een kardinaal van dichtbij hadden gezien. Die veronderstelling bleek niet te kloppen. Mijn opvolger als aartsbisschop werd wél kardinaal. De meest waarschijnlijke hypothese is dus: mijn bisschoppelijke stijl strookt niet met het door Rome gewenste profiel. Dat heeft heel wat Belgen verdriet gedaan. Ikzelf vind het kardinaalsbeleid vreemd, maar het komt me eerlijk gezegd ook wel goed uit. Wat zou er van mij zijn geworden als ik nu purper droeg? Een kardinaal moet verscheidene keren per jaar deelnemen aan zinvolle en zinloze vergaderingen in Rome, terwijl ik, sinds mijn pensionering in Frankrijk, een buitengewoon priesterleven leid: ik heb nooit zo vaak de biecht afgenomen, zoveel mensen begeleid, retraites gepredikt, theologische en filosofische sessies geleid. Zoals Edith Piaf zou zeggen: ‘Je ne regrette rien.’»

HUMO U hebt uw testament opgemaakt. Daar staat in dat u niet in België wil worden begraven. Waarom niet?

LÉONARD «De bisschoppen van Namen worden begraven in de kelder van de kathedraal van Saint-Aubain, een sinistere en weinig toegankelijke plek. De aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel zijn er niet beter aan toe. De crypte waarin zij liggen, is niet toegankelijk tenzij op afspraak. Daarom heb ik een plekje gevraagd op het kerkhof dat grenst aan het heiligdom van Notre-Dame-du-Laus, waar ik gedurende enkele jaren kapelaan was. Belgische en Franse pelgrims zullen er in open lucht voor me kunnen bidden. Dat lijkt me beter dan in sombere bisschoppelijke catacomben.»

LODRIGO «Monseigneur heeft járen geleden, op uitnodiging van de Franse bisschop Jean-Michel Di Falco, voor het eerst Notre-Dame-du-Laus bezocht. Dat was hem erg bevallen. En in 2012 heeft Di Falco met zijn groep zingende priesters Les Prêtres in Vorst Nationaal opgetreden. Toen heeft monseigneur het idee bij hem aangekaart: ‘Als ik met pensioen ga, wil ik graag mijn laatste jaren ten dienste stellen van Notre-Dame-du-Laus.’ ‘Prima,’ zei Di Falco, ‘neem contact met me op als het zover is.’

»Hij is daar vijf jaar lang kapelaan geweest. En in het weekend was hij onderpastoor voor de veertien parochies van Savines-Embrun.»

HUMO De aartsbisschop werd onderpastoor. Du jamais vu. Of was het toch vooral een afscheid van België, dat hem onheus had behandeld?

LODRIGO «Na zijn pensioen wilde monseigneur niet meer reageren op de minste scheet die in de Belgische kerk werd gelaten. Hij had geen zin meer om journalisten te woord te staan. En: het mariale bedevaartsoord Notre-Dame-du-Laus trok hem aan.»

HUMO Daar wil hij nu ook worden begraven, niet in Namen of Mechelen.

LODRIGO «Hij heeft gebroken, hè. (Zwijgt) Er is in Mechelen nog één plaatsje vrij, in principe is dat voor hem. Maar hij heeft bedankt voor de eer. Dat verbaast me niet, maar ik had wel verwacht dat hij zou hebben gekozen voor het familiegraf in Jambes, waar zijn ouders en broers liggen. Blijkbaar is daar geen plaats meer. Maar dat maakt hem niets uit: hij wil per se Notre-Dame-du-Laus. (Er stopt een wagen voor de pastorij) Daar is hij.»

HUMO Misschien is het de fotograaf.

LODRIGO «Nee, ik ken hem: het is zijn voetstap (lacht)

André Léonard: ‘Sinds mijn zware gezondheidsproblemen denk ik vaak aan de dood. Die gedachte helpt me om mezelf te vergeten. Beeld Photo News
André Léonard: ‘Sinds mijn zware gezondheidsproblemen denk ik vaak aan de dood. Die gedachte helpt me om mezelf te vergeten.Beeld Photo News

STEMPEL VAN DE DUIVEL

HUMO Kunnen we het nog even over het afgelopen voorjaar hebben, toen na een coronabesmetting de slechte medische bulletins elkaar snel opvolgden. Monseigneur Léonard heeft geen prik gekregen. Uit principe?

LODRIGO «Het griepvaccin nemen wij ook niet. Wij kiezen voor de homeopathische variant, in korrels: die werkt even goed. Ikzelf ben drie keer ingeënt tegen corona, maar ik ken heel wat mensen die ondanks een prik ziek zijn geworden. Dus, wie heeft gelijk?

»Op een bepaald moment had monseigneur corona en ik niet. Hij is tien dagen binnengebleven zonder dat hij er veel last van had, al moest hij wel aan de zuurstof. Maar eind februari zat hij tegenover mij aan tafel en wees hij naar zijn hartstreek: ‘Ik heb pijn.’ Achteraf bleek het zijn derde hartinfarct van de ochtend te zijn. Ik heb een ambulance gebeld, maar meneer was liedjes van Georges Brassens aan het zingen en lollekes aan het vertellen toen ze hem meenamen – dingen die hij zich nu niet meer herinnert.

»Enkele weken later kreeg ik telefoon uit het ziekenhuis in Aix-en-Provence: monseigneur had zich verslikt in zijn soep. De soep was in zijn verkeerde keelgat geschoten en in zijn long beland: ze hadden hem moeten reanimeren. Dat heeft hem een enórme krak gegeven.»

HUMO Het einde was nabij: in Aix heeft hij de ziekenzalving gekregen.

LODRIGO «Van de aartsbisschop.»

HUMO ‘Eén van de mooiste momenten uit mijn leven,’ zei hij daarover.

LODRIGO «Met mij heeft hij er niet over gesproken. Ik heb hem enkele dagen later met de ambulance naar huis laten brengen, zonder zuurstoffles. Maar dat ging dus niet. Hij moest naar het ziekenhuis in Gap, waar ze hem drie weken lang op onmenselijke wijze hebben behandeld. Als ik hem niet waste, gebeurde het niet.»

HUMO Was het ziekenhuis overbevraagd?

LODRIGO «Er stonden heel wat kamers leeg. (Zwijgt)Vieke,’ vroeg hij aan de telefoon, ‘als je morgen langskomt, breng je dan iets mee om te drinken? In het ziekenhuis hebben ze niets meer.’ Na het incident met de soep moest monseigneur zijn eten en drinken in de vorm van gel opnemen, zodat hij zich niet meer kon verslikken. Blijkbaar was dat te veel gevraagd. ’s Anderdaags sprak ik er een verpleegster over aan. ‘‘Monseigneur Léonard heeft dorst,’ zei ik. ‘U bedoelt: het nummer 314?’ ‘Nee,’ zeg ik, ‘monseigneur Léonard op kamer 314.’

»Twee dagen later kom ik zijn kamer binnen, maar ik zie hem nergens. Ik hoor wel zijn stem: (bootst verzwakt stemgeluid na) ‘Hallo, hallo, hallo!’ Ze hadden hem op het toilet gezet, maar hij kon er niet af. Ik zeg: ‘Hoelang zit u hier al, monseigneur?’ – ‘Een uur of twee.’

»‘Hij moet op de rode knop duwen voor hulp,’ zei de verpleegster achteraf. ‘Dat hebben we hem verteld.’ Ze waren vergeten dat monseigneur doof is. (Zucht) Ik heb toen met onze huisarts een brief naar de ziekenhuisdirectie geschreven: we zouden hem op eigen verantwoordelijkheid terug naar huis halen en hier verzorgen.

»Ik heb ook een verpleegster uit België laten komen, die op de palliatieve afdeling werkt. Zij heeft ons tot mei bijgestaan, samen met een fysiotherapeut en een voedingsspecialist. En geleidelijk aan is monseigneur erdoor gekomen.»

HUMO U vergeet de therapeutische waarde van de Kuifje-strips te vermelden.

LODRIGO (lacht) «Toen ik voor het eerst met ‘Kuifje in het land van de Sovjets’, de eerste strip van Hergé, in het ziekenhuis verscheen, juichte hij als een klein kind: ‘Kuifje!’ Ik heb ’m, één voor één, de hele reeks gebracht. Zo waren zijn dagen gevuld. En kreeg hij weer moed.»

LÉONARD (in een mail) «Naar wat ik verneem – ik herinner het me zelf niet – heb ik gedurende enkele dagen een lichte coronabesmetting gehad. Een paar weken later is daar een drievoudig hartinfarct op gevolgd. Of er een rechtstreeks verband met de besmetting was, kan niemand zeggen. Intussen ben ik nog altijd niet ingeënt. Dat heeft ook geen belang: het is bewezen dat je, ook als je zelf bent ingeënt, een ander kunt besmetten of zelf besmet kunt raken.»

HUMO Mevrouw Lodrigo, probeert u monseigneur te overtuigen zich alsnog te laten prikken?

LODRIGO «Dat heeft geen zin (schatert)

HUMO De antivaxbeweging is sterk in bepaalde delen van de kerk. Een prik geldt er als ‘het stempel van de duivel’. Denkt monseigneur er ook zo over?

LODRIGO (schudt het hoofd) «Voor hem is het vooral geldklopperij. ‘Het helpt toch niet,’ zegt hij (Léonard loopt voorbij de salon rechtstreeks naar zijn kantoor, zonder een woord te zeggen)

HUMO Wil hij niet storen?

LODRIGO «Hij heeft te veel aan zijn hoofd, vermoed ik: morgen moet hij nog een begrafenis doen. Ik ben dat gewend, hij komt thuis en kruipt in zijn kot. Wij zien elkaar niet zo vaak in de loop van de dag. Bij het eten, ja, en als hij heeft geknoeid met zijn computer: ‘Vieke, kun je mijn document terugvinden?’ (lacht)»

André Léonard: ‘Ik heb gevraagd om hier in Frankrijk begraven te worden. Dat lijkt me beter dan in de sombere catacomben die voorzien zijn voor de bisschoppen van Namen en de aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel.’ Beeld Photo News
André Léonard: ‘Ik heb gevraagd om hier in Frankrijk begraven te worden. Dat lijkt me beter dan in de sombere catacomben die voorzien zijn voor de bisschoppen van Namen en de aartsbisschoppen van Mechelen-Brussel.’Beeld Photo News

OLIFANTENGEHEUGEN

HUMO Hij is oud geworden, als ik dat mag zeggen.

LODRIGO «Je ziet het verschil met dit voorjaar: hij is ontzettend vermagerd. Ik doe er alles aan om hem weer wat te laten aankomen en een boterhammetje meer te laten eten, maar het lukt moeilijk. Ziekte komt te paard en gaat te voet.»

HUMO Is hij bezig met het einde?

LODRIGO «Twee jaar geleden heeft hij me al een exemplaar van zijn testament gegeven. Ik wilde het niet. ‘Tutut,’ zei hij. Ik heb het testament ongeopend geklasseerd. En ik heb er de lijst aan toegevoegd van de mensen die ik moet waarschuwen als hem iets overkomt. Maar laatst zei hij dat hij nog enkele dingen in zijn testament wilde aanpassen. Ik wil niet weten wat. De tijd zal het wel uitwijzen: het is zijn wil.»

LÉONARD (in een mail) «Sinds mijn zware gezondheidsproblemen denk ik vaak aan de dood. Die gedachte helpt me om me te bekeren, me los te maken, mezelf te vergeten. De dood vervult me met een zekere angst, maar ook met een groot vertrouwen in de barmhartigheid van de Heer. Ik probeer de tijd die me rest zo goed mogelijk te benutten voor de verkenning van ‘de nieuwe hemelen en de nieuwe aarde’ waarnaar het boek ‘Apocalyps’ ons doet verlangen.»

HUMO Zijn geest is nog helder.

LODRIGO «Zijn geest is perfect. En hij heeft, behalve voor de periode van zijn ziekte, een olifantengeheugen.»

HUMO Wat zou het voor u betekenen als hij zou komen te gaan?

LODRIGO (schiet vol) «Dat zou een groot verdriet zijn. Ik denk er zo weinig mogelijk aan.»

HUMO U houdt echt van hem, hè?

LODRIGO «Op den duur is het een vader-dochterrelatie. Hij is oprecht, eerlijk en goed voor mij. Op zijn manier zorgt hij ook voor mij. Vorige week zag ik hem drie zakken afval naar zijn wagen slepen voor het containerpark. Het lukte niet, maar dat deed hij dus om mij te ontzien. Hij is een goede vriend, bij wie ik terechtkan met al mijn vragen, met mijn vreugde en verdriet.»

HUMO Lijkt hij op uw vader?

LODRIGO «Mijn vader was streng maar rechtvaardig. Hij is niet zo streng (lacht)

HUMO Hebt u zich ooit fysiek tot hem aangetrokken gevoeld?

LODRIGO «In gevoelsmatig en geestelijk opzicht is het een match tussen ons. Maar fysieke aantrekking? Jamais de la vie. Ik heb ook niet de indruk dat het bij hem zo is.»

HUMO Hebt u vroeger een relatie gehad?

LODRIGO «Verscheidene relaties, maar die hebben me niet gelukkig gemaakt. Ik ben nooit getrouwd.»

HUMO Bent u nu wel gelukkig?

LODRIGO «Dat vraagt mijn ma ook: ‘Ben je daar wel gelukkig?’ – ‘Ja, ma.’ En dan vraagt ze: ‘Ben je nog van plan naar België terug te keren?’ – ‘Nee, ma, ik zie me niet meer terugkeren.’

»Ik heb in het verleden aan het spoor gewerkt, in een drukkerij, een notariaat, een muziekhandel, een tennisclub, het Gravensteen, een cafetaria, een kiosk: als je wilt werken, vind je werk. Ik voel me niet te goed om rekken aan te vullen in de supermarkt. Maar weggaan? Nee, dat is het plan niet. Het is hier veel te mooi.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234