'Over België ben ik heel ongerust.' Al Qaeda, IS en het Westen: de nachtmerrie van Pulitzer Prize-winnaar Joby Warrick

Op het riante dakterras van The Washington Post hebben Joby Warrick en ik het over een échte vijand van het Witte Huis: Humam Khalil al-Balawi. Vreemd trouwens dat u die naam nog niet kent: deze driedubbelspion voor Jordanië, Amerika én Al Qaeda bracht de geheime dienst CIA in 2009 de zwaarste slag toe van de afgelopen kwarteeuw.

'Over België ben ik heel ongerust, omdat je daar zoveel centra van radicalisering hebt'

HUMO Meneer Warrick, wanneer hoorde u voor het eerst van Humam Khalil al-Balawi?

Joby Warrick «Vlak voor Nieuwjaar 2009 werden we ingelicht over een groot incident in de geheime CIA-basis Khost in Afghanistan. Behalve zichzelf, zijn chauffeur en een Jordaanse inlichtingenofficier had een spion die het vertrouwen van onze geheime dienst had gewonnen, zeven CIA-agenten gedood met een bom: zoiets had de CIA sinds de aanslag op de Amerikaanse ambassade in Libanon in 1983 niet meer meegemaakt. De meeste informatie over de zaak bleef geheim. Van de kant van de CIA kregen we wel de algemene contouren van het verhaal mee, maar vooral van Jordaanse zijde kreeg ik interessante sporen te pakken die me deden besluiten me in de zaak vast te bijten. En voorop stond dan die evidente vraag hoe het in godsnaam mogelijk was dat een man met een gordel van 15 kilo metaal en explosieven rond zijn lijf tot in het hart van een streng beveiligd CIA-kamp kon doordringen.»

'Het inzetten van drones lijkt tegenwoordig de minst slechte optie' Joby Warrick

HUMO Wie is die Balawi?

Warrick «Alvast niet iemand die beantwoordt aan het vertrouwde profiel van een informant of dubbelagent. Gewoonlijk heb je dan te maken met lokale boefjes die makkelijk te chanteren vallen omdat ze iets op hun kerfstok hebben, of die één-twee-drie met geld te verleiden zijn. Maar hier ging het om een intelligente, goed opgeleide man, een kinderarts die in een vluchtelingenkamp in Amman werkte – zijn vader was een Palestijns vluchteling. Balawi was maar matig geïnteresseerd in religie en hij was zeker geen groot moskeeganger: hij radicaliseerde op politieke gronden. De Israëlische inval in de Gazastrook in 2008 was voor hem een keerpunt: zijn boosheid werd erdoor aangeblazen en hij werd heel anti-Amerikaans. Op het internet was hij actief als blogger onder het pseudoniem Abu Dujana al-Khorasani. Niemand wist wie dat was, maar onder jihadi’s werd hij druk gevolgd, hij was een beroemdheid aan het worden. Ze hielden van zijn sarcastische stijl. Hij kon bijvoorbeeld suggereren een ‘pastei van door scherpschutters eruit geknalde Amerikaanse hersenen’ als dagschotel te proberen. Sinds de opkomst van IS zijn we dat soort dingen gewend, destijds was het behoorlijk heavy stuff.»

HUMO Zo kwam Balawi in het vizier van de Mukhabarat, de Jordaanse geheime dienst. Die is in oorlog met de jihadi’s omdat ze ook het Jordaanse regime proberen te destabiliseren. Er zijn de aanslagen van Al Qaeda op drie hotels in Amman in 2005 om daaraan te herinneren.

Warrick «De Mukhabarat wilde Balawi uitschakelen, ja, en ze namen hem gevangen. De operatie werd geleid door Ali bin Zeid, een ervaren kapitein van de geheime dienst, een man met een westerse opleiding en toevallig ook een lid van het koningshuis. Als talentscout voor de Mukhabarat, die ook nauw samenwerkt met de CIA, zag Bin Zeid onmiddellijk het potentieel van Balawi. Als die wereldwijze jonge dokter tot medewerking te bewegen viel, kon hij een bijzonder interessante informant worden.

»En Balawi bleek algauw te begeven. Nadat ze hem een dag of drie bewerkt hadden, biechtte hij alles op wat hij wist over de jihadistische websites, en kregen ze vat op hem. Ze begonnen daarna te onderzoeken wat hij voor de Mukhabarat zou kunnen betekenen. Uiteindelijk kwam hij zelf met een voorstel, een uiterst gewaagd idee zelfs: ‘Je hebt me overtuigd: ik sta klaar om mijn land te helpen. Ik zou voor jullie naar het gebied van de taliban in Pakistan kunnen gaan.’ Het idee was dat hij er als dokter, een sympathiserende hulpverlener, onder de jihadi’s zou infiltreren.»

HUMO Het ging allemaal ontzettend snel: in januari was Balawi gevangengenomen, in maart was hij als op weg naar Pakistan als agent Wolf, zelfs zonder dat een Amerikaan met hem had gesproken.

Warrick «Precies, het is ronduit verbazend dat men zoveel vertrouwen in hem had. Dat hij zelf met dat voorstel voor de dag was gekomen, had de Mukhabarat of de CIA toch moeten alarmeren? Achteraf denk ik dat het gewoon een gok was. ‘Wat hebben we te verliezen?’ moeten ze hebben gedacht. ‘Waarschijnlijk komt die man daar om en horen we nooit nog wat van hem. So what? Meer dan een visum en een paar duizend dollar reisgeld kost het ons niet. En in het beste geval lukt het hem wél, en weet hij ons iets interessants te vertellen.’»

HUMO Een tijdlang verdween Balawi van de radar in het land van de taliban, tot hij in augustus 2009 het hoofdkantoor van de CIA verblufte met een video-opname van hemzelf in het gezelschap van Atiyah, een belangrijke adjudant van Osama bin Laden.

Warrick «Het was informatie die de taliban of Al Qaeda – in die regio overlappen die twee elkaar vaak – geen schade kon berokkenen, maar waarmee hij wel kon bewijzen dat zijn spionnenwerk hem goed lukte. Nog nooit was een geheim agent zo ver doorgedrongen tot de top van Al Qaeda.

»Nu weten we dat Balawi vanaf zijn aankomst in Pakistan contact had met Al Qaeda en onder één hoedje speelde met die Atiyah. Of ze meteen al het hele plan opstelden dat ze in december zouden uitvoeren, zullen we nooit weten. Allicht kreeg Balawi zijn instructies van de nummer twee van Al Qaeda, Ayman al-Zawahiri. Of misschien noem je hem beter de nummer één, want Bin Laden zelf had zich intussen zo goed verstopt in Pakistan, weten we nu, dat hij zijn leidersrol nauwelijks nog kon vervullen.

»Uit gesprekken met CIA’ers weet ik dat de Amerikaanse geheime dienst ronduit enthousiast was over de nieuwe spion bij de taliban. Aan Jordaanse kant was er wel wantrouwen, al geloofde ook Ali bin Zeid dat hij een uitstekende informant geworven had. Inmiddels had Balawi ook een directe lijn met de CIA, en hij bleef hen met interessante informatie bestoken.

»In Amerika ging men helemaal uit de bol toen Balawi aankondigde dat hij als arts een nieuwe patiënt had: niemand minder dan Zawahiri, die als diabetespatiënt zijn hulp zocht. Balawi wist hoogstpersoonlijke gegevens, ook medische, te verstrekken over de man die voor de Amerikanen al zeven jaar uit het zicht verdwenen was. Met andere woorden: dit was de belangrijkste doorbraak sinds 9/11. Het Witte Huis werd meteen ingelicht.»

'We vinden de technologie van de CIA akelig, we moeten denken aan Big Brother, maar anderzijds vinden we het wel handig dat je zo terroristen kunt bestrijden'

HUMO Zawahiri leek nu binnen Amerikaans bereik, maar voor hij verdere stappen wilde zetten, drong Balawi aan op een ontmoeting met zijn directe contactpersoon bij de Jordaanse geheime dienst, Ali bin Zeid.

Warrick «Wat een slimme zet was van Al Qaeda, want als ze die man te grazen konden nemen, was dat een uitstekende wraak op de Jordaanse inlichtingendienst, die hen al zoveel schade had berokkend, en die ze als slaafjes van de Amerikanen zagen. Er werd een ontmoeting afgesproken in het Afghaanse CIA-kamp Khost.

»En dan komt het onwaarschijnlijkste deel van het verhaal: een Afghaanse chauffeur haalt Balawi op in Pakistan en brengt hem de Afghaanse grens over. Hij zit achterin, omgord met explosieven, en de Amerikanen laten die auto door alle controleposten zoeven. Zo is het afgesproken. De poorten worden opengegooid en de wachters heeft men op voorhand verzocht de andere kant op te kijken opdat ze de man niet zouden herkennen. Nergens wordt hij gefouilleerd, alle veiligheidsprotocollen worden overboord gegooid. En dat allemaal omdat de CIA in geen geval wil dat die topspion zich van hen afkeert. Iedereen wil erbij zijn als het hoge bezoek arriveert, en zo staat er in de late namiddag van 30 december 2009 een heel CIA-team op hem te wachten. Balawi stapt uit de auto en hij doet meteen zijn bom ontploffen. Zeven Amerikanen komen om, plus de chauffeur, plus bin Zeid, en het enige herkenbare deel van Balawi dat men terugvindt is zijn hoofd.»

HUMO En als je je dan afvraagt hoe het allemaal kon, wat is dan het belangrijkste deel van het antwoord?

Warrick «Er liepen veel dingen tegelijk mis. Dat aan het hoofd van de basis iemand stond die dat voor het eerst deed en die nog nooit in het buitenland gediend had, speelt zeker mee. De CIA zal wel oppassen dat dat nooit meer gebeurt. Ook de veiligheidsprocedures zijn aangescherpt. Maar wat die tragedie in eerste instantie mogelijk maakte, was de gretigheid aan Amerikaanse kant, het wishful thinking. De frustrerende zoektocht naar Bin Laden was al zoveel jaren bezig en plots kregen ze uitzicht op een geweldige doorbraak, dus namen ze te grote risico’s.»

HUMO U beschrijft de CIA-agenten met veel sympathie. Een scherp contrast met de stroom van boeken waarin de CIA voor de baarlijke duivel staat.

Warrick «Zoals iedereen weet ik dat er mogelijkheden zat zijn om de CIA te bekritiseren. Zeker in de voorbije jaren hebben ze de vreselijkste dingen gedaan om die monsterlijke reputatie te verdienen: ze hebben mensen vermoord en coups gepleegd. Maar door mijn reportagewerk heb ik wel achterhaald dat er binnen die grote machine veel goede mensen aan het werk zijn. De cultuur binnen die organisatie is ook veranderd: het is allicht geen toeval dat ik het portret van een aantal fantastische vrouwen kon schetsen.»

HUMO Onder wie het hoofd van de CIA-basis, Jennifer Matthews.

Warrick «Precies. Je vindt er heel indrukwekkende vrouwen, die fouten maken, maar die het hart op de juiste plaats hebben. Ze proberen niet de wereld te controleren, maar wel hun land veilig te houden; het zijn niet zomaar pionnetjes in een bureaucratisch systeem.»

'Humam Khalil al-Balawi doodde eind 2009 zichzelf, zijn chauffeur, een Jordaanse inlichtingenofficier en zeven CIA-agenten met een bom. Het zwaarste verlies voor de CIA sinds 1983'


Het dronecomfort

HUMO De zelfmoordaanslag van Balawi had in die regio nog grote gevolgen: als een soort wraakoefening besliste de toenmalige CIA-directeur Leon Panetta tot een intensieve droneoorlog in de Pakistaanse provincie Waziristan. In de drie weken erna kwamen daarbij tenminste 72 mensen om.

Warrick «De woede was groot. En het gevoel leefde: ‘Let’s get the people that did this to our people.’ De droneaanvallen bereikten in de eerste weken van 2010 een nooit gezien niveau van intensiteit, ook al is er geen enkele officiële verklaring geweest van wat we daar aan het doen waren. Voordien had de CIA droneaanvallen zoveel mogelijk vermeden om de woede van de Pakistaanse bevolking niet te wekken; nu liet men de rem los.

»En dan komen we bij het controversiële deel van de oorlog tegen het terrorisme. George W. Bush is aan het eind van zijn ambtstermijn met die droneoorlog begonnen, maar Obama is er meteen mee doorgegaan en hij heeft de inzet van drones flink uitgebreid. Hij was helemaal te vinden voor het idee van een oorlog waarbij de soldaten niet langer op het terrein aanwezig zijn en we de gebruikelijke regels van oorlogvoering laten schieten: voortaan gebruiken we gewapende robots om mensen te doden, ook in landen waar we officieel niet eens mee in oorlog zijn. Dat gebeurt nu dagelijks, ook al mag het bestaan van die drones in het openbaar nog altijd niet worden toegegeven: het betreft een geheim programma.»

HUMO The Bureau of Investigative Journalism in Londen publiceerde net cijfers: Obama liet tien keer zoveel drones gebruiken als zijn voorganger Bush.

Warrick «Toen de Amerikanen begonnen met het inzetten van drones, heb ik daar met een aantal CIA-agenten over gesproken, en zij verwachtten toen een geweldige controverse. De Amerikaanse burgers zouden het nooit pikken, dachten ze, dat hun regering gewapende robots naar vreemde landen zouden sturen zonder wettelijke dekking. Maar het is dus anders gelopen: de reactie was helemaal niet zo heftig. Er waren kritische stemmen, in mijn opinie heel terecht, maar uiteindelijk vonden de Amerikaanse burgers het wel comfortabel dat we nu terroristen kunnen uitschakelen zonder dat we onze eigen troepen in gevaar moeten brengen. Onze mogelijkheden om elite-eenheden naar ginds te sturen zijn beperkt, laten we ze dus maar van hieruit bespioneren én doden.»

HUMO Drones zijn het nieuwe normaal in de oorlog in de 21ste eeuw?

Warrick «Dat klopt – hoe radicaal die politiek ook is. Omdat men geen alternatief ziet. Voor ze op grote schaal met die droneaanvallen begonnen, konden de VS alleen maar hulpeloos toekijken terwijl Al Qaeda zich hergroepeerde, terwijl er nieuwe trainingskampen ontstonden en een nieuw 9/11 in de maak leek. En dus hebben ze die kans gegrepen. En het wérkte, zeker in een eerste fase. Al Qaeda-leiders moesten onderduiken, hun bewegingsruimte werd aanzienlijk beperkt, en Al-Zarqawi, de leider van Al Qaeda in Irak, werd in 2006 met een raket uitgeschakeld. De kosten nam men er maar bij: een erosie van de morele autoriteit die de Verenigde Staten traditioneel probeerden te hebben.

»Het probleem is dat er geen goede opties meer zijn, je kunt alleen proberen de minst slechte te kiezen. Toelaten dat IS een gebied heeft waar het rustig kan voortbestaan en zijn dodelijke plannen kan beramen en uitvoeren, is geen goed idee. Sturen we 100.000 soldaten naar Irak, dan creëert zo’n grote bezettingsmacht ook weer een probleem. De minst slechte optie lijkt dan: je fysieke aanwezigheid beperken en de terroristen toch effectief weten te raken.»

HUMO En maar hopen dat de politieke fall-out in die regio meevalt?

Warrick «De aanwezigheid van de drones laat zich erg voelen in de regio. Nadat Bin Laden was gedood in Abbottabad, zijn uit zijn schuilplaats een boel papieren bovengekomen, en daar viel uit te leren dat de jihadi’s zich wel degelijk geterroriseerd voelen door die droneaanvallen. Alleen al het constante gezoem van die dingen die boven je in de lucht hangen en het gevoel, of de inbeelding, dat ze het op jóú gemunt hebben, is psychologisch heel uitputtend.

»In de gevechtszone in Waziristan of bij de grens met Afghanistan lokt het gebruik van drones zeker woede uit. Er wordt veel schade aangericht, burgers worden gedood, en het gevoel dat een buitenlandse macht hier gewoon kan doen wat ze wil, zonder enige rechtsbasis, is bijzonder frustrerend en kan sommige mensen zeker in de armen van de fundamentalisten drijven. De mensen in Islamabad daarentegen kunnen misschien wel leven met die drones: net als wij voelen zij zich bedreigd door de taliban, die in hun stad politiekantoren en scholen komen opblazen.

»De nieuwe technologieën veranderen de manier van oorlog voeren, dat zal zo blijven. In Irak hebben we gezien dat de Amerikanen er over een verbijsterend scala aan opsporingsmogelijkheden beschikken: zowat elke mail, door wie ook verstuurd, kan worden gelezen, elk telefoongesprek afgeluisterd, en overal hingen er camera’s. Of neem de recentste onthullingen van WikiLeaks over de spionagemethodes van de CIA. Fantastisch speelgoed hebben ze, mogelijkheden zat om mensen te bespioneren: elk toestelletje dat je draagt, is een spion. Dat lokt tegenstrijdige gevoelens uit: enerzijds vinden we het akelig, we moeten denken aan Big Brother en vinden de staat te opdringerig; anderzijds vinden we het wel handig dat je zo terroristen kunt bestrijden. Het verbaast me altijd weer hoe snel alle retoriek over vrijheid en privacy kan wijken als mensen bang zijn.»

HUMO Big Brother is wel duur: u noemt een bedrag van 1 miljard dollar voor de technologische oorlogvoering in Irak.

Warrick «Het is heel duur, ja, maar deze regering vindt de kosten draaglijk, ze heeft het geld en wil het eraan besteden. Het is vandaag een deel van de oplossing. Iets anders is dat ook op dat terrein een bewapeningswedloop gaande is: de tegenpartij weet steeds doeltreffender antwoorden te bedenken.»

HUMO Het zou een naïeve gedachte zijn dat alleen een supermacht drones kan gebruiken. U schreef al eens een stuk in de krant over de goedkope drones die IS inzet. Een aardig alternatief voor het opblazen van jezelf!

Warrick «Er is al een onuitputtelijke voorraad van die goedkope drones. En ze zullen ook kunnen dienen voor een snotaap in New Jersey die er eentje naar een voetbalstadion wil sturen. In het geval van IS is er ook het gevaar dat ze er chemische wapens mee vervoeren, zoals mosterdgas, of wie weet wat ze nog allemaal bedenken. Ze weten vandaag heel goed de sociale media aan te wenden, waarom dan ook niet die technologie? Ook dat wordt een deel van onze toekomst.»

'Ayman al-Zawahiri rechts naast Bin Laden. 'Door de gretigheid om Zawahiri te pakken, werden alle veiligheidsprotocollen overboord gegooid''


Assad’s ego

HUMO Vorig jaar kreeg u de Pulitzer Prize voor een boek dat ook bij ons onmiddellijk vertaald werd: ‘Zwarte vlaggen. De opkomst van IS’. In feite stelt u daar dezelfde soort vragen: hoe is het in godsnaam mogelijk? Hoe kon het zo snel verkeren in Irak en omringende landen? In 2011 werd Bin Laden uitgeschakeld…

Warrick «…en riep Amerika zich uit tot winnaar: 9/11 was een afgesloten hoofdstuk. Van Al Qaeda restten alleen nog geïsoleerde cellen, die tot weinig in staat waren. En wat zie je in 2013? Wow! Het is helemaal niet voorbij! Met IS staat een nieuwe bende klaar, nieuwe vijanden, nog talrijker, nog gevaarlijker… Hoe dat kon, daar wou ik wel een boek over schrijven.»

HUMO Laten we eerst Abu Musab al-Zarqawi geven wat hem toekomt: zonder zijn voorbereidende werk had dat niet gekund?

Warrick «Dat is mijn overtuiging, ja. IS zou niet bestaan hebben zonder Zarqawi. Maar dan komen we meteen ook bij de verantwoordelijkheid van de Amerikanen. Amerika maakte Zarqawi beroemd en bezorgde hem de oorlog waarop hij zich al jaren voorbereidde. Het was onze minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell die hem wereldwijd bekendheid bezorgde door zijn foto te tonen tijdens zijn speech voor de Veiligheidsraad van de VN op 5 februari 2003, als dé reden om Irak binnen te vallen. Die foto van de mysterieuze Zarqawi ging de wereld rond, en zo werd hij in een positie geduwd waarin hij heel belangrijk werd. Vervolgens had hij het strategische brein om in Irak een behoorlijk effectieve opstand te ontketenen.»

HUMO ‘Het Witte Huis had de carrière gelanceerd van één van de grootste terroristen van de eeuw,’ schrijft u: zou Colin Powell inmiddels uw formulering aanvaarden?

Warrick «Op een eerlijk moment zou Powell dat wel moeten toegeven. Zodra we Irak binnenvielen, werd snel duidelijk dat we er geen massavernietigingswapens vonden en dat het terroristische verbond tussen Zarqawi en Saddam Hussein een fictie was – in feite waren het vijanden. Dat neemt niet weg dat ik sympathie en respect heb voor Powell. Hij besefte dat hij van de regering-Bush een dossier vol rubbish had gekregen, en hij drong bij de CIA aan om de juiste informatie te krijgen. Maar uiteindelijk verdedigde hij toch de regering-Bush.

»En Zarqawi was gelanceerd… Allicht tot verrassing van velen, want tot dan toe had men hem nooit ernstig genomen. Hij had geen goede scholing gekregen en hij had nauwelijks militaire ervaring. Hij zat in een Jordaanse gevangenis, maar werd vrijgelaten: van die man hadden ze toch niets te vrezen. Als hij charisma had, was het dat van een gangster. Op zijn 12de al stak hij een jongen neer met een mes. Drinkebroer, pooier, drugsdealer, verkrachter: dat was zijn profiel. Religie was bij hem bijna een dekmantel voor zijn criminele gedrag. Boven alles was hij een bruut.»

'Al-Zarqawi profileerde zich als 'de sjeik van de slachters', een terrorist voor een wrede, nieuwe tijd'

HUMO Een pathologisch geval, was de conclusie van een rapport van de Mukhabarat én van de CIA.

Warrick «Precies, en dat definieert voor mij ook waar IS voor staat. Al Qaeda en Bin Laden waren in enige mate nog beheerst in hun gebruik van geweld. Het diende ergens toe: met 9/11 wilden ze Amerika in het hart treffen en het land dwingen zijn troepen uit Irak weg te halen. Zarqawi omarmde het geweld om het geweld, en dat is ook zo bij IS: ze gebruiken terreur als middel om nieuwe vijanden en bondgenoten te maken. Zarqawi profileerde zich als ‘de sjeik van de slachters’, een terrorist voor een wrede, nieuwe tijd.»

HUMO Als dat nieuwe terrorisme na de dood van Zarqawi nog een kans kreeg in de regio, was dat in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de Syrische president Bashar al-Assad. Men had van die man, in het Westen opgevoed, anders kunnen verwachten. Wat is er fout gelopen?

Warrick «Zijn ego zit hem in de weg: vóór alles wou Assad zijn macht behouden. Door niet op te stappen en zijn eigen bevolking aan te vallen, heeft hij in Syrië een geweldig platform gecreëerd waarop een terroristische groep zich kon organiseren. Zonder deze ontwikkeling had IS nooit zo groot kunnen worden.

»Door de Amerikaanse betrokkenen te interviewen heb ik geleerd dat Obama zo weigerachtig was om zich in het Syrische conflict te moeien omdat hij er heilig van overtuigd was dat Assad op de één of andere manier wel van het toneel zou verdwijnen – verslagen door de rebellen, gedumpt door zijn eigen mensen, tot ballingschap gedwongen door de Russen: er waren veel manieren waarop het probleem zichzelf had kunnen oplossen. Het liep anders omdat de Iraniërs en vooral de Russen Assad steeds openlijker gingen steunen. Assad zelf ging het conflict met de Syrische oppositie voorstellen als een gevecht met radicale islamisten, en zo werd elke oplossing onmogelijk.»

'Obama vroeg zich terecht af: wanneer is Amerika ooit tussenbeide gekomen mét een happy end?'

HUMO Heeft Trump een punt als hij Obama verwijt daar een puinhoop te hebben achtergelaten?

Warrick «Je kunt Obama verwijten dat hij zich terughoudend heeft opgesteld. Maar daarmee is de vraag nog niet beantwoord of een agressievere aanpak ook geholpen zou hebben. Obama was totaal niet onder de indruk van al die groepen gematigde rebellen in Syrië: konden ze Assad echt verslaan, of verergerde hij het conflict alleen maar als hij ze bewapende? Terecht vroeg hij zich af: wanneer is Amerika ooit tussenbeide gekomen mét een happy end?

»Ik geloof trouwens niet dat de meningsverschillen binnen de regering van Obama zo groot waren als werd gesuggereerd. Niemand wou troepen sturen. Een deel van het probleem was dat de Amerikanen uitgeput waren. We hadden in Irak miljoenen dollars uitgegeven. Zoveel geld, zoveel levens, om niets te bereiken: zou je dat echt nog een keer doen?»

HUMO Het kalifaat wordt vandaag langzaamaan opgerold.

Warrick «Ook als het kalifaat morgen verdwijnt, zal het feit dat het hééft bestaan heel belangrijk zijn. Het kalifaat zal voortleven in het geheugen van de jihadisten en de vele mensen die door IS geïnspireerd worden. Ook als het weer een virtueel kalifaat is, zal het idee het te kunnen restaureren een krachtig gemeenschappelijk verhaal zijn voor die lui, een legende waar ze voor blijven vechten.»

HUMO Uw collega-journalist Graeme Wood van The Atlantic heeft ook net een boek over IS geschreven, ‘The Way of the Strangers’. Zijn einde: ‘The nightmare will end some day.’ Kunt u het tijdpad iets preciezer invullen?

Warrick «De nachtmerrie is verre van voorbij! De nasleep van het kalifaat zal een buitengewoon gevaarlijke periode zijn. Het feit alleen al dat ze daar vandaag samen op een hoopje zitten, dat je ze kunt bombarderen of met grondtroepen kunt aanvallen, geeft iets tastbaars aan het conflict. De dag dat het kalifaat verdwenen is, staan we weer tegenover een wazige vijand, een terroristische beweging met cellen overal ter wereld, en zeker in Europa.

»En dan blijft het radicaliseringsprobleem aan de orde. Met name over België ben ik heel ongerust, omdat je daar zoveel centra van radicalisering hebt. Je hebt de gevangenissen, van waaruit mensen geradicaliseerd vertrekken. Daar is nog niets aan gebeurd. Daarnaast heb je mensen die op religieuze basis geradicaliseerd raken, en dan heb je nog het sociale gebeuren: kerels die zich bij de jihadi’s aansluiten zoals je je bij een bende aansluit, omdat ze een plek willen waar ze thuishoren. Dat is het persoonlijkheidstype dat IS vooral aantrekt, en dat verschilt van Al Qaeda.

»Kijk naar de mannen die betrokken waren bij de aanslagen in Brussel: criminelen en ex-gevangenen, die nooit veel richting in hun leven gevonden hadden, een soort misfits die zich in een spreidstand tussen twee werelden bevonden, de seculiere Europese en die van de islam. Dat zijn de ideale rekruten voor IS, dat soort persoonlijkheden zal die weg altijd blijven vinden. En dat probleem, hoor ik van alle experts, is nog even groot als twee, drie jaar geleden, toen jongeren naar Syrië vertrokken. We staan nog niet aan het begin van een oplossing.»

HUMO Straks staan er wel troepen voor de poorten van Raqqa. Zoals eertijds de Russen en de geallieerden zich naar Berlijn spoedden, haasten verscheidene coalities met uiteenlopende belangen zich vandaag naar de hoofdstad van het kalifaat.

Warrick «Dat potentiële conflict bedwingen wordt misschien een nog grotere uitdaging dan het uitschakelen van IS. Er was daar historisch een groot wantrouwen tussen de verschillende bevolkingsgroepen, er zijn recent oorlogen uitgevochten. Nog meer opstanden, nog meer gevechten: dat is zeker een mogelijkheid. Ik ben heel ongerust over de ontwikkeling in de komende maanden: hoe kun je daar in godsnaam de stukken weer in elkaar schuiven?»

HUMO Allicht komt het er eerder op neer de stukken definitief uit elkaar te halen en landen op te splitsen?

Warrick «Je hebt gelijk, dat is waarschijnlijker. Maar dan moet ik het nog zien gebeuren dat sommige van die landen dat ook slikken. Want opsplitsen betekent: de soevereiniteit over sommige stukken land opgeven, en we hebben het hier over een regio waar territorium een heel gevoelige kwestie is en men heel goed weet waar de olie en andere grondstoffen zitten. Mijn verbeelding gaat het alvast te boven welk groot plan je zou kunnen bedenken om tot een nieuwe opdeling te komen.»

HUMO Ook de schaarse Amerikaanse troepen vertonen zich sinds kort met vlag en wimpel op het terrein in Syrië: het troepenaantal is net verdubbeld. Gaat Trump nog meer Amerikaanse soldaten sturen?

Warrick «De plannen liggen op tafel. Meer special forces? Meer reguliere grondtroepen? Maar als ze daarmee beginnen, verwacht ik een reactie in het land. Het lijkt me verstandiger de Amerikaanse aanwezigheid op de grond zo beperkt mogelijk te houden en ondersteunend te werken met onze intelligence en de luchtmacht.»

HUMO En we lezen in uw volgende stuk in The Washington Post hoe dat afloopt?

Warrick «Eerst moet ik een andere klus klaren: ze hebben me gevraagd de relatie tussen president Trump en Noord-Korea te bekijken na de recente raketlanceringen daar. Alweer een heel gevaarlijke toestand, want zij hebben een onvoorspelbare leider en wij hebben er eentje die nog niet getest is: een explosieve combinatie. Ik zit er al een hele tijd over te dubben, want ik wil het wel goed opschrijven. Met alle heisa rond de media door toedoen van Trump staat er een grotere straf op als je ernaast zit: je ondermijnt niet alleen je eigen geloofwaardigheid, maar die van alle journalisten. Een gevaarlijke tijd als deze is ook het uitgelezen moment om een goed journalist te zijn.»

Joby Warrick, ‘Driedubbelspion’, Uitgeverij Q

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234