null Beeld

robots in de rechtbank

‘Over twintig jaar zou AI de rechter kunnen vervangen’

Het klinkt als sciencefiction, en niet per se de rooskleurige variant: een machine die in de rechtbank wikt en beschikt. Maar wat rechters kunnen, kan een computer met artificiële intelligentie ook, zegt jurist en technisch natuurkundige Bart Custers.

BART CUSTERS (Universiteit Leiden) «Er is een proces aan de gang en we weten nog niet waar dat zal eindigen. Je kunt met AI bijvoorbeeld al in kleinere zaken bepalen of het wel zin heeft om een advocaat in de arm te nemen. Zo worden er voortdurend kleine stappen gezet.»

– Merk je daar als burger al iets van?

CUSTERS «Als je op het internet iets hebt gekocht en het wordt niet geleverd of er blijkt een kras op te zitten, dan huur je bij een kleiner bedrag geen advocaat in. Die kost 200 tot 300 euro per uur. Maar je kunt bij eBay nu een beroep doen op een tool waarbij AI de rechter is. Voor een snel en goedkoop vonnis, op basis van soortgelijke gevallen in het verleden. En als je het er niet mee eens bent, kun je alsnog een advocaat inschakelen. Uit de cijfers blijkt dat dat niet vaak gebeurt: mensen schikken zich in de beslissing van zo’n AI-tool.»

– Speelt AI ook al een rol in grotere zaken?

CUSTERS «We zien dat het wordt ingezet als assistent. Bij sommige zaken moeten rechters zich door duizenden bladzijden aan dossiers heen ploegen. Met AI haal je er de belangrijke elementen uit, maak je een vergelijking met eerdere gevallen. Het is vervolgens aan de rechter beide partijen te horen, maar dan is er al een hoop tijd en werk bespaard.

»In advocatenkantoren worden met AI kansberekeningen gemaakt. Als de kans op succes 90 procent is, zal een advocaat ongetwijfeld willen procederen. Bij 10 procent zal hij misschien aansturen op een schikkingsvoorstel.»

– Wordt de besluitvorming dankzij AI eerlijker?

CUSTERS «Idealiter moeten in gelijke zaken dezelfde beslissingen worden genomen. Maar rechters zijn ook maar mensen: ze kunnen hun dag niet hebben. Onderzoek wijst uit dat rechters mildere besluiten nemen vlak na de lunch, want dan zijn ze ontspannen. Met AI zou je die willekeur kunnen uitbannen.»

– Het gebruik mag niet leiden tot een Kafka-samenleving, zegt u.

CUSTERS «In ‘Het proces’ van Franz Kafka wordt iemand in de gevangenis gezet zonder dat hij weet waarvan hij is beschuldigd, en op grond van welke bewijzen. Als AI niet transparant is, dan weten we niet welke data erin gaan, welke modellen worden gebruikt, hoe men tot beslissingen komt. We moeten kunnen zíén waar het misgaat, zodat je je ten minste kunt verdedigen. Toezichthouders moeten in de zwarte doos kunnen kijken.»

– Hoe ziet de toekomst van AI in de rechtspraak er uit?

CUSTERS «Het proces gaat heel hard. We kunnen nu al voorspellen hoe rechters zullen oordelen – we hebben al modellen voor het Europese Hof en het Amerikaanse Hooggerechtshof. Of rechters ooit door robots zullen worden vervangen? Misschien over twintig tot dertig jaar. Maar we zijn nog ver verwijderd van een machine die besluit of je de gevangenis in gaat of niet.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234