P.F. Thomése - De onderwaterzwemmer

P.F. Thomése, de veelkantige Nederlandse reus, heeft een verhaal van ‘schuld en verwarring en gemis’ geschreven: ‘De onderwaterzwemmer’ (Atlas Contact) is een grootse roman over de achterblijver – over diegene die zijn eigen bestaan verpulverd weet na de dood van een ander.

Tin, een verkorting van Martin, is 14 wanneer hij in een zwartgeverfde nacht zijn vader verliest. Het is 1944, straks zullen de wapens zwijgen en de krijgsheren praten, maar nu moeten vader en zoon nog bij nacht behoedzaam een rivier overzwemmen, zo onzichtbaar mogelijk voor vijandig geschut. Tin bereikt de oever, maar van zijn vader is er geen spoor. Hij rebelleert tegen de gedachte aan de dood, klampt zich vast aan de these van het misverstand, maar moet toch plooien voor de onontkoombare wetenschap dat zijn vader tergend brutaal opgeslokt is door het water: ‘Door verder te leven aanvaardt hij diens verdwijning.’

In het eerste deel krijg je Thomése op zijn pakkendst. Hij zit zijn jeugdige hoofdpersonage dicht op het vel, stuurt doorleefde, poëtische zinnen vooruit en laat zo zijn lezer mee kopje-onder gaan.

In het tweede deel zijn we dertig jaar later – Tin is dan zo oud als zijn vader in 1944 was. Hij onderneemt samen met zijn vrouw een grote Afrikareis. Ze wil een adoptiekindje ontmoeten waarvan het bestaan in het hoofd van Tin niet eens zeker is. Wanneer ze zich op sleeptouw laten nemen door een Frans koppel, met een tropenhoed op in waanzinnige situaties terechtkomen en er zelfs gemarchandeerd wordt met een albino, kun je even denken: Thomése gaat voor kolder. Of voor een kritiekje op de xenofobe plompheid die zich openbaart wanneer zwart en wit elkaar ontmoeten, en weldenkendheid slechts een sober kraslaagje blijkt. Maar dan slaat Thomése weer toe met die wurgende pen van ’m – Tin loopt op een nieuwe, ingrijpende tragedie, en net als dertig jaar eerder voelt hij zich de grote schuldige.

De roman lijkt af te stevenen op een adembenemende conclusie, een wijsheid die geen lucht doorlaat. ‘Je bent een tijdje nabij geweest, dat noem je liefde, of geluk, en daarna ben je weer alleen’ is nog naargeestigheid light in vergelijking met andere passages waarin bedompte uitzichtloosheid regeert. Maar in het derde deel – het is 2004 en we verhuizen met Tin mee naar een ziekenhuis in Havana, waar hij in ellendige blessuretijd leeft – krijgt ‘De onderwaterzwemmer’ een onverwachte nieuwe adem. Hij die zichzelf ziet als de mislukte en de afwezige, ‘schuldig als een moordenaar’, oogst alsnog liefde en bewondering. Er bestaat troost, zegt Thomése daar, er is redding. Overweldigend: ‘De onderwaterzwemmer’ is een overweldigend boek.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234