'Paul houdt van perfect kloppende modellen.' Cherchez la Femme: Yuemei Ji, mevrouw Paul De Grauwe

Toen Paul De Grauwe (70) in 2013 door Nobelprijswinnaar Paul Krugman om zijn bekwaamheid geroemd werd, ging iedereen eraan voorbij dat hij de paper waarmee hij die lof oogstte samen met zijn vrouw had geschreven: Yuemei Ji (36), onderzoekster aan de KU Leuven en professor aan de University College London.

'Falen is menselijk: dat heb ik in België geleerd'

Yuemei Ji is geboren in Shanghai, als enige dochter en de eerste van de familie die ging studeren. Na haar studie wilde ze naar Europa, omdat dat werelddeel haar zo onwaarschijnlijk open, menselijk en sociaal leek. En nu is ze samen met haar echtgenoot een economisch model aan het ontwerpen waarin ze het effect willen integreren die emoties zoals optimisme en pessimisme op de economie hebben. Wie daarbij wie heeft beïnvloed, is een vraag waard. In ieder geval rijft het gouden koppel bij elke publicatie over hun menselijke economiemodel weer complimenten binnen. Al gaan die dus vooral naar de mannelijke helft.

HUMO Stoorde het u niet dat u zo weinig credits kreeg?

Yuemei Ji «Neen. Het is een voorrecht om met Paul te kunnen samenwerken, de publieke erkenning is bijzaak. Ik ben ook nog jong, ik kom pas kijken.»

HUMO Hoe kwam u erbij economie te gaan studeren?

Ji «Ik ben geboren in Shanghai, de handelsstad bij uitstek in China. Zoals in de politieke hoofdstad Peking veel jongeren politieke wetenschappen gaan studeren, zo kiezen in Shanghai veel studenten voor economie.»

HUMO Zat uw vader ook in zaken?

Ji «Hij was als kleine handelaar een simpel radertje in de top-downgestuurde plan-economie. Mijn ouders zijn allebei niet naar de universiteit geweest.»

HUMO Stonden ze erop dat u dat wel zou doen?

Ji «In het Chinese schoolsysteem is het tegenwoordig zo dat de beste 20 procent van de klas automatisch verder studeert. Mijn ouders vonden het dan ook normaal dat ik naar de universiteit zou gaan.»

HUMO Economie studeren was voor u dus gewoon een logische stap?

Ji «Eerlijk gezegd wilde ik liever rechten studeren. Ik was verslaafd aan een televisieserie uit Hongkong over een rechtbank waarin de mannen en vrouwen van die pruiken droegen zoals in Engeland. Ze vochten voor de rechten van gewone mensen. Maar om rechten te mogen studeren, moet je de allerbeste punten hebben. Ik was net niet goed genoeg en ben toen naar de tweede beste faculteit – economie – gegaan. In het begin vond ik er niets aan, al die wiskundige modellen en zo. Ik wilde maatschappelijke problemen analyseren en oplossingen in twijfel trekken, discussiëren, mensen overtuigen. Pas toen ik na twee jaar de richting arbeidseconomie koos, begon de studie me te boeien. Behalve over cijfermodellen ging het over de rol van sociologie en psychologie, over het effect van discriminatie op de economie, over de mate waarin de buurt waar je bent opgegroeid en de school die je bezocht hebt, bepaalt welke arbeidsmarkt je kiest. Dat vond ik interessant.»

HUMO Om te promoveren trok u naar Leuven, of all places.

Ji «Van mijn studiegenoten die naar het buitenland wilden gaan, kozen de meesten voor de VS, maar mij leek Europa opener, menselijker en socialer. Bovendien bleek mijn universiteit een overeenkomst te hebben met de KU Leuven, waardoor ik een beurs kreeg. Dat was belangrijk, want in die tijd was een euro evenveel waard als 13 renminbi (Chinese munt, red.) en was leven in het buitenland voor ons heel duur. Ondertussen staat de euro dankzij China’s economische groei nog maar gelijk aan 7 renminbi, en zo kunnen veel studenten hier nu makkelijker zelf hun studie betalen.»

HUMO Waarvan stond u hier vooral te kijken toen u net uit China kwam?

Ji «Er was zovéél! Alles is anders. Ik had het er net aan de telefoon nog over met mijn moeder dat wij hier het afval moeten scheiden en dat je daar zelfs voor moet betalen. In Shanghai moeten de mensen sinds kort ook hun afval scheiden, alleen krijgen degenen die het ook effectief dóén een beloning, omdat niemand veel zin lijkt te hebben in dat sorteren. Het illustreert duidelijk het verschil in economische ontwikkeling en welvaart tussen China en het Westen: pas als de welvaart een bepaald niveau heeft bereikt, is er ruimte om aandacht te besteden aan het milieu en duurzaam leven. China zit nog in de fase van de snelle groei en is vooral daarop geconcentreerd.»

HUMO Wat vond u nog meer wonderlijk toen u hier arriveerde?

Ji «Kant-en-klaarmaaltijden en gesneden groenten in pakjes in de supermarkt! Dat had ik nog nooit gezien. In China gaan de meeste mensen nog naar de markt. We snijden onze eigen groenten en moeten zelf onze vis schoonmaken. Hier betalen mensen daarvoor, zodat ze meer tijd overhouden om te werken. Dat hier een hele verpakkingsindustrie bestaat die ervoor moet zorgen dat je niet te veel tijd verliest, vond ik ongelofelijk.

»China evolueert echter zo snel dat ik me soms in de omgekeerde richting verbaas: er is hier bijvoorbeeld nog bijna niemand die met zijn smartphone betaalt en in sommige restaurants kun je zelfs niet met een kaart betalen.

»Er is de afgelopen twintig jaar echt veel veranderd in ons land. Ik ben nog opgegroeid in een heel oud appartement zonder comfort, we hadden niet eens een eigen toilet. Dat gebouw staat er nu niet meer; in ons nieuwe appartement was al dat comfort er opeens wel. Toen ik naar de universiteit ging, was de stad één grote bouwput, overal was er modder en viezigheid. Ik vond het verschrikkelijk. Maar toen ik een paar jaar geleden terugging, zag ik de resultaten: het wolkenkrabberlandschap is echt schitterend. Ik was opeens heel trots.»


Vadertje Staat

HUMO U zei net dat u zich als studente vooral hebt gericht op hoe sociale en psychologische factoren de economie beïnvloeden. Laat dat nu net zijn waar uw man Paul De Grauwe de economische wereld, inclusief Paul Krugman, mee verbaasde: het belangrijke effect van emoties op de economie. Is dat uw invloed geweest?

Ji (schiet onbedaarlijk in de lach) «Zo zit het niet helemaal, hoor. Paul had lang voor hij mij ontmoette al een boek over gedragseconomie geschreven. Het is daarom dat ik, als we met de faculteit op restaurant gingen, zo graag met hem discussieerde. Paul heeft ook heel uitgesproken meningen. Dat bewonder ik enorm.»

HUMO En u houdt van discussiëren, vertelde hij ons al eens. Dus u dacht: ‘Met hem ga ik de strijd aan.’

Ji «Zo dramatisch was het niet. Maar we discussieerden veel, ook over zijn hypotheses. Het doel van de gedragseconomie is de economische analyse dichter bij de realiteit te krijgen door psychologische invloeden toe te voegen. En ik denk wel dat ik op een gegeven moment tegen hem heb gezegd: ‘Waarom testen we jouw stellingen niet eens in de werkelijkheid?’ Het idee op zich is namelijk niet nieuw: John Keynes schreef in 1936 al dat het vertrouwen in het maatschappelijk bestel de economie sterk beïnvloedt.»

HUMO Daarover ging jullie paper: dat optimisme de economie kan helpen en dat paniek en angst geen goede gidsen zijn voor het economische beleid.

Ji «Sinds de economische crisis gaat het alleen maar over saneren, besparen en langer moeten werken. Daarmee maak je mensen bang, en angst is slecht voor de economie. Consumenten stoppen met geld spenderen, bedrijven investeren niet meer en zo ga je steeds verder de dieperik in. De economische activiteit in de eurozone is nu nauwelijks hoger dan in 2009, omdat iedereen bang en onzeker is over wat de toekomst zal brengen.

»Waar Paul en ik nu mee bezig zijn, is een economisch model op poten zetten waarin we het effect van optimisme en pessimisme integreren.»

HUMO Om dan tegen politici te kunnen zeggen: ‘Zo moet je het doen.’

Ji «Onder andere, ja. Maar ook om onze eigen kringen te overtuigen. Het is heel moeilijk om onze manier van denken geaccepteerd te krijgen aan de universiteit. Ze houden liever vast aan cijfers dan over gevoelens te moeten nadenken, en ze zweren bij puur rationele modellen.»

HUMO Zoals uw man vroeger deed.

Ji «Ik begrijp dat wel. Het is heel moeilijk om een mooi en kloppend geheel te krijgen als je ook gevoel in je economische model wil vatten. En Paul houdt van perfect kloppende modellen. Alleen hebben die volgens mij weinig met de complexe realiteit te maken (lacht).»

HUMO Na de bankencrisis was uw man definitief zijn geloof in de pure vrije markt kwijt. Hij zei zelfs dat hij, als hij jonger was geweest, ook op Wall Street zou hebben betoogd. Hebt u dat gedaan?

Ji «Neen, dat is niet mijn stijl. Protesteren, actievoeren: ik ben opgevoed in een cultuur die zegt dat je dat niet doet. Ik bewonder mensen die het wel doen, die op zo’n confronterende manier hun mening durven te uiten en tegen de heersende orde durven in te gaan. Ik heb dat niet geleerd.»

'Het leeftijdsverschil tussen Paul en mij ligt bij mijn ouders niet makkelijk, maar het is nu eenmaal zo.'

HUMO U was 10 jaar tijdens het studentenprotest op het Tiananmenplein en het onvergetelijke beeld van de unknown tank man. Wat herinnert u zich daarvan?

Ji «Die beelden heb ik voor het eerst gezien toen ik in België was.»

HUMO Was u erdoor geraakt?

Ji «Niet echt. Het is natuurlijk vreselijk wat er toen gebeurd is, maar voor mijn gevoel horen die beelden bij een andere tijd, een andere generatie.»

HUMO Zo mild.

Ji «Kijk, vanuit jouw perspectief gezien is veel van wat er in China gebeurt vooral ondemocratisch...»

HUMO De werkomstandigheden in fabrieken van IT-producten zijn nog steeds ellendig, en u zei net zelf dat protesteren in China niet aangewezen is.

Ji «Klopt, maar van binnenuit gezien is alles anders. Wij hebben onze manier van omgaan met frustratie en ontevredenheid. In China zorgen de mensen wel voor elkaar. Hier is een baas in een bedrijf vaak iemand met wie je nauwelijks een band voelt. In China is er een soort vertrouwen dat die baas – en in het verlengde daarvan ook de staat – in het uiterste geval wel voor jou zal zorgen. Dat is geworteld in onze paternalistische samenleving. Neem nu India: dat land staat op het gebied van democratische ontwikkeling veel verder dan China, maar de werkomstandigheden voor de Indiase arbeiders zijn er helemaal niet verbeterd. Terwijl die in China de laatste vijf jaar echt enorm zijn vooruitgegaan. Het minimum aan zorg is er wel, ook al is die in de ogen van het Westen veel te minimaal.»

'Paul houdt van perfect kloppende modellen. Alleen hebben die volgens mij weinig met de complexe realiteit te maken'

HUMO U zorgt ondertussen heel goed voor uzelf. Bent u trots?

Ji «Ik ben blij dat ik mezelf nog niet heb teleurgesteld.

»Nu, ik denk ook dat ik veel geluk heb gehad. Dat geluk mee je leven bepaalt, is iets dat ik in Europa heb geleerd. Ik ben opgevoed met het idee dat je lot volledig afhangt van je eigen individuele inspanning. We studeren ons in China als kind helemaal gek, want je hoort steeds: ‘Als je faalt, heb je dat aan jezelf te danken.’ Ik voel me nu nog steeds heel verantwoordelijk als ik onderzoek doe. Ik zal alles honderd keer controleren, maar ik heb hier wel geleerd meer begrip te hebben voor mezelf als er iets mislukt. Zelfs mijn profs sturen soms papers in die worden geweigerd. De eerste keer dat ik dat hoorde, viel er echt een last van me af. Falen is menselijk. Ik ben echt blij dat ik dat heb geleerd. Dat helpt je niet alleen om toleranter en genereuzer te zijn voor jezelf, maar ook voor anderen.

»Jullie socialezekerheidsstelsel bestaat omdat jullie accepteren dat een mens ook pech kan hebben en dat je mensen die pech hebben moet helpen. Die manier van denken is voor China heel nieuw. Daarom is onze sociale zekerheid zo zwak.»

HUMO Net had u het toch over het vertrouwen in Vadertje Staat, die altijd voor een minimum aan zorg zal instaan?

Ji «Ja, maar met concrete, materiële steun heeft dat eigenlijk weinig te maken. Je moet het meer zien als een idee, een soort geloof. Vader Staat, onze zogenaamde superregering, is zoiets als jullie God – iets dat vooral psychologische houvast en geruststelling geeft. Papa is er.»


Tussen pot en Paul

HUMO Even terug naar uw man. Eén van mijn vrouwelijke collega’s zei over hem: ‘Een man met zoveel kennis is zo sexy.’

Ji (giechelt) «Oooooh. Nu, ik weet niet of dat sexy is, al hou ik er wel van als een man een uitgesproken mening heeft en overtuigend kan zijn. Maar ik vind het ook heel belangrijk dat je workmate en je partner geïnteresseerd is in wat jij denkt. Vooral dat tweede bevordert het welzijn van een vrouw.»

HUMO Wat hij vooral zo prettig vindt aan lesgeven aan de London School of Economics, is het hoge niveau van de studenten, die veel van hem eisen. Hij houdt ervan om uitgedaagd te worden. Daagt u hem uit?

Ji «Ja, dat doe ik. Het is fun om hem uit zijn tent te lokken.»

HUMO Bent u het met hem eens dat het goed zou zijn om drugs te legaliseren?

Ji «Oei. Dat was vijf jaar geleden, hè, dat hij het daar in lezingen opeens over had. De eerste keer dat ik dat hoorde, was ik in shock. Meteen daarna heb ik tegen hem gezegd: ‘Je drukt je verkeerd uit. Je hebt het over drugs legaliseren, maar je bedoelt decriminaliseren.’ Want wat hij eigenlijk wilde zeggen, was dat alles wat je buiten de wet stelt heel winstgevend wordt, met als resultaat: drugsbaronnen, geweld, corruptie, noem maar op. Maar ik heb hem gezegd: ‘Als je het woord legaliseren gebruikt, zullen mensen een moreel probleem hebben. Het lijkt dan alsof je zegt: ‘Gebruik allemaal maar drugs!’’ Ik was daar echt bezorgd over. In China zou hij op staande voet ontslagen zijn. Alleen al met een joint op zak ben je daar een misdadiger.»

HUMO Heeft hij uw raad opgevolgd?

Ji «Ik weet niet of hij naar mij heeft geluisterd, want na mij hebben nog mensen hem hetzelfde gezegd en toen is hij er wel rekening mee gaan houden.»

HUMO Hebt u gezien dat hij in onze serie ‘Tussen Hemel en Hel’ als eventuele onenightstand Catherine Deneuve noemde? ‘Maar dan zoals ze vroeger was,’ voegde hij eraan toe. Nu vond hij haar te oud. Terwijl ze maar twee jaar ouder is dan hij! Wat vond u daarvan?

Ji «Ik vind dat hij geen enkele naam had moeten noemen.»

'Ik heb de beelden van het protest op het Tiananmenplein voor het eerst gezien toen ik in België was'

HUMO Vindt hij vrouwen van zijn leeftijd oud?

Ji «Kennelijk, haha. Maar wie is die vrouw?»

HUMO Een Franse filmster.

Ji «Oh, een filmster? Een onbereikbaar iemand, dus. Oké.»

HUMO Gaan jullie veel naar de film?

Ji «Ja! We houden erg van Woody Allen, vooral van zijn recente films: ‘Irrational Man’ en ‘Café Society’.»

HUMO ‘Irrational Man’ gaat over een professor die een vriendschappelijke relatie krijgt met een leerlinge die hem een nieuw doel in zijn leven geeft. En ‘Café Society’ toont hoe een jonge vrouw die moet kiezen tussen een jongen en een oudere man, voor die laatste kiest.

Ji «Ja, nu je het zegt. Hm.»

HUMO Staat u nog weleens stil bij jullie leeftijdsverschil?

Ji «Niet echt. Het speelt een veel minder grote rol dan ik had gedacht. Ik vind het vooral interessant om met Paul samen te leven. Het is zoals mensen uit verschillende culturen die samen zijn: ergens weten ze wel dat die verschillen er zijn, maar ze worden tot elkaar aangetrokken door de overeenkomsten. Het werkt gewoon tussen ons.»

HUMO Wat vinden uw ouders?

Ji «Het ligt niet makkelijk, maar het is nu eenmaal zo.»

'Mijn studiegenoten wilden naar de VS, maar mij leek Europa opener, menselijker en socialer.'

HUMO Wilt u kinderen?

Ji «Ik kan me op dit moment moeilijk een leven met kinderen voorstellen. Ik doe onderzoek in Leuven en ik reis elke week heen en weer naar Londen om daar les te geven. Hoe zou ik dat moeten combineren met kinderen? Ik weet het niet. Ik heb nog steeds niet gekozen. Het is moeilijk. Ik hou erg veel van mijn job.

»Ach, eigenlijk maak ik er geen punt van. Soms moet je niet kiezen, maar laat je de dingen gewoon gebeuren.»

HUMO Ik zie weinig Chinese elementen in het interieur. Hebt u geen behoefte aan herinneringen aan uw roots?

Ji «Mijn identiteit hangt niet zo vast aan de Chinese traditie. China is een complex land. De meeste musea presenteren een chronologie van het verleden, maar ze proberen niet om verbanden te leggen tussen het verleden en het heden. Pas de laatste twintig jaar worden kunst en cultuur herontdekt en beginnen de mensen een eigen smaak te ontwikkelen. Maar wat dat betreft, zijn wij nog heel immatuur. Toen we dit huis hadden gekocht, heb ik de verbouwing begeleid en de inrichting voor mijn rekening genomen. Dat was allemaal nieuw voor mij en nu ben ik heel trots als mensen hier binnenkomen en zeggen dat ze het mooi vinden.»

HUMO Volgens uw man kunt u heerlijk Chinees koken.

Ji «Ja? Dat zijn maar een paar gerechten, hoor. In China heb ik nooit gekookt: thuis deed mijn moeder dat en op de universiteit aten we in grote refters. Pas in België ben ik beginnen te experimenteren – puur op smaak en herinnering. Ik heb ook veel geleerd uit een boek van Pascale Naessens, die veel soja en Aziatische kruiden gebruikt.»

HUMO Waar droomt u nog van? Een eigen boek?

Ji «Dat is niet iets waar ik per se naar verlang. Ik maak ook liever niet te veel plannen. Dingen lopen toch vaak anders dan je verwacht en ik wil mezelf liever niet teleurstellen. Ik wil gewoon blijven doen wat ik nu doe.

»Weet je, Paul en ik zaten onlangs samen voor de computer na een kleine doorbraak in ons onderzoek, echt een nieuwe ontdekking. Paul keek me aan en zei: ‘Nu zijn wij even de enige twee mensen op de wereld die dit geheim kennen.’ Meer geluk kon ik me op dat moment echt niet voorstellen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234