null Beeld

Peter C. Gøtzsche vs. de farmareuzen: 'De geneesmiddelenindustrie heeft meer doden op haar geweten dan de maffia'

De Deense hoogleraar geneeskunde Peter C. Gøtzsche trekt ten strijde tegen de farmareuzen. We slikken te veel pillen, zo betoogt hij, en daar worden we net zieker van, wat niet verwonderlijk is zolang geneesmiddelen getest worden door de producenten zélf in plaats van door onafhankelijke onderzoekers.

pg

Van medicijnen kun je beter worden, maar de kans is niet denkbeeldig dat je eraan doodgaat. Dat gebeurt zelfs op grote schaal: de pillenindustrie heeft meer doden op haar geweten dan de maffia. De Europese Commissie schat dat jaarlijks 200.000 burgers van EU-lidstaten overlijden aan bijwerkingen van medicijnen. In de VS sterven ieder jaar 100.000 mensen aan geneesmiddelen die op een correcte manier zijn toegediend, en eenzelfde aantal door verkeerd gebruik. Dat betekent dat in de EU en de VS geneesmiddelen doodsoorzaak nummer drie zijn, na hartziekten en kanker.

We moeten naar een conservatieve houding: gebruik alleen maar geneesmiddelen als het absoluut nodig is – en dat is zelden het geval. Ik pleit voor een drastische demedicalisering. Ouderen die stoppen met middelen tegen een hoge bloeddruk en psychische klachten, varen daar vaak wel bij. In het laatste geval vallen ze minder en verbeteren hun cognitieve vermogens. Soms kan de behandeling van ernstig verhoogde bloeddruk een leven redden. Dan doen de bijwerkingen van het gebruikte geneesmiddel er minder toe. Maar die neveneffecten doen zich ook voor bij patiënten die niet zo ziek zijn. We verspillen enorm veel geld aan geneesmiddelen, terwijl veel patiënten beter af zouden zijn zonder.

Bij een onderzoek naar bloeddrukverlagers zeiden artsen dat al hun patiënten erop vooruitgegaan waren, terwijl maar de helft van hen dat beaamde; de anderen waren lusteloos en prikkelbaar geworden. De artsen waren gewoon tevreden omdat geen van de patiënten zich bij hen had beklaagd.


Immorele patenten

Op de Amerikaanse geneesmiddelenmarkt is de verspilling gigantisch. In 2000 gaven de VS in verhouding tot de bevolkingsomvang 2,7 keer meer uit aan geneesmiddelen dan Europese landen, en toch – of misschien juist daarom – is de medische toestand van patiënten er veel slechter. Mochten we medicijnen verstandig gebruiken, dan zouden we een gezondere bevolking hebben, voor een fractie van wat we momenteel aan geneesmiddelen uitgeven. In 2012 verkochten de vijftig grootste farmaceutische bedrijven voor 564 miljard euro aan receptgeneesmiddelen. Omdat veel van die geneesmiddelen twintig keer duurder zijn dan gelijkwaardige alternatieven en doordat we zo overbehandeld zijn, kan hier enorm op bespaard worden – ik schat: 95 procent. Stel je eens voor wat je met al die miljarden zou kunnen doen.

En de farmaceutische industrie blíjft ons haar geneesmiddelen opdringen. In een rapport uit 2002 somde de Europese Federatie van Farmaceutische Bedrijven (EFFB) twintig ziekten en aandoeningen op die volgens haar niet afdoende werden behandeld. Het rapport telde 98 pagina’s en 184 noten, maar geen ervan verwees naar literatuur die het enthousiasme van de EFFB kon temperen, terwijl die bij elk van de genoemde aandoeningen voorradig is. Uiteraard ontbrak ook onderzoek dat voor overbehandeling waarschuwde.

In haar streven naar meer omzet laat de farmaceutische industrie zich leiden door perverse prikkels. Zo ontwikkelde Aventis een middel tegen kanker, eflornithine. Het bleek daar niet tegen te werken, maar wel uiterst effectief te zijn tegen de slaapziekte. Omdat mensen die daaraan lijden meestal arm zijn, staakte Aventis de verkoop van het medicijn. Toen echter bleek dat het ook een effectieve haargroeiremmer was, ging het bedrijf het weer produceren. Nu kunnen ook Afrikanen met de slaapziekte er gratis of voor weinig geld over beschikken, enkel en alleen omdat veel westerse vrouwen van hun gezichtsbeharing af willen.

Uit Amerikaans onderzoek blijkt keer op keer dat gezondheidszorginstellingen met een winstoogmerk tot hogere kosten, lagere zorgkwaliteit, meer medische complicaties en meer sterfgevallen leiden dan publieke instellingen; zelfs fraude met facturen komt veel vaker voor in ziekenhuizen met een winstoogmerk dan in niet-commerciële ziekenhuizen.

Patenten op geneesmiddelen zijn principieel immoreel. Want als je een gepatenteerd levensreddend medicijn nodig hebt en je je dat niet kunt veroorloven, ga je misschien dood.

Het liefst zag ik dat non-profitorganisaties op zoek gingen naar nieuwe geneesmiddelen, maar een andere vorm van beloning in het op winst gerichte systeem zou ook al een hele verbetering zijn. Ik stel voor dat we farmaceutische bedrijven niet langer een monopolie op grond van hun patenten geven, maar financieel belonen zodra ze een verkoopautorisatie voor een nieuw medicijn hebben verworven. De omvang van die beloning hangt dan af van de mate waarin het nieuwe geneesmiddel een werkelijke doorbraak is. Vervolgens geven we het geneesmiddel in licentie aan meerdere bedrijven, die het goedkoop kunnen namaken zodat ook arme mensen en landen het zich kunnen veroorloven.

Een dergelijk systeem zou ons ook afhelpen van de marketing en promotie van medicijnen die vervolgens irrationeel worden voorgeschreven, ook al zijn ze niet nodig of niet beter dan goedkopere alternatieven. Goede geneesmiddelen hebben geen reclame nodig. De volksgezondheid zou er wel bij varen als er geen advertenties, verkopers en door de branche gesponsorde ‘scholing’ meer voor waren. En we zouden allemaal geld overhouden.

'Medicijnen zijn doodsoorzaak nummer drie, na hartziekten en kanker'


Dubieuze dokters

Het is ook heel vreemd dat farmaceutische bedrijven zélf het klinische onderzoek naar hun middel uitvoeren; ze hebben bewezen daar op grote schaal mee te frauderen.

Het zou beter zijn als ze academisch geleid onderzoek zouden financieren. Dat is ontzaglijk veel goedkoper. Het Europese Genootschap voor Cardiologie schat dat universiteiten geneesmiddelenonderzoek tien tot twintig keer goedkoper kunnen uitvoeren dan farmaceutische bedrijven. Ook het Amerikaanse National Cancer Institute schat dat het onderzoeken kan uitvoeren voor een fractie van de kosten die er nu mee gemoeid zijn. Mijn laatste eigen onderzoek, naar reumatoïde artritis, duurde zes maanden en kostte minder dan mijn maandsalaris.

Kapitalisme gaat uit van het principe dat particulier risico leidt tot particulier verlies of dito rijkdom. Dat farmaceutische bedrijven publíék risico – patiënten die vrijwillig deelnemen aan onderzoeken – kunnen omzetten in particuliere rijkdom is dus een kapitalistisch wangedrocht. Klinisch onderzoek dient een publieke onderneming te zijn die het algemeen welzijn bevordert, uitgevoerd door onafhankelijke, academische instellingen.

De enorme winsten van de farmaceutische industrie zijn niet alleen gebaseerd op onderzoek dat met publieke middelen is gefinancierd, maar ook op het feit dat geneesmiddelen worden vergoed. Ik vind het daarom redelijk dat we de branche een belasting opleggen. Daarmee zouden we academici kunnen betalen om nieuwe geneesmiddelen te vergelijken met de beste behandeling die op dat moment beschikbaar is. Zoiets gebeurt al in Italië, dat 5 procent van wat de farmaceutische bedrijven aan promotie uitgeven, int en in een omvangrijk fonds voor onafhankelijk klinisch onderzoek stopt.

Eerlijk onderzoek is broodnodig, ook omdat het de vergelijking maakt met niet-farmacologische oplossingen: bewegen doet meer bij het bestrijden van diabetes type 2 dan pillen. Er is ook nood aan onafhankelijk onderzoek naar de schadelijke bijwerkingen van medicijnen. Hoewel we weten dat élk geneesmiddel schadelijk kan zijn, bleek uit een overzichtsstudie naar 192 verslagen van onderzoeken door farmaceutische bedrijven dat er gemiddeld maar 0,3 pagina’s aan bijwerkingen was besteed – evenveel ruimte als de personalia van de onderzoekers kregen.

null Beeld

Als onderzoeker en werknemer van de farmaceutische industrie heb ik zelf ervaren hoe daar gewillige artsen geselecteerd worden die hun mond houden over frauduleuze praktijken. Wat we nodig hebben, zijn onafhankelijke toezichthouders die bepalen welke clinici geneesmiddelen mogen testen.

Patiënten horen alles te weten over het geld dat bij onderzoeken betrokken is, en over de mogelijke belangenconflicten van onderzoekers. Een arts die zich daar ongemakkelijk bij voelt, heeft wat te verbergen. Iedereen moet ook inzage kunnen krijgen in onderzoeksverslagen en contracten tussen onderzoekers en farmaceutische bedrijven. Dat is wezenlijk voor het vertrouwen in de sector. Helaas accepteren veel onderzoekers nog dat hen contractueel de mond gesnoerd wordt. Al even treurig is dat auteurs die in tijdschriften plechtig verklaren dat ze alle onderzoeksgegevens konden inzien, zelden de waarheid spreken.

Onderzoek is het vruchtbaarst wanneer het wordt gebundeld. In zo’n algemene beoordeling zou dan staan welk onderzoek al gedaan is en met welk resultaat (meer dan de helft van gedane onderzoeken blijft nu nog onbekend), welke uitkomsten en resultaten er nog ontbreken, en ook welke onderzoeken door bedrijven werden gefinancierd. Die online te raadplegen beoordelingen zouden in begrijpelijke taal voor patiënten beschikbaar moeten zijn. Ik besluit met een goed voorbeeld, over onderzoeken naar hoge bloeddruk: ‘De meeste onderzoeken in deze beoordeling werden gefinancierd door bedrijven die ACE-remmers – bloeddrukverlagers – maken. Bij vele ervan maakten de auteurs geen melding van ernstige schadelijke bijwerkingen. Dit kan betekenen dat de farmaceutische bedrijven ongunstige conclusies over hun geneesmiddelen achterhielden.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234