null Beeld

Peter Englund - De schoonheid en het verdriet van de oorlog

Nóg een boek over de Grote Oorlog? Hebben we het niet gehad met al die dode soldaten? De verdoemde mannen van '14-'18 stierven zo massaal en zo mechanisch in de modder dat het relaas van hun lijden soms even opwindend klinkt als een college industriële statistiek.

Maar 'De schoonheid en het verdriet van de oorlog' (Het Spectrum) van Peter Englund
lijdt daar niet aan. Om te beginnen gaat dit boek niet alleen over soldaten. Het is gebouwd op dagboeken, brieven en andere egodocumenten van negentien historische personages, onder wie twee verpleegsters, een Duits schoolmeisje en een Franse ambtenaar.

De meesten zijn jonge twintigers. De militairen in het gezelschap is Englund niet alleen gaan zoeken aan het westelijk front, maar ook in Oost-Afrika, Rusland, Irak, Turkije of Palestina. Even verscheiden als hun afkomst is hun instelling: de ene begroet de oorlog als een bevrijding, de andere haat 'm vanaf het eerste ogenblik.

Sommige personages verzeilen in helse veldslagen (Gallipoli, Verdun), aan andere gaan de grote oorlogsgebeurtenissen rakelings voorbij. De dreiging dreunt dan alleen in de verte én in de rijke voetnoten van Englund, die gelukkig naast de tekst zijn afgedrukt. Daarin kan hij zijn grote technische kennis van wapens, tactiek en strategie kwijt; soms zitten er ook gewoon tips voor fronttoeristen tussen.

Englund doet meer dan alleen citeren: onder zijn hand wordt elk egodocument een uitgewerkt personage. Allerlei kleine gebeurtenissen vat hij samen met een indringende precisie, en wellicht ook met meer dramatische kracht dan de originele tekst. Opvallend is de verfijnde waarneming van veel vertellers. Te midden van de gruwelen en de stank hebben ze oog voor het weer en de natuur. En geen van hen raakt ooit uitgekeken op de alomtegenwoordige dood.

De titel lijkt bevreemdend. Verdriet is er op bijna elke bladzijde. Maar schoonheid? Dat moet dan de schoonheid zijn die de bezadigde Amerikaanse chirurg Harvey Cushing
, die dag in dag uit de meest afgrijselijke hoofdwonden behandelt, ineens overvalt wanneer hij in oktober 1917 het front bezoekt bij Zonnebeke: 'En de wilde in je maakt dat je het prachtig vindt, met alle ellende, verspilling, gevaar, gezwoeg en heerlijk kabaal van dien. Je voelt dat dit, ondanks alles, is waar mannen voor bedoeld zijn...'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234