Peter Verhelst - Voor het vergeten

Moedertaal. In dat ene woord zitten de twee dingen die Peter Verhelst lyrisch bezingt en bevraagt in zijn nieuwe roman ‘Voor het vergeten’, een literair monument voor zijn moeder, die op 18 november 2015 aan een hartaderbreuk overleed.

Aan moederboeken geen gebrek in de recente Nederlandstalige literatuur: Adriaan van Dis ging in ‘Ik kom terug’ de confrontatie aan met de vrouw die hem vormde, Tom Lanoye schreef in ‘Sprakeloos’ over de afasie die zijn moeder trof, Arnon Grunberg had het in ‘Moedervlekken’ over een zorgbehoevende mama die heel wat trekken van de zijne vertoonde en Erwin Mortier verzamelde in ‘Gestameld liedboek’ herinneringen aan zijn dementerende moeder. Dat schrijvers hun vak weleens gebruiken om aan maternale rouwverwerking te doen, is in de wereldliteratuur echter niets nieuws. De Franse intellectueel Roland Barthes begon in 1977 op de dag na het overlijden van zijn moeder een rouwdagboek bij te houden dat postuum werd gepubliceerd. Filosofe Simone de Beauvoir beschreef iets meer dan tien jaar daarvoor de laatste dagen van haar zieke moeder in ‘Een zachte dood’, en de Amerikaanse beatdichter Allen Ginsberg hieuw eind jaren 50 met ‘Kaddish’ een monumentale poëtische grafsteen uit zijn verdriet om het overlijden van zijn moeder.

Verhelsts ‘Voor het vergeten’ situeert zich ergens tussen Ginsbergs brute dichterlijke kracht en de filosofische bespiegelingen van Barthes. Al was het maar omdat de voormalige Gouden Uilwinnaar één van de weinige Vlaamse schrijvers is die nog de onbeschaamde ambitie hebben om het begrip ‘roman’ wat op te rekken. Verhelst ziet het als ‘een netwerk van metaforen en tekstvormen’ dat gebruikmaakt ‘van alle mogelijke genres, zowel fictie als non-fictie. Hybride. Zoals het leven zelf.’ Daarom duiken in deze ode aan een vrouw die ‘nooit echt iets over zichzelf verteld heeft’, ook Ovidius’ ‘Metamorfosen’, hoefafdrukken van edelherten en analyses van schilderijen van Luc Tuymans en Caspar David Friedrich op. Het resultaat is een kluwen waarin de lezer – inderdaad, zoals in het leven zelf – eigenhandig op zoek moet naar verbanden en betekenis.

‘Gesprekken tussen kunstwerk en toeschouwer zijn per definitie uitwisselingen van misverstanden,’ aldus de schrijver. Verhelst lezen is zoeken en tegelijkertijd beseffen dat goede literatuur net om dat zoeken draait. Al drijft de schrijver het ook weleens te ver. De door Google Translate gejaagde passages uit rouwverwerkingshandleidingen hadden niet gehoeven, zijn theorieën over metaforen bevatten geen wereldschokkende inzichten en sommige beschrijvingen van kunstwerken zullen vast gretig geciteerd worden in de volgende monografie van de betreffende artiest, maar blijven te veel aan de oppervlakte om de reeds verdwaalde lezer als leidraad te kunnen dienen. Gelukkig heeft Verhelst de muren van het labyrint waarin hij die lezer achterlaat zo volgekalkt met troostende zinnen dat een uitgang vinden een volstrekte bijzaak wordt. De auteur die voor zijn poëzie al driemaal met de Herman de Coninckprijs bekroond werd, speelt met klanken, woorden, variaties en herhalingen. Alleen al de korte, zinnelijke intermezzo’s over het edelhert zijn reden genoeg om ‘Voor het vergeten’ flink hoog op je leeslijst te zetten. In heerlijke zinnen spreekt – en komt – Verhelst zichzelf soms tegen, en in de meest beklijvende passages creëert hij de ontroerende cadans van een zacht gefluisterde dodenzang.

Om zo eclectisch, en soms zo hermetisch, te durven schrijven als Verhelst het in ‘Voor het vergeten’ doet, moet de liefde voor zijn moeder minstens even groot geweest zijn als het vertrouwen in zijn eigen kunnen. In een roman die geen roman wil zijn, van een postmodernist die geen postmodernist wil zijn, levert Peter Verhelst datgene waar hij zelf 374 pagina’s lang zo naarstig naar zoekt: troost door schoonheid.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234