null Beeld

Pijnstillers in het peloton: de truc met Tramadol

Wat zit er in de bidon die in de finale van de klassiekers aan de kopman wordt aangereikt? Bij Freddy Maertens ging het om champagne, nu verkiezen sommige renners een mengsel van cafeïnepillen en pijnstillers.

Zelfs het zware spul: Tramadol neemt de helse pijnen van de laatste inspanningen weg en zorgt samen met de cafeïne voor hernieuwde krachten. Peter Van Eenoo, hoofd van het Gentse dopinglab, noemt de toestand alarmerend: ‘Tramadol moet heel snel op de dopinglijst.’

Eind 2012 bond de jonge Amerikaanse renner Taylor Phinney de kat de bel aan: hij klaagde over het misbruik van pijnstillers tijdens de finales van grote koersen. ‘Ik snap niet waarom er geplette pijnstillers en cafeïnepillen in je bidon moeten, maar in het wielrennen is dat een wijdverspreid gebruik,’ verklaarde hij aan wielerwebsite Velonation. Hij noemde de veelvuldige valpartijen ook een rechtstreeks gevolg van het misbruik.

Peter Van Eenoo is net terug van de Olympische Spelen in Sotsji, waar hij als expert de kwaliteit van de dopingcontroles heeft bewaakt. Het probleem van de pijnstillers is al enige tijd acuut, vertelt hij. Al voor het tweede jaar wordt in opdracht van het WADA het gebruik van bepaalde pijnstillers gemonitord. Tramadol – merknaam Contramal – is er één van. Het medicijn is enkel verkrijgbaar op doktersvoorschrift, maar vrij te koop op het internet. Op de pijnbestrijdingsladder staat het net onder morfine: na operaties en bij chronische gewrichtspijnen biedt het altijd soelaas. Binnenkort zal het WADA beslissen of de pijnstiller op de dopinglijst komt, maar voorlopig is dat nog niet het geval.

Peter Van Eenoo «Het is een wondermiddel: toen ik het eens nam bij een hernia, was de pijn meteen weg.

»Ik hou van de wielersport, maar jammer genoeg wordt Tramadol vooral dáár gebruikt: we vinden het product in grote hoeveelheden – en dan druk ik me nog zacht uit – terug in de urinestalen. De concentraties zijn dan zo hoog, dat ik ervan overtuigd ben dat de pijnstiller in de finalebidons zit en pas op het einde van de koers wordt genomen.»

HUMO Hoe vaak heb je Tramadol teruggevonden?

Van Eenoo «Vorig jaar: 146 keer, op de 3.614 controles die we hebben uitgevoerd in verschillende sporttakken. Maar vooral in het wielrennen: in sommige competities bevatte ongeveer één op de drie stalen Tramadol. Dat is onrustwekkend, zeker omdat het middel inwerkt op het centrale zenuwstelsel: de nevenwerkingen zijn – héél vaak – duizeligheid en concentratiestoornissen, wat Phinneys theorie over de valpartijen uiterst plausibel maakt.»

Journalist en dopingexpert Hans Vandeweghe bevestigt dat het misbruik van pijnstillers al enkele jaren ingeburgerd is in het peloton.

Hans Vandeweghe «Ik begrijp niet waarom het WADA Tramadol nog niet op de dopinglijst heeft gezet na die twee jaar monitoren. Volgens mij zijn ze niet gehaast omdat het product niet zo vaak gebruikt wordt door Noord-Amerikaanse sporters. En dat terwijl het misbruik van pijnstillers zich al bij de jeugd manifesteert.»

HUMO Wat beogen de renners er precies mee?

Vandeweghe «Die cocktails van cafeïne en gewone paracetamol zijn eigenlijk niet prestatiebevorderend, maar omdat de inspanningen op het einde zo veel pijn doen, geven ze je wel een ander gevoel – in je hoofd doet dat veel als je al drie uur met pijn op die fiets zit. Die finalebidons maken deel uit van de algehele overmedicalisering en kunnen tot dopinggebruik leiden.»

HUMO Jij gelooft in de steppingstonetheorie.

Vandeweghe «Ja, dat is aanwijsbaar: het begint allemaal met paracetamol, maar dat volstaat al snel niet meer en dan kom je bij Tramadol terecht, en vervolgens bij middelen die écht verboden zijn.

»Je mag ook het placebo-effect niet onderschatten: als je één keer een koers hebt gereden op paracetamol, ga je de volgende keer zeker niet het risico nemen om het zónder te doen. Dat geldt niet alleen voor wielrenners: ’t is de psychologie van de sporter. Ik begrijp dat en ben er zélf ook niet immuun voor: zonder Ibuprofen 600 start ik ook niet meer in een triatlon. Ik heb in mijn leven al te veel gesport en ben eigenlijk versleten. Maar ik maak mezelf wijs dat ik het toch kan zolang ik die pijnstiller heb.»

HUMO Veroorzaken die medicijnen de vele valpartijen?

Vandeweghe «In 2003 heb ik bij een val mijn nek gebroken, met zware pijn als gevolg. Ik heb toen één keer Tramadol genomen – ik kan je verzekeren: het was alsof ik uit mijn lichaam trad. Dus ik kan me voorstellen wat er allemaal kan gebeuren als je daarmee op de fiets zit. Niet vergeten: in het ziekenhuis komt Tramadol net voor de morfinepomp.»


Cocktails shaken

Yvan Vanmol, de levenswijze ploegdokter van Omega Pharma-Quick•Step, is al 34 jaar actief in het peloton en zit met de ploeg in Parijs-Nice. Als ik over het misbruik van pijnstillers begin, weet hij meteen waar ik naartoe wil.

Yvan Vanmol «Ik zou het zeer verstandig vinden om Tramadol op de dopinglijst te zetten. Dat product hoort niet thuis in de sport en al helemaal niet in het wielrennen, waar een snel reactievermogen vereist is. Maar ze scheren iedereen over dezelfde kam: ik heb het nagekeken en dit jaar heb ik dat middel nog maar één keer voorgeschreven, en wel voor een renner die het na een zware val uitschreeuwde van de pijn. Ik geloof niet dat het nog zo vaak gebruikt wordt. Twee jaar geleden moest er inderdaad gesensibiliseerd worden – ik kan niet ontkennen dat ik het product destijds weleens in de tassen van wielrenners zag zitten – maar door een gezamenlijke inspanning van de verschillende ploegdokters is het gebruik ervan teruggedrongen. Mijn inziens.»

HUMO Cafeïnepillen vermengen met gewone paracetamol lijkt me ook al van het goede te veel.

Vanmol «Dat is inderdaad oneigenlijk gebruik van een geneesmiddel. En dat kan niet. De bidons die onze renners in de finale krijgen, bevatten enkel cafeïne, geconcentreerde suikers en eventueel bicarbonaat, om de verzuring tegen te gaan.»

HUMO Laat je toe dat renners pijnstillers in hun bidon verwerken?

Vanmol «Ik raad dat af, maar ik kan toch niet tegen iedereen gaan zeggen dat ze geen Dafalgan mogen nemen in de koers? Ze kunnen dat vrij bij de apotheek gaan halen. Ofwel zeg je: met pijnstillers wordt er niet aan sport gedaan, ofwel laat je het toe en dan weet je dat het gebruikt zal worden. Maar als je van alles gaat mixen tot een cocktail, dan ben je een soort gifmenger. Dan heb je als sportman toch een probleem. En als dokter een nog groter probleem, als je begrijpt wat ik bedoel.

»Ik heb wel het gevoel dat het wielrennen weer geviseerd wordt. In het voetbal worden ook veel pijnstillers en ontstekingsremmers gebruikt, en je mag dat gerust doortrekken naar de hele maatschappij. Het gebruik van medicatie wordt voortdurend gepromoot.»


Zieke kip

HUMO Wordt het wielrennen dan toch weer geviseerd, meneer Vandeweghe?

Vandeweghe «Het fenomeen doet zich inderdaad al járen voor in andere sporten, we mogen het zeker niet verengen tot het wielrennen. Ik heb volleybalspelers gezien die tussen twee wedstrijden aan een baxter met ontstekingsremmers hingen – dat heeft hetzelfde effect: het bot de pijn af. Of Tomas Van Den Spiegel: die heeft die bucht bijna heel zijn carrière moeten nemen. Nee, in het voetbal en bij andere balsporten is het minstens even erg.»

Van Eenoo «Het is sportgebonden, en ontstekingsremmers zien we vooral bij contactsporten zoals voetbal. Als we een ploeg controleren, dan zien we soms op de medicatieformulieren dat ze vijf voetballers ontstekingsremmer A en vijf ontstekingsremmer B geven. Als je dan toch medische redenen opgeeft, dan doe je dat toch op individuele basis en geef je niet aan alle spelers van een ploeg hetzelfde middel? Want dan ben je bezig met dierengeneeskunde: als er in een stal een kip ziek is, doen ze iets in het eten en krijgen alle kippen hetzelfde medicijn.»

HUMO Nemen sporters masaal hun toevlucht tot pijnstillers en ontstekingsremmers omdat het gebruik van middelen als epo en groeihormoon tot het verleden behoort?

Van Eenoo «Op zich niet, want een atleet kan elk geneesmiddel op de dopinglijst nemen als hij daar de toestemming voor krijgt. Maar als ik er dan toch iets positiefs in moet zien, dan geef ik toe dat het geruststellend is dat ze naar reguliere medicijnen grijpen: ten tijde van epo was niemand op zoek naar iets anders.»

Vandeweghe «We zijn terug bij het prille begin van de doping: de sporters zoeken middeltjes om de inspanningen wat draaglijker te maken, maar de prestatiebevorderende producten zijn eruit.»

Van Eenoo «Toch maak ik me nog zorgen om die ‘gouwe ouwen’: testosteron, endogene steroïden, microdosissen epo of bloedtransfusies – ook al is het niet meer de hele zak die wordt afgetapt en bijgetankt, maar wel kleinere hoeveelheden.

»Sinds enkele maanden zien we ook Levorphanol opduiken, een pijnstiller die nog veel krachtiger is dan Tramadol, van dezelfde orde als morfine. We kwamen er toevallig achter, maar nu zien we dat dat medicijn vrij populair wordt, opnieuw in het wielrennen. Is het een trend? We zullen zien. ’t Is sowieso typerend voor de dopingbestrijding: zodra je een product op de lijst met verboden middelen zet, maakt het plaats voor iets nieuws.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234