Loekasjenko is al sinds 1994 aan de macht Beeld BELGAIMAGE
Loekasjenko is al sinds 1994 aan de machtBeeld BELGAIMAGE

President Loekasjenko schopt om zich heen en trekt zich nu van niemand meer iets aan

De Belarussische president, Aleksandr Loekasjenko, lijkt zich nergens meer iets van aan te trekken. ‘Hij probeert met alle mogelijke middelen de macht vast te houden. Alles wat riekt naar oppositie moet de kop in worden gedrukt,’ zegt Dick Zandee van Instituut Clingendael.

In toeval gelooft niemand meer als het gaat om Belarus. Dus toen de activist Vitali Sjisjov onlangs verdween tijdens een bezoek aan Oekraïne, was dat meteen verdacht. En toen hij een dag later dood werd teruggevonden, bungelend aan een boom in een park in Kiev, was er voor veel mensen geen twijfel meer mogelijk: dit is weer een nieuw slachtoffer van president Aleksandr Loekasjenko.

Sjisjov runde vanuit Oekraïne een organisatie die Belarussen hielp ontsnappen uit hun vaderland. Dat zijn twee activiteiten die niet getolereerd worden door het regime van Loekasjenko, die al sinds 1994 aan de macht is. Hij won de verkiezingen destijds nota bene door zijn goede werk als voorzitter van de parlementaire commissie die corruptie moest aanpakken. De verkiezingen van vorig jaar won hij ook, maar dat ging niet zonder slag of stoot. Officieel kreeg hij 80 procent van de stemmen, terwijl zijn grote concurrente, Svetlana Tichanovskaja, bleef steken op 10 procent. Niet alleen de internationale gemeenschap had moeite met die uitslag, ook vele Belarussen. De vlam sloeg onmiddellijk in de pan.

Startsein voor repressie

Tijdens grote protesten in de hoofdstad Minsk, ongezien in Belarus, kwamen de demonstranten oog in oog te staan met zwaarbewapende agenten. Er viel een dode en er werden duizenden mensen opgepakt. Dat was het startsein voor een repressie door de staat die nog steeds voortduurt. “We zien hier een man in het nauw,” zegt Dick Zandee van Instituut Clingendael. “Hij probeert met alle mogelijke middelen de macht vast te houden. Alles wat riekt naar oppositie moet de kop in worden gedrukt.”

De meest in het oog springende actie van het regime was de kaping van Ryanair-vlucht 4978. Die was op weg van Athene naar Vilnius, met aan boord de activist Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega. In het Belarussische luchtruim dwongen straaljagers het toestel naar Minsk, waar de twee werden gearresteerd. De internationale kritiek was enorm, maar dat weerhield de autoriteiten er niet van Protasevitsj op een persconferentie te laten verklaren dat er niets aan de hand was en dat hij goed werd behandeld. Dat hij er slecht uitzag, en werd geflankeerd door mannen in uniform, deed sterk vermoeden dat Protasevitsj zijn woorden ingefluisterd had gekregen.

In mei werden Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega gearresteerd, nadat hun vlucht naar Vilnius werd gekaapt. De internationale kritiek was enorm. Beeld AFP
In mei werden Roman Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega gearresteerd, nadat hun vlucht naar Vilnius werd gekaapt. De internationale kritiek was enorm.Beeld AFP

“Het is duidelijk dat Loekasjenko de duimschroeven aan het aandraaien is,” zegt Zandee. “Zelfs dissidenten in het buitenland zijn niet veilig. In Belarus zelf zien we dat er in de laatste maanden tienduizenden mensen zijn opgepakt.” Dat wordt bevestigd door de Belarussische mensenrechtenorganisatie Viasna. Die organisatie heeft een hele waslijst samengesteld van misdragingen van het regime.

Zo zitten er op dit moment zeker 526 mensen vast vanwege hun politieke denkbeelden. Het zwaaien met een rood-wit-rode vlag (de kleuren van de oppositie) is bijvoorbeeld al voldoende om de politie aan de deur te krijgen. Journalisten en activisten worden volgens Viasna gearresteerd en vervolgens onder mensonterende omstandigheden vastgehouden. De organisatie gebruikt zelfs het woord ‘marteling’. Ook kritische studenten hebben het zwaar te verduren. Ze worden gevangengezet, van de universiteit geschopt of het land uit gezet.

Zware straffen

Er worden zware straffen uitgedeeld voor zaken die triviaal lijken, maar in de ogen van het regime tornen aan zijn legitimiteit. Hanna Vazhnik is veroordeeld tot een jaar huisarrest, omdat ze op Twitter een regeltje van het volkslied had veranderd. En Aliaksandr Babkin kreeg een jaar werkkamp, omdat hij het alarmnummer had gebeld en ‘negatief’ over de president had gesproken en diens ‘eer en waardigheid had vernederd’.

Ook internationaal slaat Loekasjenko om zich heen. Buurland Litouwen is in alle staten nu is gebleken dat Minsk de deur openzet voor vluchtelingen uit het Midden-Oosten. Het gaat met name om jonge Irakezen die via Belarussische Telegram-accounts worden opgeroepen het vliegtuig te nemen naar Minsk. Daar staan bussen klaar die ze naar de grens met Litouwen brengen, waar ze ‘hartelijk zullen worden ontvangen’. Dit jaar zouden al 4000 vluchtelingen gebruik hebben gemaakt van deze ‘uitnodiging’.

Litouwen is in alle staten nu is gebleken dat Minsk de deur openzet voor vluchtelingen uit het Midden-Oosten. “Loekasjenko gebruikt deze migranten als wapen,” zei premier Ingrida Simonyte. Beeld AP
Litouwen is in alle staten nu is gebleken dat Minsk de deur openzet voor vluchtelingen uit het Midden-Oosten. “Loekasjenko gebruikt deze migranten als wapen,” zei premier Ingrida Simonyte.Beeld AP

Litouwen is ziedend. “Loekasjenko gebruikt deze migranten als wapen,” zei premier Ingrida Simonyte. “Dit is een daad van agressie, bedoeld om te provoceren.” Dat lijkt gelukt, want Litouwen is begonnen met het neerzetten van een 550 kilometer lang hek met prikkeldraad.

De Europese Unie heeft inmiddels een hele batterij aan sancties ingesteld. De import van kunstmest, olie, petrochemische producten, tabak en financiële diensten is drastisch beperkt. Dit treft zeker 86 belangrijke Belarussische bedrijven. Verder is het verboden om te handelen in apparatuur, technologie of software die gebruikt kan worden om het internet te controleren. Hetzelfde geldt voor goederen die ook voor militaire doeleinden gebruikt kunnen worden. Ook zijn er 78 personen en acht ‘entiteiten’ op een zwarte lijst geplaatst, waaronder de inlichtingendienst KGB, een grote gevangenis en de veiligheidstroepen van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Enige sympathie

Opvallend genoeg heeft Loekasjenko zijn buurman ter rechterzijde om hulp gevraagd: de Russische president Vladimir Poetin. Het is nog niet eens zo lang geleden dat beiden niet zo veel van elkaar wilden weten. Het leverde Loekasjenko, ondanks zijn repressieve regime, enige sympathie op in Europa. “Maar hij heeft die steun nu echt nodig,” zegt Dick Zandee van Clingendael. “En Poetin heeft die kans met beide handen aangegrepen.”

Moskou spint garen bij extra invloed in een land op zo’n strategische positie: Belarus is immers een buffer tussen Rusland en Europa, en dus ook de Navo. De vraag is wel of Loekasjenko later niet een hoge prijs gaat betalen voor deze nieuwe vriendschap. Als Poetin het niet meer nodig acht, of de sancties tegen zijn land te zwaar worden – het intrekken van steun voor Belarus is dan een aardig ruilmiddel – is de kans groot dat de vriendschap bekoelt. En dan staat Loekasjenko echt helemaal alleen, met een ­binnenlandse druk die alleen maar toeneemt.

(HP)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234