Presidentskandidaat Bernie Sanders: 'Het zou een grote stap voorwaarts zijn als we marihuana uit de drugswet zouden halen'

Senator Bernie Sanders – zijn aanhangers mogen gewoon Bernie zeggen – is de meest onwaarschijnlijke politieke sensatie. De presidentskandidaat, die zichzelf als ‘democratisch socialist’ bestempelt, laat zalen en aula’s in heel Amerika vollopen. In zijn speeches hekelt hij de oneerlijke economie en het politieke systeem, dat gecorrumpeerd is door de miljardairs.

'We hebben miljoenen mensen nodig die luidkeels eisen dat de regering ons allemaal vertegenwoordigt en niet alleen die ene procent rijkelui'

Sommigen beweren dat Sanders onverkiesbaar is, en dat zijn campagne alleen symbolische waarde heeft. De peilingen spreken dat tegen: volgens een peiling uit oktober van NBC News en The Wall Street Journal versloeg Sanders Donald Trump met negen punten. De grijsaard van 74 heeft in elk geval al stevig zijn stempel weten te drukken op de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Zijn succes bij de Democratische aanhang heeft Hillary Clinton (68) al meermaals genoopt tot een ruk naar links. En zijn succesverhaal lijkt nog niet ten einde: zijn team rekent erop prima uit de startblokken te schieten bij de eerste primaries in Iowa en New Hampshire (op 1 en 9 februari), om vervolgens staat per staat strijd te leveren, helemaal tot aan de Democratische Nationale Conventie in juli, waar de Democraten zullen kiezen wie in november hun partij zal vertegenwoordigen bij de presidentsverkiezingen.



- Wat deed u beslissen om een gooi naar het presidentschap te doen?



Bernie Sanders «Mijn politieke traject is op z’n zachtst gezegd ongewoon. Ik had nooit gedacht dat ik ooit burgemeester, congreslid of senator zou worden. En ik kan u met de hand op het hart zeggen dat, toen ik als kind in een piepkleine sociale flat in Brooklyn, New York woonde, niemand had gedacht dat ik het ooit tot president van Amerika zou kunnen schoppen. Ook ik niet. Ik doe dit dus niet om één of andere lang gekoesterde droom in vervulling te zien gaan. Ik doe dit om één eenvoudige reden: dit land krijgt momenteel te maken met uitzonderlijke crises. We zitten met een klimaat-crisis; de rijkdom en de inkomens zijn vreselijk ongelijk verdeeld; ons huidige politieke systeem is corrupt en leidt ons regelrecht naar een oligarchie; de Amerikaanse middenklasse staat op instorten; we hebben meer mensen achter de tralies zitten dan welk ander land ook; en ons immigratiebeleid lijkt nergens naar. Ik geloof gewoon niet dat de politici van het establishment die problemen zullen aanpakken.»


Democratie reanimeren



★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- Moeten de Democraten daarom straks u kiezen als hun presidentskandidaat, en niet Hillary Clinton?

Sanders «Op dit ogenblik hebben een uiterst klein aantal uitzonderlijk welgestelde Amerikanen steeds meer controle over ons politieke en economische leven. De Democraten moeten beslissen welke kandidaat in de beste positie verkeert om de handschoen op te nemen tegen die machtige belangen en zo de Amerikaanse democratie nieuw leven in te blazen. Zoals het er nu aan toegaat in onze democratie, zet de regering zich vooral in voor diegenen die het meeste geld hebben bijgedragen aan de verkiezingscampagne.

'Maar niemand zal ontkennen – Hillary zelf nog het minst – dat ze een kandidate van het establishment is: haar lobbygroep haalt geld op bij heel wat welgestelde individuen en bedrijven.'

»Ik ken Hillary Clinton al 25 jaar. Ik kende haar al als first lady. We zijn niet de beste vrienden, maar ze is een erg indrukwekkende vrouw, zeer intelligent, en ze heeft bakken ervaring. Maar niemand zal ontkennen – Hillary zelf nog het minst – dat ze een kandidate van het establishment is. Ze heeft een Super PAC (een lobbygroep die grote sommen geld vergaart voor haar kiescampagne, zonder dat ze wettelijk verplicht zijn om daarvoor uit te komen, red.) en die haalt geld op bij heel wat welgestelde individuen en bedrijven. Zo is het gewoon.

»Ik zeg niet: ‘Stem op Bernie Sanders en ik zal al die problemen oplossen.’ Wat ik probeer te doen, is een beweging op gang trekken. We hebben miljoenen mensen nodig die van zich laten horen, die luidkeels eisen dat de regering ons allemaal vertegenwoordigt en niet alleen die ene procent rijkelui. Daar gaat mijn campagne over. En dat is nu eenmaal niet waar Hillary’s campagne over gaat.»


De magische formule van geluk

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- U noemt de explosieve ongelijkheid in rijkdom en inkomens ‘het grootste morele, economische en politieke probleem van deze tijd’. Wat staat er op het spel als we dat niet rechttrekken?

Sanders «De broers Koch (rijke olie-industriëlen, die met hun grote vermogen conservatieve politici steunen, red.) en hun vrienden pompen meer geld in deze verkiezingen dan de Democratische of de Republikeinse partij. Je hoort het goed: ik heb het over één familie. Dat is een oligarchie. Dat soort toestanden zal in de toekomst alleen maar erger worden.»

'De Republikeinen zitten de hele tijd te liegen om te verdoezelen waar ze echt voor staan: meer belastingvoordelen voor de miljardairs, snoeien in de sociale zekerheid en oorlog in het Midden-Oosten'

- Om Amerika’s economische ongelijkheid aan te pakken stelt u het democratisch socialisme voor. Wat houdt dat precies in volgens u?

Sanders «Ons doel moet zijn om een samenleving te creëren waarin iedereen een behoorlijke levensstandaard geniet; niet een samenleving waarin enkelingen onwaarschijnlijk rijk zijn, terwijl 47 miljoen anderen in armoede leven. Voor mij houdt dat een aantal zaken in: een nationaal gezondheidsplan dat gezondheidszorg voor iedereen garandeert, maar ook gemeenschapsonderwijs van hoge kwaliteit, van de kleuterklas tot in het hoger onderwijs. Eén van de belangrijke punten van ons plan is dat we het inschrijvingsgeld aan openbare hogescholen en universiteiten willen schrappen. Iedereen in dit land zou, ongeacht z’n afkomst, hoger onderwijs moeten kunnen volgen.

»Verder wil ik ook het probleem aanpakken waar erg veel Amerikanen nu mee te maken krijgen: ze zien een groot deel van hun inkomen opgaan aan de lening voor hun woonst. Bovendien kan het niet dat iemand die 40 uur per week werkt, in armoede leeft. Om dat te verhelpen moeten we van het minimumloon een leefloon maken. Kijk, niemand kent de magische formule die leidt naar geluk, maar als je economische zekerheid hebt, dan is je leven een pak beter dan dat van mensen die elke dag moeten knokken. Dat is het soort economische zekerheid dat ik wil creëren in Amerika.»

- Wat zou u doen als president om de inkomensongelijkheid in Amerika aan te pakken?

Sanders «De reële werkloosheid – dan tel ik de mensen mee die gestopt zijn met zoeken en diegenen die deeltijds werken – bedraagt vandaag geen 5, maar 10 procent. Dat zijn een pak werklozen. We hebben een groot nationaal banenplan nodig. Ik ben bereid te vechten voor de wetgeving die nu op tafel ligt en waarmee we 13 miljoen jobs kunnen creëren bij de heropbouw van onze afbrokkelende infrastructuur – wegen, bruggen, spoorwegen, luchthavens en waterwegen.

»Miljoenen Amerikanen werken vandaag erg lange dagen, omdat hun loon simpelweg niet volstaat. We zouden moeten doen wat Los Angeles en Seattle al hebben gedaan en wat New York nu ook overweegt: het minimumloon optrekken naar 15 dollar per uur.»

- Volgens Hillary Clinton is 15 dollar misschien wel haalbaar in Seattle of New York, maar niet zomaar overal.

Sanders «Daar ben ik het niet mee eens. Of je nu in New York of op het platteland woont, iedereen heeft een voldoende groot inkomen nodig om te voorzien in de behoeften van z’n gezin. 15 dollar per uur is het bedrag waarnaar we moeten streven.»

- Wat zou onder president Sanders het belastingtarief voor de hoogste inkomens zijn?

Sanders «Zo precies weet ik het nog niet, maar ik zou in elk geval paal en perk stellen aan de belastingvoordelen die individuen en bedrijven nu toelaten om hun geld weg te stoppen op de Kaaimaneilanden of in een ander belastingparadijs, zodat ze er geen cent federale inkomstenbelasting op moeten betalen. Weg ermee.

»Ik wil ook een progressieve vastgoedbelasting: als het hoofd van een miljardairsfamilie sterft, dan zal er een stevige belasting moeten worden betaald om die rijkdom naar de rest van de familie over te hevelen. Om de openbare hogescholen en universiteiten gratis te maken, wil ik ook Wall Street onderwerpen aan een bescheiden speculatietaks.»


Kapitalistische parasiet

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- U hebt hier in uw bureau een gedenkplaat van de Amerikaanse socialist Eugene V. Debs aan de muur hangen. In 1920 dong hij mee naar het presidentschap vanuit de gevangenis, waar hij was beland voor zijn tegenkanting tegen WO I. ‘Eén van de belangrijke helden in de Amerikaanse geschiedenis,’ noemt u hem. In 1979 maakte u zelfs een documentaire over de man.

Sanders «En vandaag zou ik waarschijnlijk nog steeds dat soort video’s maken, als ik niet de burgemeester van Burlington was geworden. Dan had ik wellicht een hele reeks gemaakt. Niet alleen over Debs, maar over andere radicale politici van wie niemand in Amerika ooit heeft gehoord.»

- In de documentaire citeert u uit enkele van Debs’ beroemde speeches. Zijn taal is behoorlijk controversieel naar hedendaagse normen: hij sprak over loontrekkers als slaven, die onderdrukt werden door een kapitalistische parasiet. Hij riep arbeiders ook op om hun grote historische missie te vervullen en het kapitalistische systeem omver te werpen.

Sanders «Dat zijn zijn woorden, niet de mijne.»

- Maar dacht u er ook zo over in 1979, aan het begin van het Reagan-tijdperk?

Sanders «Nee. In essentie had hij het over een samenleving waarin iedereen een behoorlijke levensstandaard geniet, in plaats van de massale uitbuiting en ongelijkheid die hij in zijn tijd zag en die we vandaag opnieuw meemaken. Het lijkt misschien anders: kinderen werken vandaag niet langer in de fabrieken of op het veld, maar miljoenen gezinnen weten niet hoe ze hun kinderen vanavond te eten zullen geven. Veel van die problemen zijn er nog steeds, alleen misschien niet in die erge mate. Ik blijf het eens met de visie van Debs.»

- Zelfs als hij het heeft over het kapitalistische systeem omverwerpen?

Sanders «Neenee. Nu ben je aan het provoceren. In mijn campagne heb ik het niet over het omverwerpen van het kapitalistische systeem. Waar ik het wél over heb, is over een politieke revolutie. Bij de verkiezingen in november van vorig jaar trok 63 procent van de Amerikanen niet naar de stembus – bij de jongeren liep dat aantal zelfs op tot 80 procent. In mijn ogen heb je dan geen democratisch systeem meer. Om dat te verhelpen moeten we naar een systeem waarbij de verkiezingen gefinancierd worden met overheidsgeld, niet met Super PACs. We moeten ook wetten creëren die ervoor zorgen dat iedereen in dit land die ouder is dan 18 z’n stem kan uitbrengen – nu hebben we die niet en daar doen de Republikeinen hun voordeel mee.»

- Als senator in Washington moet u toezien hoe president Obama zich steeds weer klemrijdt in het Congres. Hoe hoog schat u de kans in dat u uw politieke agenda door het Congres geduwd krijgt?

Sanders «Ik zal niet verkozen worden tenzij er massaal meer mensen komen opdagen aan de stembus. En ik zal niet verkozen worden tenzij er massaal veel kiezers komen opdagen uit de arbeidersklasse, mensen die ons politieke systeem nu de rug hebben toegekeerd. Ik heb ook de jonge kiezers nodig. En ik zal niet verkozen worden tenzij er een massale bewustwording komt. Stel dat ik deze verkiezingen win, dan zal dat betekenen dat de politieke revolutie een stap voorwaarts heeft gezet.

'De klimaatopwarming vormt een ernstiger bedreiging voor Amerika dan het terrorisme'

»De Republikeinen kunnen zich momenteel alles veroorloven, ze krijgen er de vreselijkste maatregelen door, omdat ze weten dat de meeste Amerikanen toch geen benul hebben van wat ze doen. Als ik tot president word verkozen, dan zullen alle Amerikanen weten wat de Republikeinen precies uitspoken. Daar zullen ze zich behoorlijk onpopulair mee maken. Het ogenblik dat mensen echt zullen inzien wat er allemaal gebeurt in Washington en hoe machtig het Grote Geld, het bedrijfsleven en Wall Street zijn, dan zal ik mijn agenda erdoor geduwd krijgen.»


Onklopbaar als Rocky

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- Volgens u vormt de opwarming van de aarde de ernstigste bedreiging van onze tijd. Hoe wilt u die aanpakken?

Sanders «De klimaatopwarming vormt een ernstiger bedreiging voor Amerika dan het terrorisme, al is terrorisme ook een ernstige bedreiging. We spenderen jaarlijks 600 miljard dollar aan ons leger. We moeten dringend soortgelijke middelen en politieke wil zien te genereren voor het klimaat. Bovendien is het een internationaal probleem: de VS kan dit niet in haar eentje aanpakken, dus moeten we ons een leidersrol aanmeten. En hoe kunnen we leiden? By not only talking the talk, but walking the walk.

»We moeten ons energie-systeem weg zien te krijgen van de fossiele brandstoffen. Tegelijk moeten we de arbeiders uit de steenkool- en de olie-industrie beschermen. Je kunt die mannen niet gewoon aan hun lot overlaten. Ze moeten nieuwe banen krijgen.

»Eigenlijk weten we maar al te goed wat ons te doen staat: we moeten naar een energie-efficiënt systeem evolueren, en snel. Dan heb ik het zowel over zonne-energie als over windenergie. In Iowa zal binnenkort 40 procent van de elektriciteit afkomstig zijn uit windenergie. Dat moeten we zien door te trekken naar de rest van het land.»

- U noemde Obamacare in het verleden een goed Republikeins plan. Wil dat zeggen dat u Obamacare als een mislukking ziet?

Sanders «Nee. Een gezondheidszorgsysteem dat ervoor zorgt dat 15 miljoen mensen die vroeger geen ziekteverzekering hadden, er nu wel één hebben, kun je bezwaarlijk een mislukking noemen. Een systeem dat komaf maakte met de obscene voorwaarden om aan een ziekteverzekering te geraken, is géén mislukking. Obama-care heeft goeie dingen verwezenlijkt, maar we hebben nog een lange weg af te leggen. Nog altijd hebben 29 miljoen Amerikanen geen ziekteverzekering. Nog altijd hebben miljoenen Amerikanen een eigen risico van 5.000 dollar. Daarom twijfelen ze nog altijd om naar een dokter te stappen als dat nodig is.

»Amerika is het enige welgestelde land ter wereld dat niet voor iedereen ziektezorg garandeert. En toch spenderen we veel meer per inwoner aan gezondheidszorg dan om het even welk ander land. In vergelijking met andere landen scoort onze gezondheidszorg niet al te best. Wat moet je daaruit besluiten? Dat we naar een nationale gezondheidszorg moeten evolueren met een sociaal verzekeringsprogramma voor iedereen. Maar denk nu niet dat ik dat op de eerste dag van mijn ambtstermijn voor elkaar krijg.»

- Hoe wilt u de kosten van de medicatie drukken?

Sanders «Ik was de eerste afgevaardigde in het Congres die met mensen de Canadese grens overstak om daar medicatie te gaan kopen. Vandaag kun je zonder problemen tomaten en sla uit niet-gereguleerde Mexicaanse boerderijen het land binnenbrengen. Maar medicatie van de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld op een veilige manier uit Canada laten overkomen? Nee, dat kan niet. Dat is de meest absurde situatie die ik ooit heb gezien, en het toont perfect aan hoe machtig de farmaceutische industrie hier is. Die industrie heb ik weleens vergeleken met de bokser Rocky Marciano. Weet je wat Rocky bovenal was? Onklopbaar. Die farmareuzen verliezen nooit. Het gevolg is dat we veruit de hoogste prijzen betalen voor onze medicatie. Eén op de vijf Amerikanen kan zich geen voorgeschreven medicatie veroorloven.

»Medicatie invoeren zou al een prima begin zijn. Als we hier dezelfde prijs zouden betalen als in Duitsland of Canada, dan zou dat al een enorme verlaging van de kostprijs zijn. Bovendien zou de federale overheid, die toch ook veel medicatie aankoopt, gemachtigd moeten zijn om overleg te plegen met de farma-industrie en samen met hen prijzen overeen te komen.

»Wil je écht radicaal zijn, dan creëer je een mechanisme, waarbij de federale overheid geld uitlooft aan het farma-bedrijf dat met een grote doorbraak op de proppen komt. Dan heb ik het niet over een medicijn tegen mijn kaalheid of tegen voetschimmel, maar iets waarmee we alzheimer, kanker of diabetes kunnen verhelpen. Komt jouw bedrijf met dat medicijn op de proppen, dan staat daar een stevige vergoeding tegenover. Dat kan tellen, qua motivatie. In het verleden heb ik al wetsvoorstellen in die radicale richting ingediend.»


Too big to jail

★ ★ ★ ★ ★ ★

- ‘Wall Street heeft fraude verheven tot businessmodel,’ hebt u weleens gezegd. Lopen we nog altijd het risico op een crash?

Sanders «Natuurlijk. We hebben Wall Street gered, omdat de grote banken too big to fail waren. Vandaag zijn drie van de vier grote banken véél groter dan toen. Maak ik me zorgen dat we ze ooit nog een keer te hulp moeten schieten? Ja. Het Congres heeft niet de leiding over Wall Street, Wall Street heeft de leiding over het Congres. De banken hebben gewoon té veel macht. Dat geloof ik écht. Als een bank too big to fail is, dan is ze too big om te bestaan.»

- Denkt u dat Hillary Clinton als president streng genoeg zou zijn voor Wall Street?

Sanders «Natuurlijk niet. Waarom zou je dat denken? Je hoeft alleen maar te kijken naar waar ze haar geld en steun in het verleden vandaan haalde. Ze is ook niet bereid om de basisproblemen aan te pakken, om de gigantische financiële instellingen op te delen.»

- Obama kreeg al stevige kritiek omdat hij de leidinggevenden van Wall Street die verantwoordelijk waren voor de financiële crisis, niet voor de rechter bracht. Had u hen naar de gevangenis gestuurd?

Sanders «Ha!»

- Verdienen ze die straf nog altijd?

Sanders «Ik heb veel appreciatie voor Obama en ik heb hem altijd gesteund, maar op sommige vlakken verschillen we van mening. Het Amerikaanse volk is destijds het slachtoffer geworden van de hebzucht en het wetteloze gedrag van Wall Street. Daarom wil het Amerikaanse volk gerechtigheid. Vergaderingen met de president horen geheim te blijven – veel kan ik je dus niet vertellen – maar ik kan je wel vertellen dat we, zo’n half jaar nadat Obama president was geworden, hem met een vijftal zijn gaan opzoeken in het Witte Huis: ‘Meneer de president, u moet hier iets aan doen. U moet dit probleem streng aanpakken.’ Maar wat is er gebeurd? Zeven jaar is er voorbijgegaan en nog altijd zitten er geen hoog-geplaatste CEO’s achter de tralies. Tieners die marihuana hebben gerookt, hebben nu een strafblad. Maar een CEO? Niks. Wat voor misdaden of illegale zaken ze ook op hun kerfstok hebben, kennelijk zijn die CEO’s too big to jail.

»Door dat soort zaken raken mensen vervreemd van de politiek: ze zien geen gerechtigheid geschieden. Op dat vlak – mensen verantwoording laten afleggen voor ernstige misdaden en aan de andere kant het volk het vertrouwen geven dat we over een strafrecht beschikken dat geldt voor iedereen – heeft Obama de bal compleet misgeslagen. Wat had een president dan wel horen te doen? Op de eerste dag van zijn ambtstermijn had hij een speciaal comité moeten oprichten om de misdaden van Wall Street door te lichten. Als die mensen schuldig waren bevonden, dan moesten ze de cel in. Niemand in Amerika staat boven de wet. Maar is dat wat Obama deed? Ik dacht het niet.»


Beter tegen Donald

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- Is er één Republikeinse kandidaat in de running die volgens u een aanvaardbare president zou zijn?

Sanders «Als onafhankelijke met de langste staat van dienst in het Congres wil ik niet te partijdig klinken. Ik heb in al die jaren met veel Republikeinen gewerkt en ik heb vrienden die Republikein zijn. Maar als je kijkt naar het spectrum van Republikeinse kandidaten die nu meedingen naar het presidentschap, dan zie ik een partij die heel, héél erg is opgeschoven naar de rechterzijde. Ik zie een partij met een heleboel mensen die de hele tijd zitten te liegen om te verdoezelen waar ze echt voor staan.

'De Republikeinen zitten de hele tijd te liegen om te verdoezelen waar ze echt voor staan: meer belastingvoordelen voor de miljardairs, snoeien in de sociale zekerheid en oorlog in het Midden-Oosten'

»Nochtans is het duidelijk waar de Republikeinen voor staan: ze willen allemaal meer belastingvoordelen voor de miljardairs; ze geloven bijna allemaal dat we moeten snoeien in onze sociale zekerheid en sommigen vinden zelfs dat we die zouden moeten privatiseren; wég met Medicare; wég met Medicaid; wég met federale fondsen voor onderwijs; wég met voedselhulpprogramma’s. Bovendien lijken een heleboel van hen erop gebrand om ons nog maar eens in een oorlog in het Midden-Oosten te betrekken.»

- Veel progressieven zijn het eens met uw ideeën, maar ze vinden dat Hillary Clinton in een betere positie zit om het te halen van de Republikeinse kandidaat. U somde net de gevaren van de Republikeinse agenda op. Zou het dan niet verstandiger zijn om met een meer traditionele Democratische kandidaat naar de verkiezingen te trekken?

Sanders «Progressieven die dat denken, hebben het mis. Dat meen ik echt. Kijk maar naar de opiniepeilingen: volgens de laatste peilingen doet Bernie Sanders het beter tegen Donald Trump dan Hillary Clinton. Da’s gewoon een feit.

'Ik ben één van de weinige mensen op aarde die disco wél weten te smaken'

»Daarbij komt nog dat de Republikeinen verkiezingen winnen als de kiezersopkomst laag is. Met mijn campagne ben ik erin geslaagd om meer dan 300.000 mensen naar mijn bijeenkomsten te krijgen. De meerderheid van hen heeft niet de gewoonte te gaan stemmen. Ik schat dat zo’n 90 procent van hen nog nooit van hun leven naar een bijeenkomst van de Democratische partij is geweest. Het enthousiasme dat we weten te genereren bij jongeren, bij de lage inkomens, bij arbeiders, is het soort enthousiasme dat je nodig hebt om een grote massa kiezers naar het stemhokje te krijgen. En eerlijk waar? Hillary Clinton krijgt dat enthousiasme niet voor elkaar. Ze krijgt erg veel steun vanuit het establishment, maar met dat soort steun raak je niet tot aan de meet.»


Een streepje disco

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- Even iets anders: naar wat voor muziek luistert u?

Sanders «Op mijn iPad heb ik alle symfonieën van Beethoven staan – ik hou van klassiek. Maar ik ben ook een kind van de sixties: ik hou van Motown, van The Supremes, van The Temptations. Ik ben ook één van de weinige mensen op aarde die disco wél weten te smaken. Op mijn huwelijksfeest hebben we wat ABBA gedraaid en ik luister ook graag naar de Bee Gees. Eigenlijk hou ik van allerlei soorten muziek: Céline Dion, country, noem maar op.»

- U groeide op in een Joods gezin. Hoe heeft dat uw visie op de politiek gevormd?

Sanders «Mijn ouders hadden niks met politiek. Ze gingen wel stemmen. Altijd op Democraten, zoals haast iedereen in onze gemeenschap. Mijn broer had wel iets met politiek: hij is degene die me inwijdde in de wereld van de politiek.

»Natuurlijk is mijn leven beïnvloed door het feit dat veel familieleden van mijn vader – en wellicht ook van mijn moeder – gedood werden door Hitler. Het heeft me geleerd dat politiek wel degelijk een verschil maakt. Hitler en zijn nazipartij werden ooit verkozen door het Duitse volk. Als een gevolg daarvan stierven 50 miljoen mensen in de oorlog – 6 miljoen van hen waren Joden. Dat is hoe ik instinctief naar de politiek werd gedreven. Dat is ook de reden waarom Afro-Amerikanen anders naar politiek kijken: ze zijn zeer gevoelig voor wat er in de politiek gebeurt. Het is door de politiek dat we in dit land dingen als segregatie en lynchpartijen hebben gekend.»

- Maar uw broer was dus de politieke activist van het gezin?

Sanders «Mijn broer heeft een grote invloed gehad op mijn intellectuele ontwikkeling. Hij ging naar Brooklyn College en was er actief bij de Young Democrats. Als hij op mij moest passen, dan sleurde hij me tegen mijn zin mee naar zijn bijeenkomsten. Mijn ouders hadden zelf nooit gestudeerd. Mijn vader had zelfs zijn middelbare school nooit afgemaakt. Boeken vond je amper bij ons thuis, maar mijn broer bracht daar verandering in. Hij kocht niet alleen boeken over politiek, maar ook over psychologie of over Freud, en romans.»

- Bent u een devoot man?

Sanders «Nee.»

- Gelooft u in God?

Sanders «Ja. Ik heb niks met georganiseerde religie, maar ik geloof wel dat wat een effect heeft op jou, ook een effect heeft op mij. Dat we allemaal op één of andere manier met elkaar verbonden zijn. Als kinderen honger hebben, dan heeft dat een effect op mij. Als kinderen sterven omdat ze zich geen medicatie kunnen veroorloven, dan heeft dat een effect op mij. Eén wereld, één mensheid. Dat geloof brengt me tot de conclusie dat we menselijk lijden eenvoudigweg niet onze rug kunnen toekeren.»


Het achterpoortje op de wapenbeurs

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- U haalde onlangs het nieuws met uw pleidooi voor een nieuwe federale wet, die de legalisering van marihuana door sommige staten zou veiligstellen.

Sanders «Het zou een grote stap voorwaarts zijn, als we marihuana uit onze drugswet zouden halen en de staten die het hebben gelegaliseerd – dat zijn er vier plus het District of Columbia, en andere zullen nog volgen – gewoon hun zin laten doen.»

- Zou u het overwegen om de straf kwijt te schelden van mensen die veroordeeld werden voor niet-gewelddadige drugsfeiten?

Sanders «President Obama is al met dat initiatief begonnen. Daarmee wil ik hem feliciteren: het is erg moedig van hem.»

- Maar u zou dat initiatief nog uitbreiden?

Sanders «Zeker. Ik wil niet de president zijn van een land dat meer mensen in de cel heeft zitten dan welk ander land ook.

»Gelukkig zijn we het er, in beide politieke kampen, steeds meer over eens dat ons strafrechtsysteem kapot is. Het doel kan niet zijn om, zoals vandaag, 80 miljard dollar per jaar te besteden aan het opsluiten van mensen. We mogen de gevangenissen niet langer door bedrijven laten runnen. We moeten onze lokale politie-departementen demilitariseren en politiedepartementen creëren die deel uitmaken van de gemeenschap en niet gezien worden als de onderdrukkers. Het doel is om komaf te maken met de verplichte minimumstraffen. We hebben dus veel werk voor de boeg, maar we hebben ook de kans om echte vorderingen te maken op dit terrein.»

- De NRA, de National Rifle Association, houdt in haar eentje elke federale wapenwet tegen – daar zijn alle Democraten het over eens. Hoe zou u haar greep op Washington willen breken? Sanders «Het is waar: de NRA is een erg sterke en efficiënte lobbygroep, maar ze vertegenwoordigt niet noodzakelijk de mening van alle wapenbezitters of zelfs van haar eigen leden.

»Al decennia lopen mensen tegen elkaar te schreeuwen: sommigen willen tot het uiterste gaan en elk wapen in Amerika verbieden. Anderen zeggen: ‘Als ik een kernkop in mijn achtertuin wil hebben staan, dan moet dat kunnen.’ Maar ik geloof dat er tussen die twee extremen ook veel eensgezindheid bestaat. Die kan Amerika helpen bij het uitroeien van het soort bloedbaden dat we de laatste jaren hebben meegemaakt.

»We hebben de instant-screening van iedereen die een wapen koopt, al uitgebreid en verbeterd, opdat wapens niet in de handen van criminelen of mensen met mentale problemen zouden vallen. Da’s niet meer dan logisch. Maar we moeten verdergaan en het achterpoortje van de wapenbeurzen sluiten, waar je nu wapens kunt kopen zonder dat je eerst wordt gescreend. Ten slotte moeten we er ook voor zorgen dat bepaalde types oorlogs-wapens, die ontworpen zijn om mensen te doden, niet verkocht mogen worden op Amerikaanse bodem en bovendien verboden worden. Heel wat Amerikanen steunen die maatregelen.

»We moeten gaan samenzitten met de ordediensten, met verstandige voorstanders van wapens en met diegenen die pleiten voor verregaande controle op wapens. Samen moeten we die eensgezindheid vorm proberen te geven. Als we daarin slagen, dan krijgen we vast iets bijzonders voor elkaar.»

- In het verleden waren er al rechtszaken die de grote tabaksfabrikanten een toontje lager deden zingen door hen aansprakelijk te maken. Daar was u toen voorstander van. Wat maakt wapens anders? In 2005 stemde u tegen een soortgelijke wet die het mogelijk zou maken voor slachtoffers van wapengeweld om de wapenfabrikanten voor de rechtbank te dagen.

Sanders «Ik woon in Vermont, een staat waar haast geen wapencontrole is en waar – goddank – het misdaadcijfer vrij laag ligt. Dat is nu eenmaal de cultuur die in Vermont heerst. Maar kijk naar hoe ik stem als er over wapenwetgeving moet worden beslist: ik heb vóór de instant-screening gestemd, ik heb vóór de verwijdering van dat achterpoortje van de wapenbeurzen gestemd. Da’s behoorlijk sterk voor iemand die afkomstig is uit een staat zonder wapencontrole, want elke keer kreeg ik de wind van voren van een heleboel mensen uit Vermont. In die context moet je mijn oppositie tegen die wet uit 2005 bekijken.

»Waar ging die wet over? Stel dat ene meneer Smith een wapenwinkel runt en jou op legale wijze een wapen verkoopt. Vervolgens slaan bij jou de stoppen door en schiet jij je vrouw neer. Moet meneer Smith dan aansprakelijk worden gesteld voor het feit dat hij je dat wapen heeft verkocht?»

- Dat lijkt me aan de rechter om te oordelen.

Sanders «Mijn oordeel is: nee, ik vind van niet. Meneer Smith is net zomin aansprakelijk als de verkoper van deze tafel, in het geval dat jij me straks het hoofd inslaat met deze tafel. We weten waartoe wapens in staat zijn: je kunt er mensen mee doden. Ik vind niet dat je iemand aansprakelijk moet stellen voor het criminele gebruik van een product, als hij dat product volgens de regels van de wet heeft verkocht. Daar ging het over.»


Geen fan van Netanyahu

★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★ ★

- Wat vindt u van de manier waarop Obama de War on Terror aanpakt?

Sanders «Obama heeft zichzelf een zeer moeilijke taak gesteld: hij wil de Amerikaanse troepen niet opnieuw naar een oorlog sturen. Daarin ben ik het met hem eens. Aan de andere kant wil hij wel steun bieden aan troepen die Al Qaeda en IS kunnen bestrijden. Dat is geen sinecure: we moeten ervoor zorgen dat de mensen die we bewapenen, zich niet overgeven en zo hun wapens in de handen van anti-Amerikaanse troepen laten belanden. In Syrië willen we Assad kwijt – hij is een vreselijke dictator – maar onze grootste prioriteit is het verslaan van IS. En de president heeft gelijk: als we kunnen samenwerken met Iran, Rusland en Saoedi-Arabië om IS te verslaan, dan is dat mooi meegenomen.»

- Hoe zou u als president Israël benaderen?

Sanders «De VS zal Israël steunen en helpen om terroristische aanvallen tegen hun land af te weren en om hun onafhankelijkheid te vrijwaren, maar onder mijn leiding zal de VS de regio evenwichtig benaderen. Ik geloof in een tweestaten-oplossing, waarbij Israël veiligheid en het Palestijnse volk een eigen staat krijgt. De VS moet samen met de Palestijnen werken aan een verbetering van hun levensstandaard. Die is er vreselijk op achteruitgegaan sinds de oorlog in Gaza.»

- U zei al dat u geen grote fan bent van Netanyahu. Wat stoort u aan hem?

Sanders «Ik vond dat hij overreageerde bij de oorlog in Gaza. De reactie van Israël was buitenproportioneel en veroorzaakte meer schade bij burgers dan nodig was. Israël beschikt over een zeer gesofisticeerd wapensysteem. Ze zeggen dat ze hun uiterste best doen om geen burgerslachtoffers te maken en dat respecteer ik. Maar het resultaat van die oorlog was wel dat veel burgers het leven lieten en veel huizen tegen de vlakte gingen.»

'Snowden heeft de wet overtreden. Maar aan de andere kant deed hij de Amerikanen wel inzien hoe erg we in dit land in de gaten worden gehouden.'

- Zou u als president overwegen om Edward Snowden vergiffenis te schenken?

Sanders «Ik zou de procureur-generaal laten onderhandelen met zijn advocaten. Snowden heeft de wet overtreden. Maar aan de andere kant deed hij de Amerikanen wel inzien hoe erg we in dit land in de gaten worden gehouden. Daar moet je natuurlijk rekening mee houden op het ogenblik dat je beslist over zijn strafmaat. Snowden zou niet behandeld mogen worden als een ordinaire misdadiger. Hij zou ook naar huis moeten terugkeren en de kans moeten krijgen om zijn zaak hier te bepleiten, voor een volksjury.»

- Wie zijn uw helden, in de politiek of daarbuiten?

Sanders «Martin Luther King. Ik weet het: het is een cliché. Maar hij slaagde erin om zijn kritiek op de Amerikaanse samenleving breder te maken dan enkel racisme en segregatie. Dat betekende een enorme stap voorwaarts. Hij was een extreem moedig man die zich, met gevaar voor eigen leven, afzette tegen de oorlog in Vietnam en het opnam voor de armen – en niet alleen de zwarte. Voor hij stierf, werd hij nochtans niet als een Amerikaanse held gezien.

»Franklin Delano Roosevelt groeide uit van bescheiden gouverneur van de staat New York tot president van Amerika. Hij schaarde zich aan de kant van de armen en de arbeiders van Amerika. Daarmee haalde hij zich de haat van de andere zijde op de hals, maar dat deerde hem niet: ‘Dat ze mij maar haten.’ Vandaag hebben we een president nodig die hetzelfde kan doen.

»Iemand die nooit de erkenning heeft gekregen die hij verdient, is Jesse Jackson. Zijn Rainbow Coalition vinden we vandaag vanzelfsprekend. Het politieke idee dat we zwarten, blanken, latino’s en Aziatische Amerikanen kunnen samenbrengen, is een belangrijke ontwikkeling in de Amerikaanse politieke geschiedenis. Het legde de fundamenten voor het latere presidentschap van Obama.»

- Ten slotte: we hebben het over allerlei crises gehad en over de moeilijke tijden waar Amerika voor staat. Wat geeft u hoop?

Sanders «De jongeren die naar mijn bijeenkomsten komen. Ik zie op hun gezichten hoe onvermurwbaar ze zijn tegen racisme, homofobie, seksisme. Ze willen vrede, geen oorlog. Prachtig. En dat zie ik in het hele land. Ik zie gewoon veel schoonheid rond me en veel goede mensen, die dit land willen transformeren tot iets totaal anders.»

© Rolling Stone

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234