Professor Bruno De Wever, broer van Bart De Wever: 'Vergeleken met de oostfronters zijn IS-strijders maar kleuters'

Sinds de N-VA aan de knoppen van de Belgische Staat zit, regent het drastische voorstellen. Bruno De Wever, historicus gespecialiseerd in de Vlaamse Beweging en oudste broer van Bart, bekijkt het geboeid: ‘Vlaams-nationalisten willen vandaag wetten maken waarvan hun grootouders het slachtoffer zijn geweest.’

'Ik zet er geld op in dat België blijft bestaan'

De Wever staat op het punt naar Praag af te reizen, voor een conferentie waar hij de Tsjech Miroslav Hroch zal interviewen, voor onderzoekers van nationalisme en natievorming een even grote naam als Messi en Ronaldo dat voor voetballiefhebbers zijn.

HUMO Eén van de opvallendste stellingen van Hroch is dat de Vlaamse natievorming vandaag eigenlijk voltooid is, zelfs zonder Vlaamse onafhankelijkheid. Wat hij zegt, is: ‘Mannen, stop ermee, jullie hebben al gewonnen.’

Bruno De Wever «Daar komt het lapidair samengevat op neer. Hij heeft het niet over staatsvorming, maar over natievorming. Niet over een territorium, maar over een gemeenschap. Hij vroeg me wat eigenlijk nog het probleem was. We hebben een eigen parlement, de Vlaamse identiteit wordt niet langer onderdrukt, maar is dominant geworden in het land, én ze wordt gedeeld door veel mensen uit zowat alle sociologische en economische groepen. Volgens hem kun je dan spreken van een geïntegreerde, voltooide natievorming.»

HUMO Je hebt misschien geen onafhankelijk Vlaanderen meer nodig als je de Belgische natie overgenomen hebt. Vorig jaar werd de 30.000ste Last Post geblazen in Ieper. Naast koningin Mathilde stonden daar minister-president Geert Bourgeois, eerste burger Siegfried Bracke en minister van Defensie Steven Vandeput, allen N-VA. Honderd jaar na de loopgraven van WO I hebben ze het land veroverd.

De Wever «Ieper was een redelijk symbolisch beeld, ja. Er is altijd een dubbelheid in de Vlaamse Beweging geweest. Je hebt steeds mensen gehad die loyaal bleven aan de Belgische structuur, maar daarbinnen een zo groot mogelijke slagkracht voor Vlaanderen wilden. Dat is de stroming die van Frans Van Cauwelaert tot Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene gaat, en die staatshervorming na staatshervorming heeft gerealiseerd. Daarnaast had je de vaak zeer anti-Belgische Vlaamse strekking, waar de N-VA de laatste politieke erfgenaam van is. De ironie van de geschiedenis is dat de Vlaamse loyalisten veel meer voor de Vlaamse natievorming betekend hebben dan de anti-Belgische strekking. En de ironie van het beeld van de Last Post is dat je daar de N-VA perfect de Frans Van Cauwelaert-doctrine ziet toepassen: de Belgische staat veroveren vanuit je democratische meerderheid. Terwijl – nog meer ironie – de christendemocraat Van Cauwelaert tijdens het interbellum door de Vlaams-nationalisten stelselmatig werd weggezet als ‘de verrader van Vlaanderen’. Hij was nochtans de architect van de taalwetten, waarschijnlijk de grootste Vlaamse natiebouwer van de afgelopen eeuw.»


De natiebouwers

HUMO Hoe komt het dat de N-VA haar Belgische afkeer overwonnen heeft en plots een staatsdragende partij is geworden?

De Wever «Omdat ze voor het eerst de numerieke mogelijkheid hadden? Omdat ze politiek incontournable zijn geworden? Omdat het oude kaakslag-flamingantisme, gebaseerd op de achterstelling van de Nederlandse taal en haar sprekers, niet langer bestaat, zelfs niet in Brussel en aan de taalgrens?

»Het is ook niet voor het eerst dat anti-Belgische Vlaams-nationalisten de Belgische staat besturen. Tijdens WO II hebben ze ook niet geaarzeld om machtsposities in te nemen: Gérard Romsée, een topper van het VNV (Vlaams Nationaal Verbond, red.), werd secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken, een andere top-VNV’er, Victor Leemans, was secretaris-generaal bij Economische Zaken. De helft van de Vlaamse gemeenten werd toen bestuurd door een VNV-burgemeester, die de toenmalige Belgische wetten uitvoerden. Voor de rest zijn de contexten natuurlijk totaal verschillend: het VNV heeft de macht veroverd via collaboratie en de N-VA via verkiezingen. Ook hun ideologieën vallen niet te vergelijken. Maar één gelijkenis is er wel: anti-Belgische Vlaams-nationalisten hebben ook toen zonder problemen die Belgische staat bestuurd.

»Het is wel nooit eerder gebeurd dat het anti-Belgische nationalisme, zoals vandaag, 40 procent van de stemmen heeft behaald. Niet al die kiezers dromen van Vlaamse onafhankelijkheid, verre van. Méér mensen hebben om economische redenen voor de N-VA gestemd – en meer uit afkeer voor Vlaams Belang dan uit Vlaamse overtuiging. Maar het resultaat is er wel. Dat is nu eenmaal politiek. Indertijd hebben ook niet alleen mensen die geloofden in het socialisme voor Steve Stevaert gestemd.»

HUMO Dat is wel de unieke prestatie van uw broer. Ik heb veel politici gezien die hun partij met 5 of 10 procent hebben doen groeien of dalen, maar hij is de enige die een grondstroom verlegd heeft: van de eenzame en enige verkozen Geert Bourgeois in 2003 naar een federale fractie van 33 man.

De Wever «Er zullen verschillende verklaringen voor bestaan en het formaat van het leiderschap is er daar toch één van. Dat is de lastige paradox: heeft de grote leider die positie aan zichzelf te danken of is hij de grote leider kunnen worden omdat hij succes heeft en iets in die samenleving heeft opgepakt? Maar ik mag veronderstellen dat zijn persoonlijk parcours een factor is: ook jij hebt ooit geschreven dat hij één van de talentrijkste politici van zijn generatie is. Bovendien heeft hij ook Miroslav Hroch gelezen en één van zijn belangrijkste lessen van hem geleerd: natiebouwers worden pas succesvol als ze de natie niet als doel, maar als middel voorstellen. Je hebt geen onafhankelijk Vlaanderen nodig om een eigen volkslied bij een eigen vlag te kunnen zingen, wat het aloude ideaal is van de romantische Vlaams-nationalisten. Nee, je hebt meer Vlaanderen nodig om de Vlaming het recht te geven zijn eigen economisch beleid, zijn eigen fiscaliteit, zijn eigen veiligheid te laten bepalen. Dat is een heel belangrijke factor in zijn doorbraak geweest: de Vlaamse natie als middel voorstellen, en niet langer als romantisch doel, om de belangen van de vitale groepen van de samenleving te behartigen.

»Daarnaast vertaalt hij ook diepe sociologische veranderingen in Vlaanderen. De vanzelfsprekend geworden vernederlandsing van de samenleving. Het economisch zwaartepunt dat na de Tweede Wereldoorlog fundamenteel verschuift van Wallonië naar Vlaanderen. De groeiende tertialisering: de dienstensector wordt de grootste, ontsnapt aan de oude arbeidersretoriek en -ideologie, creëert een nieuwe middenklasse. Dat is de biotoop waarin hij is kunnen groeien.»

HUMO Toch paradoxaal, niet? Net op het moment dat Vlaanderen rijker, machtiger en welvarender is dan ooit – de facto al een natie is – wordt het kiespubliek nog Vlaamser.

De Wever «Nee, want dat is ook het moment waarop het verhaal van de natiebouwers aan kracht wint. Van Frans Van Cauwelaert tot Karel Van Miert, Hugo Schiltz, Martens en Dehaene. Zij zijn de wegbereiders geweest, hebben de Vlaamse gemeenschap vanzelfsprekend gemaakt, zonder dat België voor hen moest verdwijnen. Die droom van het einde van België leeft alleen in het klassieke Vlaams-nationalisme, en ook bij een aantal kaderleden van de N-VA, vaak op puur irrationele gronden. En dat heeft veel te maken met het historische gegeven dat de Vlaams-nationale familie twee keer zwaar is getroffen door Belgisch staatsgeweld. Ze heeft twee keer de kaart van de collaboratie getrokken, en daar twee keer zwaar de repressiehamer voor op het hoofd gekregen. Dat gaat over tienduizenden families, die daar van generatie op generatie een anti-Belgisch gevoel aan hebben overgehouden en dat hebben doorgegeven. Wij doen nog onderzoek bij nakomelingen van repressieslachtoffers: je voelt dat de rancune is doorgegeven. Dat verklaart waarom, zeker in de retoriek, een Vlaamse onafhankelijke staat door dat deel van de Vlaamse Beweging nog steeds verkozen wordt boven een België waarin ze nochtans de macht hebben.»

'Jan Jambon en Theo Francken zijn, misschien tot hun eigen verbazing, ook in Franstalig België redelijk populaire politici geworden'


Hardwerkende Vlamingen

HUMO Opvallend is ook hoe men telkens andere prioriteiten stelt. Twee verkiezingen terug draaide alles rond de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Eén verkiezing terug draaide alles rond het begrotingsevenwicht. En nu bereidt men alles voor om een verkiezing in het teken van veiligheid en terreur te hebben.

De Wever «Ik ben geen politicoloog, ik ken ook de warroom van de N-VA niet en de thema’s die daar besproken worden. Alleen kun je die eerste twee thema’s nog communautair benaderen: het gaat ’m om Vlaamse belangen verdedigen tegen de Waalse benadering van die thema’s. Maar wat veiligheid betreft, zie ik eerlijk gezegd weinig communautaire verschillen. Ik denk niet dat daar in Wallonië fundamenteel anders over gedacht wordt. Jan Jambon en Theo Francken zijn, misschien tot hun eigen verbazing, ook in Franstalig België redelijk populaire politici geworden. Het thema sluit goed aan bij hun centrumrechtse profiel, maar hoe je dat nu communautair zou kunnen verzilveren, is me niet meteen duidelijk.»

HUMO Misschien het zoveelste bewijs dat ook de N-VA een klassieke machtspartij is geworden?

De Wever «Dat is een hypothese, maar dan ben ik benieuwd hoe die anti-Belgische minderheid binnen de partij en de Vlaamse Beweging gaat reageren.»

HUMO Als je politicoloog Bart Maddens of publicist Mark Grammens leest, is het grote verraad aan de Vlaamse Zaak al begonnen.

De Wever «Grammens is bijna het prototype van de anti-Belgische flamingant, en bij hem – zegt hij zelf – is het ook de oorlog en de repressie die zijn denken bepaald hebben. Het klopt dus dat er bij de harde kern wat zenuwachtigheid ontstaat omdat er geen verdere Vlaamse stappen worden gezet, en de vraag is wat de partij met die aanzwellende kritiek zal doen. Gaan ze het communautaire oprakelen bij de volgende verkiezingen om die groep aan boord te houden? En daarmee het risico lopen zichzelf weer buitenspel te zetten en een tripartite waarschijnlijker te maken? Ik kan niet in hun hoofd kijken, en zeker niet in dat van mijn broer (lacht). Maar zeker is dat een deel van de Vlaamse Beweging niet eeuwig zal blijven accepteren dat de N-VA die Vlaamse thema’s niet meer oppakt. Terwijl dat voor mensen die recenter tot de partij zijn toegetreden en minder getekend zijn door de geschiedenis van de Vlaamse Beweging, van veel minder belang zal zijn. Blijkbaar is het een terugkerende keuze: ook toen het VNV tijdens de oorlog mee bestuurde, zijn er geen communautaire stappen gezet.»


Koningin Mathilde luistert naar de Last Post in Ieper naast N-VA'ers Vandeput, Bracke en Bourgeois. 'Dat was een redelijk symbolisch beeld.

HUMO Om tot een natie te komen, heb je ook mythes nodig, een identiteit waarin mensen – ook al hebben ze verschillende en tegenstrijdige belangen – zich kunnen herkennen. Ik vind ‘de hardwerkende Vlaming’ daarvoor briljant bedacht.

De Wever «Zonder meer, want dat is een heel ander type dan de romantische vendelzwaaier die ‘De Vlaamse Leeuw’ zingt. Dat is een interessante observatie, want ze klopt ook: zowel arbeiders als ondernemers herkennen zich in die omschrijving, die dubbel gebruikt kan worden. Niet alleen als bevestiging van de eigen identiteit, maar ook als verschilpunt met de Walen, die zogezegd níét hardwerkend zouden zijn. Of ten aanzien van een economische onderklasse, die dan op de kap van al die hardwerkenden zou profiteren. Een onderklasse die ook etnisch wordt ingevuld, en waarover je dan heel kritische dingen kunt zeggen, zonder het ranzige discours van Vlaams Belang te hoeven overnemen. Dat zie je trouwens meer en meer in de westerse wereld en haar politiek: een middenklasse die zijn vijanden buiten de natie ziet, en binnen de natie bij de onderklasse.»


Het onrecht van Calimero

HUMO Vlaams-nationalisme is altijd meer van het platteland dan van de stad geweest.

De Wever «Raar, want Vlaanderen is altijd meer verstedelijkt geweest dan Wallonië. Het landelijk-agrarische Vlaanderen tegenover het stedelijk-industriële Wallonië is echt iets van meer dan honderd jaar geleden. Er zijn veel meer kleine steden in Vlaanderen dan in het zuiden van het land, en net dáár doet het Vlaams-nationalisme het al van in het interbellum zeer goed. In de kleine steden zie je de opkomst van de Volksunie, daar wonen en werken de vrije beroepen, de Vlaamse intelligentsia.»

HUMO De koestering van de kleine stad, de angst voor de grote: dat zie je tot vandaag. Jan Jambon die geen tramlijn naar Brasschaat wil, Molenbeek dat opgekuist moet worden.

De Wever «Wat zich in ieder geval voordoet, is dat de grootstad vandaag, als metropool, haaks staat op het nationalisme. Vooral linkse denkers zie je vandaag de grote stad als nieuw model naar voren schuiven, als bron van multiculturaliteit en superdiversiteit. Ze wordt gezien als een toekomstbeeld dat niet langer spoort met het nationalistische denken. Dat is een nieuwe ideologie die gepromoot wordt, tegen het klassiek-conservatieve denken van het nationalisme in, dat toch eerder een beeld van een stabiele maatschappij met evenwichten promoot, waarin ieder zijn plaats heeft. Maar nog boeiender: die tweedeling opent ook het debat over de natiestaat, waar geen van beide kampen echt een goed antwoord op heeft. Je ziet de natiestaten onder druk staan, maar zullen kleinere natiestaten dan het antwoord zijn? Zal een Europa met honderd of meer regio’s beter werken dan één met 28 lidstaten? Zal Vlaanderen in zijn eentje beter gewapend zijn tegen internationale uitdagingen als de klimaatopwarming of de vluchtelingenproblematiek dan België? Moet je meer of minder Europa krijgen, meer of minder natiestaten? Of moet je inzetten op een samenwerkingsverband van grootsteden, waarvoor je ook al initiatieven ziet ontstaan? Niemand weet het, iedereen gaat een beetje in de richting van zijn eigen ideologie. Ik weet het ook niet, maar los van zaken als de brexit, denk ik dat je op termijn niet anders kunt dan steeds méér samenwerking te realiseren op Europees en mondiaal niveau, omdat de realiteit van de planeet je weinig andere alternatieven laat. De meeste richtingaanwijzers staan, ook na de brexit, toch nog steeds in die richting. In die zin kun je je afvragen of de Vlaamse onafhankelijkheid dan nog wel het beste middel is om die nieuwe uitdagingen aan te gaan. Misschien hebben we nu andere, meer multinationale structuren nodig.»

HUMO Wat ik persoonlijk grappig vind: het Vlaams-nationalisme, de grootste stroming vandaag, blijft grossieren in Calimero-uitspraken. Men is er blijvend en permanent misnoegd.

De Wever «Bedrijfsculturen sterven maar langzaam uit. Hugo Schiltz schreef al een boekje aan zijn achterban met als titel: ‘Gedaan met zeuren en treuren’. Zo’n underdogcultuur blijft, ook al is de realiteit fundamenteel veranderd. Het idee van een gemeenschappelijke vijand houdt de troepen ook samen. Maar ik heb toch de indruk dat dat slachtoffercomplex stilletjes verdwijnt. Als alle objectieve parameters aantonen dat de Vlaamse middenklasse in haar hele geschiedenis nooit minder reden tot klagen heeft gehad dan vandaag, kun je dat toch niet meer ernstig volhouden?»

HUMO Eén van de redenen voor het succes van de N-VA is ook dat ze Vlaams Belang hebben kunnen leegzuigen.

De Wever «Ik heb daar geen verklaring voor, maar ik ben blij dat u het met mij vaststelt. Men heeft lange tijd moeite gehad om toe te geven dat dat wel een behoorlijke verdienste is van mijn broer. Eén hypothese is dat het succes van het xenofobe Vlaams Belang veel mensen heeft aangetrokken uit lagere sociale milieus, die wel lijfelijk met de mindere kanten van de multiculturele samenleving werden geconfronteerd, en die met hun soms emotioneel en onbeholpen geformuleerde ongenoegen daarover geen gehoor vonden bij de klassieke sociaaldemocratie. Integendeel, zelfs: ze werden voor racist versleten. Dan krijg je een soort tweetrapsbeweging: men stapt over naar Vlaams Belang uit onvrede met de multiculturele samenleving, maar daardoor valt ook het taboe weg om voor een Vlaams-nationalistische partij te stemmen. Dus ook om de volgende keer voor de N-VA te stemmen, wanneer je denkt dat je proteststem ook een beleidsstem kan worden. Het zou onderzocht moeten worden, maar mijn aanvoelen is dat het succes van Vlaams Belang mee verantwoordelijk is voor het latere succes van de N-VA, omdat het taboe op anti-Belgische partijen verdwenen was.»

'Ik heb van de N-VA nog nooit één geloofwaardig voorstel gehoord over het probleem Brussel'

HUMO De N-VA zet nu hoog in op een soort Patriot Act, waarbij mensen met ‘foute’ sympathieën preventief opgesloten zouden kunnen worden, zelfs zonder gerechtelijke beslissing. Luc Huyse trok de parallel met de bijzondere besluitwet van september 1945, toen veel mensen die niets gedaan hadden, maar wel met de Duitsers hadden gesympathiseerd, opgesloten werden en hun burgerrechten en baan verloren, ook zonder enig vonnis.

De Wever «Een vergelijking die perfect klopt. Toen had je de gevreesde ‘lijst van de auditeur’, waarop soms mensen stonden die niets gedaan hadden, maar toch gestraft werden voor hun ideeën. Vaak heel arbitrair en zonder reden, bleek achteraf. Gewapend bestuur was dat. Wat Luc Huyse zegt – dat de N-VA nu in wezen dezelfde maatregelen voorstelt die destijds de levenslange rancune van vele Vlamingen tegen de Belgische staat hebben veroorzaakt– is dus juist. Men stelt vandaag voor waar men ooit zelf slachtoffer van is geweest. Een zekere mate van inconsequentie is eigen aan de politiek, zeker? De Vlaams-nationale familie heeft decennialang gefulmineerd tegen de onrechtvaardigheid van die wetten, heeft België daarom tot ultieme ‘onrechtsstaat’ uitgeroepen, en nu nemen ze verschillende elementen van die wetten bijna letterlijk over. Het gaat niet alleen over preventief opsluiten zonder rechterlijk bevel, maar ook over het afnemen van burgerrechten tot en met het verbod op publiceren van je eigen ideeën. Indertijd was dat gericht tegen ‘foute’ Vlaams-nationale denkers en journalisten, dan zou je toch verwachten dat uitgerekend hun politieke erfgenamen gevoelig zouden zijn voor het mogelijke misbruik ervan?»

HUMO Waarom is die voorzichtigheid er dan niet meer? Het zou haast genetisch verankerd moeten zijn. Zeker bij uw broer, die historicus is en dat dus weet, en die net als u de gevolgen ervan bij zijn eigen grootvader heeft gezien.

De Wever «Het verhaal van de repressie leeft voort in die families en in hun verhalen. ‘Onze pa heeft onterecht in de gevangenis gezeten, het crapuul heeft alles bij ons kort en klein geslagen.’ Dát zijn de verhalen die van generatie op generatie overgaan, niet de techniciteit van de besluitwet van september ’45, die veel onrecht mogelijk heeft gemaakt. Vandaar dat het belangrijk is dat Luc Huyse en wij dat nu nog eens in herinnering brengen.»

'Ik geloof niet in de theorie dat alle falen en alle succes voornamelijk toegeschreven kunnen worden aan je eigen verantwoordelijkheid. Mijn broer wel'


Fundamentalisme

HUMO Bart Somers, wiens oom een actief collaborerende oostfronter was, vertelt dat hij veel parallellen tussen de psychologie van die man en die van Syriëstrijders ziet.

De Wever «Voor een stuk zijn het inderdaad dezelfde mechanismen die spelen. Ik ben zelf in de jaren 80 vijftig oostfronters gaan interviewen; nu zijn ze bijna allemaal overleden. Het nationaalsocialisme is qua geweldsgebruik trouwens nog van een andere orde dan IS, daarmee vergeleken zijn die IS-mannen amateurs. Heelder delen van de eigen bevolking tot vijand uitroepen en systematisch uitroeien, met miljoenen tegelijk, zover hebben ze het nog niet geschopt. Het oostfront was qua omvang en qua wreedheid één van de ergste gebeurtenissen uit de wereldgeschiedenis, in vergelijking daarmee zijn IS-strijders maar kleuters. En toch hebben zowat tienduizend jonge Vlamingen voor de loopgraven van het oostfront gekozen, en nog eens evenveel zijn daar bruggen gaan bouwen om die soldaten te bevoorraden – een heel pak meer dus dan de paar honderd Syriëstrijders die hier en nu vertrokken zijn.

»Waarom zijn ze indertijd geradicaliseerd? Door een overdonderende en alomtegenwoordige propaganda via kranten, tijdschriften, bioscoopjournaals en radiozenders, die permanent de nazistische leer uitdroegen. Vandaag vind je de propaganda onder de radar, en op het internet, maar het effect is er ook.

»Een andere parallel is de motivatie. Ook nu woedt de discussie of het om achterstelling dan wel fundamentalisme gaat, en net als toen spelen waarschijnlijk beide. Bij de oostfronters was er ook veel sociaal wrakhout, mensen die niet meer wisten van welk hout pijlen te maken en dan het oostfront probeerden, want dan had je avontuur en een mooi uniform. Maar er waren evenzeer mensen bij die – stel u voor – in een ideaal geloofden en écht vonden dat Hitler gelijk had en het Derde Rijk de hemel op aarde zou zijn. Net zoals er nu mannen rondlopen die oprecht geloven dat het kalifaat dat is. Dus dat verhaal dat men lang over de oostfronters vertelde, dat het misleide jonge kerels waren, klopt niet: velen wisten heel goed waarvoor ze vochten. En velen waren ook heilig overtuigd van de positieve waarden van het nationaalsocialisme. Dat betekent dat je ook de ideologische motivatie van IS-strijders ernstig moet nemen.»

HUMO En wat doe je er dan mee?

De Wever «De oostfronters heeft men vijf jaar in de bak gestoken, en dat heeft in de meerderheid van de gevallen wel geholpen. Velen hebben nooit hun sympathie volledig opgegeven: ze zijn levenslang obscure blaadjes blijven uitgeven met hun eigen grote gelijk, ze zijn mosselsoupers met gelijkgezinden blijven organiseren in het Sint-Maartensfonds, die als enige resultaat hebben opgeleverd dat toenmalig Volksunie-minister Johan Sauwens ontslag heeft moeten nemen omdat hij dacht dat hij ook dat franje van de Vlaamse Beweging een bezoekje moest brengen. Ze hebben nooit meer concrete daden gesteld en konden – ironisch genoeg dankzij dat open en democratische karakter van de Belgische staat – hun blaadjes blijven uitgeven en blijven vergaderen. Als we die vrije en liberale Belgische staat niet meer hadden, we zouden ze opnieuw moeten uitvinden (lacht). Maar het leert ook dat mensen die in extreme geweldsituaties hebben gezeten – voor ons onvoorstelbare terreurdaden hebben gepleegd, executies hebben uitgevoerd – min of meer probleemloos weer in de samenleving geïntegreerd kunnen worden. Ik ken geen enkel incident met een oud-oostfronter. Ze bleven misschien het nationaalsocialisme verheerlijken, maar dan wel met hun pantoffels aan. Ze keken ook niet volstrekt negatief op die vijf jaar gevangenis terug: ze hadden er vaak een nieuwe job geleerd, waren er tot rust gekomen, wat gaan relativeren.»

HUMO Als u niet het geluk van de late geboorte had gehad, had het u ook kunnen overkomen. Als tiener in de jaren 70 zat u bij het Algemeen Vlaamsch Nationaal Jeugdverbond – in wezen een vrij neonazistisch clubje.

De Wever «Ja, een generatie eerder had ik vrijwel zeker aan het oostfront gezeten. Het AVNJ was redelijk vergelijkbaar met de Hitlerjugend tijdens WO II. Radicaal anti-Belgisch, Groot-Germaans en uiterst rechts. Het is gevaarlijk jezelf te willen terugzien als 18-jarige, maar ik had waarschijnlijk indruk willen maken op mijn entourage en me aangemeld voor het Vlaams Legioen of zo. Dat had perfect gekund. (Stil) Dat maakt je zeer nederig, ja.»

HUMO Het is ook de reden voor uw overtuiging dat de mens vooral door zijn milieu gemaakt wordt.

De Wever «Er zijn ongetwijfeld heel sterke individuen die voor zichzelf het verschil kunnen maken, maar in het algemeen kabbelt de mens voort op de golven van zijn tijd, zijn familie en zijn milieu – daar ben ik heilig van overtuigd, ja.»

HUMO Een overtuiging die haaks staat op…

De Wever «...die van mijn broer, de N-VA en Theodore Dalrymple, ik wist dat je daarnaartoe zou gaan (lacht). Dat is zo. Ik geloof niet in de theorie dat alle falen en alle succes voornamelijk toegeschreven kunnen worden aan je eigen verantwoordelijkheid. Ik heb gestudeerd in de late jaren 70, vroege jaren 80, de hoogtijdagen van het structuralisme, dat zei dat je het product bent van je omgeving. Ik ben dan ook een stuk linkser dan de doorsnee N-VA’er, ik geloof in een samenleving die zorgzaam is en mensen kansen biedt. En die, als het mislukt en ze het verbrodden, een tweede kans biedt. Dat is mijn ideologische overtuiging. Ook in deze postmoderne samenleving, waarin neoliberalisme de norm is geworden en mensen het gevoel hebben dat ze hun eigen leven kunnen en moeten bepalen. Ik denk dat dat een zware en gevaarlijke ideologische vergissing is, zeker als ze als voorwendsel dient om de verzorgingsstaat af te bouwen.»


Angstpsychose

HUMO Volgens de meeste van mijn vakbroeders beleven we historische tijden, kantelmomenten die onze samenleving steeds meer bedreigen.

De Wever «En dat zelfs elke week opnieuw (lacht). Het is misschien de beroepsmisvorming van de historicus om te relativeren, maar toch. Uit alle objectieve data blijkt dat de Vlaming nooit rijker en gezonder is geweest, langer leeft dan ooit en zelfs in steeds veiliger omstandigheden, zelfs al zijn er nu die aanslagen geweest. De angst daarvoor valt perfect te begrijpen, maar vergeleken met wat vorige oorlogsgeneraties hebben meegemaakt, mogen wij zeer dankbaar zijn dat we nu leven. Ik begrijp dus ook niet wat de media bezielt om die angstpsychose zo stelselmatig te onderhouden, tenzij om wat meer kijkers of lezers te trekken. Maar al die beschouwingen over de ondergang van het avondland zijn fel overroepen. Ze zijn eerder een teken van deze tijd dan een feit.

»Mensen hebben het lastig met het hoge tempo van veranderingen. Ze hebben het lastig met het idee dat toekomende generaties het wat minder zullen hebben, terwijl eigenaardig genoeg die nieuwe generaties dat wél zien zitten, best wél wat willen inleveren in ruil voor meer levenskwaliteit en een schoner milieu. Die jongeren beseffen heel goed dat onbeperkte groei op grenzen botst, dat niet iedere wereldburger naar Venetië op citytrip zal kunnen, of dat Venetië anders verdwijnt. Zij beseffen beter dan oudere generaties dat het Westen een stuk macht moet inleveren, dat nieuwe krachten hun deel van de koek zullen opeisen. Bij veel mensen zorgt dat voor ongerustheid: zullen we die exuberante rijkdom kunnen behouden? Hoe rijker je bent, hoe meer angst die rijkdom kwijt te raken, zeker?»

'De Vlaamse middenklasse heeft in haar hele geschiedenis nooit minder reden tot klagen gehad dan vandaag'

HUMO Uw collega Lode Wils, inmiddels diep in de 80 en levenslang belgicist, zei onlangs dat hij België niet ziet blijven bestaan.

De Wever «Ik zou mijn geld inzetten op het omgekeerde. Er zal meer autonomie komen, nog wat meer vervreemding van elkaar misschien, maar er zal een Belgische band blijven, omdat onvermijdelijk het inzicht zal groeien dat Vlaanderen Brussel nodig heeft, en dat een onafhankelijk Vlaanderen er noodgedwongen één zonder Brussel zal zijn. Drie miljoen Belgen zijn met hun job verbonden aan Brussel, en de gedachte dat Brussel zal kiezen voor een onafhankelijk Vlaanderen is een absolute utopie. Ik heb de N-VA al over alles bezig gehoord, maar ik heb nog nooit één geloofwaardig en ernstig voorstel gehoord over hoe ze dat probleem zouden aanpakken.»

HUMO En gesteld dat Vlaams Belang en N-VA van 40 naar 50 procent doorstoten?

De Wever «Wat gaan ze doen? Eenzijdig de onafhankelijkheid uitroepen in het Vlaams Parlement? Je zou dan wel weer een institutionele crisis van eerste orde meemaken, maar ook 50 procent is niet genoeg om de grondwet te veranderen. En in dat scenario blijft het probleem Brussel trouwens even groot.»

HUMO Over één generatie heeft de helft van onze grootstedelijke bevolking een migratieachtergrond. Sommigen vrezen dan voor het ‘Soumission’-scenario van Michel Houellebecq: dat een andere, islamitische cultuur hier dominant zal worden.

De Wever «Zelfs dan zullen in heel Vlaanderen moslims nog steeds een absolute minderheid blijven. Men stelt nu wel al vast dat er een migratiebeweging op gang komt van mensen met een migratieachtergrond van de stad naar de randstedelijke omgeving. Tenminste, van hen die het zich kunnen permitteren. Je ziet daar dus identiek dezelfde sociologische reflexen als bij een eerdere generatie Vlamingen. Ze lijken erger op ons dan we denken (lacht). Misschien worden ze dan ook vroeg of laat gewoon bekeken als hardwerkende Vlamingen met een kleurtje, misschien ook niet. Hoe we daarmee omgaan, zal in ieder geval de nieuwe breuklijn in de samenleving worden. Ik weet ook niet hoe dat zich zal ontwikkelen. Maar mijn geloof is wel dat wij allemaal de puur antropologische behoefte hebben om een maximum aan individuele zelfontplooiing te koppelen aan sociale correcties die ons beschermen tegen onheil en ziekte. Ik denk dat uiteindelijk de geschiedenis, stapje na stapje, meer en meer in die richting zal gaan. Sterker: dat de geschiedenis daar in het Westen nu al een eeuw mee bezig is. En het kan dat van tijd tot tijd een nationalistische of religieuze aberratie probeert die richting te veranderen, maar uiteindelijk zullen de liberale democratie en een sociaal gecorrigeerde markteconomie het halen, gewoon omdat die twee systemen het best de noden van het sociale dier mens invullen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234