Beeld ANP

WetenschapperJan Derksen

Psycholoog sceptisch over anderhalvemeter afstand houden: ‘Het is een grapje. Fictie. Niet serieus te nemen’

Hij voelde het zweet van wielrenners, had drie verschillende obers aan zijn tafel in een restaurant en zag volle stranden en winkelstraten. Ons land moet niet denken dat het anderhalve meter afstand houden normaal is of ooit wordt, stelt de Nederlandse klinisch psycholoog Jan Derksen. ‘Het nieuwe normaal blijft abnormaal.’

Vier weken lang deed Jan Derksen naar eigen zeggen aan ‘participerende observatie’. Hij observeerde zijn omgeving tijdens wandelingen door de stad, het platteland, het bos en op het strand. Zijn conclusie: de anderhalve meter cultuur bestaat niet.

‘De meesten houden zich eigenlijk niet aan die regel. Er zijn mensen die het niet veel kan schelen en er zijn mensen die er niet aan denken. Ze staan er gewoon niet bij stil,’ zo stelt Derksen. Verbaasd over deze conclusie is hij niet. Het afstandhouden zit simpelweg niet in ons. Het is tegennatuurlijk, zo stelt de wetenschapper van de Radboud Universiteit.

‘Menselijk gedrag wordt gestuurd vanuit de hechting. Dat betekent dat een kind op de moeder zit geplakt en zonder die moeder of vader niet kan leven. Dat zit heel diep in ons. Wij zijn zoogdieren die gewend zijn aan het huid-huid contact. Elkaar aaien of elkaar op de bek slaan. Zo gaan wij in de grond met elkaar om. Als je dan nu ineens zegt dat we elkaar niet meer mogen aanraken is dat ongeveer hetzelfde als zeggen dat we niet meer mogen drinken.’

Professor Jan Derksen.Beeld Foto: Gerard Verschooten

– U zegt: het werkt niet dat afstand houden. In wat voor situaties ziet u dat?


Jan Derksen «Je ziet het overal. Als je op een bospad loopt of door de stad. Gisteravond zat ik nog in een restaurant. Ik had drie verschillende obers aan de tafel. Op 20 centimeter afstand. De stoel achter mij stond op minder dan een meter afstand. Buiten bij het terras loop je langs elkaar op en dan is een meter echt veel. Er zitten hele groepen te eten aan een klein tafeltje. En die vormen echt niet allemaal een huishouden.»

 Toch zie je dat mensen geen handen meer geven en in de supermarkt moet je een winkelwagentje meenemen zodat er meer afstand is.

Derksen «Het handen geven gaat goed. Maar echt, die anderhalve meter afstand houden is veel ingewikkelder. Een mondkapje is ook makkelijker. Dat is zichtbaarder als je je er niet aanhoudt. Maar anderhalve meter verschuift heel snel. Wat is 1,30? Wat is een meter?»

– Dus u zegt: het nieuwe normaal wordt nooit normaal?

Derksen «Het nieuwe normaal is abnormaal. Het zit niet in onze genen en ook niet in onze psyche. Het zit niet in onze persoonlijkheid. Die ontwikkelt zich op basis van de hechting. Dat iemand je voortdurend aanraakt, meesleept, verzorgt. Dat zit dus heel diep in ons. Menselijk gedrag kan veranderen maar alleen na heel ingrijpende gebeurtenissen.

»Echte rokers komen pas van het roken als ze op hun 50ste een hartinfarct krijgen en de cardioloog zegt: gaat u door met roken, dan kunt u beter uw testament maken. Dan zorg je voor een hele sterke angstreactie. Je moet die angst dan ook nog onderhouden. Dan veranderen we. Anders niet.»

– Hebben we dan te weinig angst voor corona?
Derksen «Ja, als je gedragsverandering wilt, moet je veel meer angstbeelden gebruiken. Je moet veel meer ellendige beelden op de ic laten zien. Beelden die verschrikkelijk veel indruk maken. Dan heb je kans op verandering.»

– Maar dan roep je geen eerlijk beeld op.

Derksen «Nee. Dan overdrijf je dat. Ten behoeve van die gedragsverandering. Het is om te illustreren wat je nodig hebt voor gedragsverandering. Mensen veranderen door hele sterke ervaringen en anders niet.»

– Is het erg dat we nu ons niet aanpassen?
Derksen «We lopen meer risico om elkaar te besmetten. Voor jonge mensen is het niet zo erg maar voor oudere en kwetsbare mensen is het wel erg. Als we onze beschaving een beetje willen handhaven en ook aan deze mensen denken, moeten we iets anders doen.»

– Wat zou uw advies zijn aan beleidsmakers?

Derksen «Ik denk dat je moet accepteren dat die anderhalvemetersamenleving er niet gaat komen. Je moet naar andere manieren zoeken om besmettingen te voorkomen. Dat je maatregelen moet treffen die ook goed werken. Veel in de buitenlucht doen en minder binnen. Leeftijdsonderscheid maken. En je hoopt dat de jongere generatie het kan opbrengen om de ouderen te sparen. Dat ze daar niet zo maar aan voorbijgaan.

»Maar de laatste veertig jaar zijn wij in Europa veel narcistischer geworden. Zeker in Nederland leven we in onze eigen bubbel en is het motto ‘ik eerst’. Vroeger was God belangrijk en nu vinden we onszelf belangrijk.»

– Dat hebt u ook ondervonden?
Derksen «Wij liepen over een dijk en daar komen twee hardlopers recht op mijn vrouw en mij af. Dus ik zeg: ‘Jongens denk aan de anderhalve meter’ en hij antwoordde: ‘Blijf toch lekker thuis.’

»Wielrenners zijn de ergste soort. Die gebruiken een normaal fietspad als een parcours en die fietsen als het maar even kan naast elkaar over de volle breedte van het pad terwijl ze hun zweetdruppels over je heen spetteren. Ik heb echt besloten nooit meer op een wielrenfiets te stappen. Dat is zo verschrikkelijk. Als ze hun kleurrijke pakjes aan hebben dan hebben ze geen enkele empathie meer.»

– Ik hoor bestuurders zeggen dat het goed gaat.
Derksen «Kletskoek, wensdenken. Als je kritisch observeert – en dat heb ik gedaan – kun je niet anders concluderen: het werkt niet. Bestuurders en politici doen graag aan wensdenken want ze willen duidelijk maken dat hun beleid werkt . Het is een grapje. Fictie. Niet serieus te nemen.»

– Helpt het ook niet een beetje?
Derksen «Een beetje maar meer is het niet. In mijn ogen zouden we veel meer moeten werken met mondkapjes in het openbare leven. Dat is zichtbaar en dus ook goed te controleren.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234