null Beeld

Qué? Is nicotine het medicijn van de toekomst?

Dit gelooft u nooit: wetenschappers hebben steeds meer aanwijzingen dat nicotine - het verslavende bestanddeel van de sigaret - geneeskrachtige eigenschappen bezit.

Redactie

Dossier Straffe toebak: 'We zitten nog in de experimentele fase, maar de resultaten stemmen tot hoop.'

undefined

Sinds begin dit jaar mag u zich niet langer met een sigaret vertonen in winkelgalerijen, supermarkten, kapsalons, stations, luchthavens, sportzalen en culturele centra. Wordt u toch betrapt, dan bent u tussen de 150 en de 1.650 euro armer. In Engeland willen ze nog verder gaan en op sommige plekken in de openlucht een rookverbod afkondigen. The times they are a-changin'.

En dan komt de wetenschap met het nieuws dat nicotine een heilzame werking kan hebben. Een duik in onze stapel vakbladen leert dat nicotine - zet u schrap - ontstekingsremmend zou werken, symptomen van parkinson zou milderen, alzheimer zou helpen voorkomen, leerproblemen zou verminderen en nog zo'n paar dingetjes meer. Wij dus naar Wouter de Jonge en de Belg Guy Boeckxstaens, respectievelijk bioloog en professor gastro-enterologie aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam: zij publiceerden vorig jaar hun onderzoeksresultaten in het hoog aangeslagen vakblad Nature Immunology.



HUMO Roken is dan toch ergens goed voor. We mogen de sigaretten en de asbakken van de zolder halen?

WOUTER DE JONGE « Hola! Zo ver wil ik absoluut niet gaan.

» Ons onderzoek is vertrokken vanuit de vaststelling dat rokers die aan colitis lijden (een ontsteking van de dikke darm of colon, met als voornaamste symptoom diarree, red.) gunstige effecten ondervinden van hun slechte rookgewoonte. En ook: dat die ziekte vaker voorkomt bij mensen die gestopt zijn met roken. Heel vreemd vonden we dat, want van roken waren tot dan toe alleen negatieve effecten bekend. De vraag was dus: waar ligt dat aan? Het vermoeden rees dat nicotine weleens de 'dader' zou kunnen zijn. Al begreep niemand hoe dat dan precies in z'n werk zou kunnen gaan.»


HUMO En dus trokken jullie de witte overjas aan?

GUY BOECKSTAENS « Juist. Sinds enkele jaren weten we dat acetylcholine, een neurotransmitter (een stof die in een zenuwcel wordt aangemaakt en de communicatie met andere cellen mogelijk maakt, red.), een belangrijke rol speelt in de overdracht van informatie tussen de hersenen en het immuunsysteem. Dat was toen een revolutionaire ontdekking, want dat immuunsysteem is ons afweermechanisme tegen bacteriën en andere indringers: levensbelangrijk dus. Nu is gebleken dat nicotine - dat heel erg op acetycholine lijkt - een vergelijkbaar effect heeft.»


HUMO En wat heeft dat te maken met die arme mensen met colitis?

BOECKXSTAENS « Colitis is een auto-immuunziekte, net als aids bijvoorbeeld. De dikke darm gaat ontsteken omdat het immuunsysteem in overdrive gaat: het reageert te heftig op een bepaalde stof in de dikke darm en valt ook gezond darmweefsel aan. Het gevolg is een lelijke ontsteking, etterende zweren incluis. Nicotine kalmeert het immuunsysteem als het ware: het staakt de aanval op het gezonde darmweefsel, zodat de ontsteking kan genezen. U bent nog mee?»


HUMO Ik denk het wel. Wat heeft jullie onderzoek nu precies kunnen aantonen?

DE JONGE « Wij hebben bij muizen ontstekingen in de dikke darm aangebracht - ik bespaar u de details. Vervolgens hebben we die beestjes een nicotine-agonist gegeven, een stof die de werking van nicotine nabootst. En wat hebben we vastgesteld? Dat die darmontsteking aanzienlijk getemperd werd of zelfs helemaal verdween. Net zoals bij die rokers met colitis!»


HUMO Waarom dienen jullie niet gewoon het 'pure' spul toe, in plaats van nepnicotine?

BOECKXSTAENS « Goede vraag. Je moet weten dat nicotine erg toxisch is, in hoge dosissen is het zelfs dodelijk. Als je proefdieren er te veel van geeft, worden ze knettergek en moet je ze afmaken om ze uit hun lijden te verlossen. Bij de mens is nicotine bij hoge dosissen trouwens ook dodelijk. En lagere dosissen geven helpt al evenmin, want dan zit je met negatieve bijwerkingen, van misselijkheid tot hoofdpijn - mensen die nicotinepleisters gebruiken kunnen daarvan meespreken. Dat komt doordat nicotine niet alleen inwerkt op de immuuncellen, maar ook op de zenuwcellen - vandaar trouwens dat het zo verslavend is. Wil je dus een medicijn ontwikkelen op basis van nicotine, dan zal je erop moeten letten dat het zich alléén bindt aan de immuuncellen en de zenuwcellen links laat liggen. En zo'n nicotine-agonist doet precies dát.»

Sepsis is geboden

HUMO Wat voor stof is nicotine eigenlijk?

DE JONGE « Het behoort tot de familie van de alkaloïden - 't is neefje van cafeïne en cocaïne. Nicotine komt voor in planten van de nachtschadefamilie: tomaten, aubergines, aardappelen en uiteraard de tabaksplant, de Nicotiana tabacum. Daar werkt het als een insecticide: 't is een krachtig zenuwgif dat de tabaksplant helpt insecten en ander ongedierte te bestrijden.»


HUMO Liggen er nog andere geneeskundige toepassingen in het verschiet?

BOECKXSTAENS « In theorie kun je álle ontstekingsverschijnselen met nicotine behandelen: ontstekingsreuma, ileus (het stilvallen van de darmen na een darmoperatie, met ontstekingen tot gevolg, red.), noem maar op. Dat klinkt misschien overdreven optimistisch, en ik besef dat er nog heel wat onderzoek moet gebeuren voor patiënten daar de vruchten van kunnen plukken. Momenteel zitten we in de experimentele fase. Maar wat we tot dusver te zien krijgen, stemt tot hoop.

» En dat is niet het enige heuglijke nieuws. Bij heel wat neurologische aandoeningen - alzheimer, parkinson, Tourette, schizofrenie... - zou nicotine ook gunstige effecten hebben. Alleen is het in die gevallen minder duidelijk hoe dat in z'n werk gaat. De studies spreken elkaar ook tegen: bij alzheimer bijvoorbeeld werden eerst positieve effecten geconstateerd, maar die werden daarna weer tegengesproken.

» Veelbelovend zijn ook de studies van twee Amerikaanse onderzoekers, Kevin Tracey en Luis Ulloa. Zij hebben aangetoond dat nicotine-agonisten ook sepsis kunnen bestrijden. Da's een uiterst agressieve vorm van bloedvergiftiging - je bloedsomloop wordt als het ware overspoeld door grote hoeveelheden ziektekiemen, met ontstekingen à volonté en een hele hoop etter als gevolg. Sepsis gaat gepaard met hoge koorts; het kan leiden tot orgaanfalen en uiteindelijk zelfs de dood. Momenteel wordt het behandeld met hoge dosissen antibiotica, maar zelfs dan loopt het in dertig procent van de gevallen fataal af. In de Verenigde Staten is tien procent van alle sterftegevallen te wijten aan sepsis (in België gaat het jaarlijks om 1.700 overlijdens, red.). Als daar een doeltreffend medicijn tegen gevonden wordt, kunnen we dus heel wat leed vermijden. Maar opnieuw: we zitten pas in het stadium van de dierproeven. Voor menselijke toepassingen zullen we nog minstens een paar jaar geduld moeten oefenen. Wetenschap vraagt tijd.»


HUMO Maar stel dat er ook bij mensen hoopgevende resultaten worden geboekt, dragen we dan binnenkort allemaal nicotinepleisters?

DE JONGE « Wel integendeel. De enige therapeutische toepassing van de nicotinepleister blijft voorlopig: mensen met een rookverslaving van de sigaret afhelpen. En daar zal het volgens ons ook bij blijven. Juist omdat zo'n pleister échte nicotine bevat, en dat kan nooit een geneesmiddel worden.»


HUMO Voor alle duidelijkheid: jullie raden roken toch nog steeds af? Of mag het in sommige gevallen weer wel? Kwestie van zeker te zijn.

DE JONGE « Laat alstublieft duidelijk zijn dat roken schadelijk is én blijft. Wie uit dit artikel opmaakt dat roken weer kan, heeft het helemaal fout begrepen. Vergeet ook niet dat een sigaret naast nicotine - op zich al giftig - nog tweeduizend andere chemische stoffen bevat, en dat verschillende van die stoffen kanker en hart- en vaatziekten veroorzaken. Ik herhaal het nog eens, voor de slechte verstaander: roken doodt! Weg met de sigaret dus. Wij hebben alleen aangetoond dat nicotine-agonisten mogelijk krachtige medicijnen kunnen worden tegen een aantal aandoeningen. Kunnen worden. Voorzichtigheid is geboden!»


HUMO Er komen voorlopig geen stickers met 'Roken helpt ontstekingen te genezen' op een pakje sigaretten? Of 'Roken helpt alzheimer te voorkomen'?

BOECKXSTAENS (lacht) « Helaas.»


(svde)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234