Rachel Cusk - Contouren

Achteraan in het eerste deel van de trilogie die Rachel Cusk nu met ‘Kudos’ magistraal heeft afgerond, werpt de Canadese schrijfster enig licht op de reden waarom ze drie boeken vulde over een protagoniste die passief lijkt te luisteren naar wat anderen haar, vaak ongevraagd, toevertrouwen.

Eén en ander, zo laat ze één van de vele uitleggers uitleggen, heeft te maken met het feit dat ‘het leven een stille pijn is, een innerlijke kwelling die je onmogelijk met anderen kunt delen, omdat die anderen je aandacht opeisen zonder te weten wat er in jou omgaat’.

Dat zou zomaar doen vermoeden dat het oneindige en ongenadige opeisen van de aandacht waaraan Cusk haar schrijvende hoofdpersonage Faye in ‘Contouren’, ‘Transit’ en ‘Kudos’ onderwerpt, van het donkerste is wat men dezer dagen kan lezen. Maar als de existentiële geest van Samuel Beckett door deze trilogie waart, dan ook zijn bijtende gevoel voor humor – Cusks persoonsbeschrijvingen zijn vaak even hard als hilarisch.

Niemand zou het vandaag nog in zijn hoofd halen om te beweren dat de dialogen tussen Vladimir en Estragon in ‘Wachten op Godot’ nergens over gaan, en niemand kan Becketts tragikomedie uitzitten zonder grimlachend stil te staan bij de betekenisloosheid van het bestaan. Toch draaien de klachten die Cusk het vaakst voor de voeten geworpen krijgt net om trivialiteit, plotloosheid en een ogenschijnlijk van alle persoonlijkheidskenmerken ontdaan hoofdpersonage.

Te harer verdediging zou men kunnen aanvoeren dat het ontbreken van een traditionele plot een methode is om de plotloosheid van het echte leven weer te geven, en dat de nietszeggendheid van sommige gesprekken een spiegel is voor de porties smalltalk die we elke dag slikken om ze elders weer over anderen uit te braken. Het zou echter de verdediging van een onaandachtige lezer zijn die afbreuk doet aan de fenomenale prestatie die de 51-jarige schrijfster neerzet: een eeuwenoud vertelprocedé moeiteloos het nieuwe millennium inloodsen. Net zoals Geoffrey Chaucer en Giovanni Boccaccio in de 14de eeuw met hun raamvertellingen een zelfbewuste manier van verhalen vertellen gebruikten om hun ideeën over de mores van hun tijd uit de doeken te doen, zet Cusk haar via Faye doorgegeven verhalen in om het moderne leven onder de loep te nemen.

De schrijfster die met ‘In het land van moeders’ en ‘Nasleep’ expliciet over haar eigen moederschap en echtscheiding heeft geschreven, wordt vaak al te makkelijk in het door Karl Ove Knausgård aangevoerde rijtje autofictie-auteurs geplaatst. Het leven van haar hoofdpersonage – met haar twee kinderen, haar echtscheiding en haar literaire optredens – lijkt een afspiegeling van haar eigen bestaan, maar de drie volumes uit de Faye-trilogie zijn pure ideeënromans. Het eenrichtingsverkeer van de gesprekken gaat in zekere zin over onze onmacht en onwil om anderen echt te leren kennen, maar de auteur verstopt in haar als monologen vermomde dialogen ook een veelvoud aan complexe inzichten over het leven, de literatuur, kunst, genderongelijkheid en ouderschap. Dat er na drie boeken toch een veel complexer personage wordt afgetekend dan verwacht, blijkt zelfs minder belangrijk dan het feit dat Cusk in een oerklassiek literair format toch een nieuwe vorm en nieuwe taal heeft gevonden om haar wereldbeeld in te openbaren.

De manier waarop ze dat doet, zal als een schok komen voor lezers die het al jarenlang gewend zijn om in de uitgebreide belevingswereld te duiken van personages die ze vanbinnen en vanbuiten kunnen leren kennen. Maar na amper één boek voelt Cusks koele toon al zo vertrouwd aan dat het bijna als verraad voelt wanneer Faye in deel twee, ‘Transit’, toch een beetje klassieker lijkt te worden ingevuld. Gelukkig keert Cusk in ‘Kudos’ terug naar de radicale manier waarop ze in ‘Contouren’ traditionele verwachtingen over ‘de roman’ ondergraaft. Met haar trilogie levert ze in ieder geval het perfecte antigif tegen de bewering dat in de literatuur alles al eens is gezegd en gedaan. Rachel Cusk schrijft volstrekt origineel, volstrekt hedendaags en diep in de menselijke ziel krassend proza.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234