null Beeld

Radiomaker Bart Stouten: 'Thuis, in mijn eentje, luister ik bijna nooit naar muziek'

Behalve een melomaan en een radiomaker is Bart Stouten (59) in willekeurige volgorde ook een dichter, schrijver, erudiet, Proustiaan, zenbeoefenaar, pianist en overlevende.

Behalve een melomaan en een radiomaker is Bart Stouten (59) in willekeurige volgorde ook een dichter, schrijver, erudiet, Proustiaan, zenbeoefenaar, pianist en overlevende. Dat alles klinkt mee in de hoogstpersoonlijke manier waarop hij in ‘Klassiek leeft’ zijn liefde voor muziek kenbaar maakt.

Op de omslag van zijn boek ‘Kersen eten na middernacht’, voorlopige memoires aan de hand van muziek, staat een buizenradio van decennia geleden, een toenmalig wonder met een verlichte afstemschaal en een groen oog waarbij ik me in tegenwoordigheid van Bart Stouten hardop afvraag:

null Beeld

HUMO Hoe moet de radio het redden tussen al die nieuwe media?

Bart Stouten «Radio zal altijd wel in de eerste plaats goed gezelschap blijven, hoe je ook mag nadenken over de verinternetting van dat medium. De luisteraars van Klara luisteren lang naar ons, niet zelden van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Ik kan me moeilijk indenken dat daar ooit verandering in zal komen. We kunnen dus maar beter good companionship blijven. Ik heb zelf heel veel aan de radio gehad, als jongeman al: ik heb veel geleerd van de radioprogramma’s van Mon Detrez, Freddy de Vree, Frans Boenders en Jean-Pierre Rondas. De radio was een soort open universiteit voor mij. De kracht van dat medium mag je dan ook niet onderschatten. Dat de radio goed gezelschap moet zijn, betekent overigens niet dat radiomakers moeten toegeven aan de hang naar gezelligheid en leukte die nu zo algemeen is. We moeten niet koste wat kost entertainment nastreven.»

undefined

'Sinds het ongeval waarin ik mijn ouders en mijn zus verloor, ervaar ik elke dag als een gunst'

HUMO Je probeert je programma’s toch zo onderhoudend mogelijk te presenteren? Dat je vaak beeldend formuleert, vind ik op zich al entertainend.

Stouten «Jawel, maar ik heb het over het soort entertainment dat in een ochtendprogramma op de gezelligheid van koffie en croissants mikt, en daarmee vooral de grootste gemene deler probeert aan te spreken. Door de luisteraars met verzorgde taal te benaderen, door keurige metaforen en beelden te gebruiken en verder te reiken dan clichés en gemeenplaatsen, probeer je de geest van mensen te prikkelen op een fijnzinnige, misschien zelfs fijnbesnaarde manier. En dat hoort zo bij Klara. Je neemt als het ware een duik in de verbeelding van de luisteraars, en dáár moet dan iets gebeuren.»

HUMO ‘Klassiek leeft’ duurt elke ochtend drie uur. Het houdt het woeden van de gehele wereld op een afstand. Soms vind ik het bijna jammer dat het voor nieuws onderbroken wordt.

Stouten «Chantal Pattyn, netmanager van Klara, is een voorstandster van slow radio en dat komt nogal overeen met wat ik van het medium verlang: een denkbeeldige plek creëren waar mensen even in de luwte kunnen staan. Een wezenskenmerk van kunst is dat ze de tijd lijkt te vertragen, dat ze stil lijkt te staan. Daar speel ik graag op in, maar ik vind het ondertussen wel goed dat er nieuwsbulletins zijn, en dat de gebeurtenissen in de wereld met mijn programma interfereren. Even uit de dromerijen stappen, kan geen kwaad.»

HUMO Er spreekt onmiskenbaar een esthetische levensopvatting uit ‘Klassiek leeft’, en eigenlijk uit alles wat je maakt, ook als schrijver en dichter.

Stouten «In heel mijn wezen ben ik op zoek naar schoonheid en troost. Dat heeft te maken met een gemis, met een verlangen dat mijn leven en mijn persoonlijkheid beheerst. Ik wil ook begrijpen waar de kunst vandaan komt. Ik kan uren zitten lezen over hoe Johann Sebastian Bach zijn wekelijkse cantate componeerde. En voor de rest voel ik me voortdurend omringd door het raadsel van de dingen. ’t Is een banaal feit dat ik elke dag tussen negen en twaalf in het leven van luisteraars binnendring, maar evengoed is het een ongelofelijk voorrecht om mensen, aan de hand van muziek, op het raadsel en het wonder te mogen wijzen. Er gebeurt zo veel dat wij niet kunnen bevatten – ’t wordt al helemaal hallucinant als je er de kwantummechanica bij haalt.»


De troost van Proust

HUMO Je beschikt over een bewonderenswaardig flux de bouche. Dat is ongetwijfeld een gave, maar heb je er ook voor getraind?

Stouten «Lang voor ik bij de radio werkte – ik moet een prille twintiger geweest zijn – keek ik naar het nieuws voor slechthorenden op de Nederlandse televisie: tekst in beeld. Ik verplichtte mezelf om die nieuwsberichten hardop met andere woorden te zeggen. Er schuilt ook een Mies Bouwman in mij: bepaalde zinnen of zinsneden van Mies Bouwman heb ik indertijd zelfs genoteerd, om ze achteraf in een andere context te gebruiken. Dat was duidelijk oefenen, een soort training. Ik heb schriftjes vol uitdrukkingen en woorden die ik mooi vond en me eigen wilde maken.»

HUMO Je had dus een voorgevoel dat je daar ooit iets mee zou doen.

undefined

Stouten «Intuïtief heb ik altijd geweten dat ik bij de radio zou terechtkomen. Grote radiomakers als Felix Meurders van Hilversum 3 en Jan Wauters (foto links) heb ik altijd bewonderd. Op de radio moet je het helemaal met je stem waarmaken, met ‘the voice from the dark’, zoals Samuel Beckett het uitdrukt, en dus ook met taal: op grond van hun reacties werd het me duidelijk dat je diep in de verbeelding van luisteraars kunt doordringen. Nu, naar schatting één derde van hen is helemaal niet geïnteresseerd in wat ik zeg – in het beste geval tolereren die mensen me, dat is alles, en misschien zit daar ook wel repressieve tolerantie bij. Wat je ook doet op de radio, altijd zul je wel verguisd worden. Maar ik weet ondertussen ook wel dat er luisteraars zijn die oprecht van me houden, omdat ze intuïtief begrijpen wat ik doe, en waarom ik het doe.»

null Beeld

undefined

'Mensen die in hun leven geen verlangen koesteren, worden psychotisch'

HUMO Doe je wat je doet ook om je geliefd te maken?

Stouten «Ja, ik wil door zo veel mogelijk mensen geliefd worden: in die valstrik ben ik wel gelopen. Ik neem luisteraars heel erg serieus, en ik vind het belangrijk dat ze dat ook merken. Ik wil eigenlijk dat luisteraars het gevoel hebben dat ze met mij aan tafel zitten. Wat ik probeer is: hen dichter bij de kern van de dingen te brengen en al het illusoire weg te halen – in die zin ben ik erg bepaald door het zenboeddhisme. Ik zou willen dat luisteraars beseften dat al hun luxe en verworvenheden ook maar artificieel zijn. Ik wil hen misschien ook wijzen op wat écht belangrijk is in hun leven.»

HUMO Dat lijkt me een erg ambitieuze opdracht en wellicht zelfs onbegonnen werk.

Stouten «Ik ga er dan ook van uit dat ik er niet in kan slagen. Laat ik zeggen dat ik wil uitdragen wat ík essentieel vind in mijn leven. Dat komt natuurlijk door alles wat ik heb meegemaakt. Ik ben ‘Late Fragments’ aan het lezen, een boek van de aan kanker overleden Kate Gross, de pr-vrouw van Tony Blair. Ze heeft dat boek geschreven toen ze al erg ziek was: het moest een document voor haar kinderen worden, waarin ze op haar leven terugblikt. Zo mooi om te zien hoe ze alles wat overtollig is, wegsnoeit.»

HUMO Als je ernstig ziek bent, of anderszins door het noodlot getroffen, is het misschien makkelijker om hoofdzaken van bijzaken te onderscheiden.

Stouten «Vast wel. Ik heb iets gelijkaardigs ervaren toen ik het verkeersongeluk had overleefd waarin mijn beide ouders zijn omgekomen. Mijn tweelingzus is een week later overleden. Ik was 15 toen dat gebeurde. We kunnen urenlang praten over hoeveel bloed en tranen er toen zijn gevloeid, maar dat wil ik liever niet.»

HUMO Over dat tragische ongeluk schrijf je in ‘Kersen eten om middernacht’: ‘Even voorbij de Duitse grens passeerden we het Aachener Kreuz, een druk knooppunt waar de autowegen van en naar België, Nederland en Duitsland elkaar kruisen. Een kilometer of twee verderop raakte een auto uit de tegenovergestelde richting door een te hoge snelheid van de weg, maakte een kleine salto over de middenberm en kwam boven op onze auto terecht. De enorme klap. De rondvliegende brokstukken. De toesnellende omstanders. De lange files. Politie, brandweer en oorverdovende traumahelikopter. Nerveus af- en aanrijden van ziekenwagens met zwaailicht en sirene. Geknelde slachtoffers. Bloed. De chaotische bühne van het noodlot. En dan de stilte. En het bewustzijn dat uitgaat, als een falende lamp. Uiteindelijk het donker.’ Wat voor jongen meen je dat je toen was?

Stouten «Een jongen die meteen met de neus op de ernst van de werkelijkheid, de gravitas, werd gedrukt. Zodra ik uit de coma was ontwaakt en het slechte nieuws te horen had gekregen, veranderde de toon van mijn leven, en die toon heeft me sindsdien niet meer verlaten. Ik ben toen op slag veranderd, mag ik wel zeggen. De eerste vijftien jaar van mijn leven ben ik in een erg vrijzinnig nest opgegroeid, en ik had een moeder die haar baan aan de socialisten te danken had en dan ook elk jaar opstapte in de 1 meistoet. Na dat ongeval kwam ik in een heel katholiek pleeggezin terecht, bij erg vrome mensen zelfs. De kloof kon niet groter zijn. Plus: ik was er meer dan ooit tevoren van doordrongen dat het leven zó afgelopen kon zijn.»

HUMO Een jongen van 15 is verre van af. Op die leeftijd zo’n verschrikking meemaken lijkt me dan ook extra problematisch.

undefined

Stouten «Ik was totaal in de war. Een vriendin van mijn moeder kwam me in het ziekenhuis bezoeken. Ze gaf me een boek van Proust dat toen nagenoeg onmiddellijk mijn leven heeft veranderd: niet dat ik me erdoor getroost voelde, maar het fascineerde me dat kunst ineens in het brandpunt van mijn leven kwam te staan, en er ook zin aan leek te geven. Proust heeft mij geholpen om mijn leven weer samen te stellen.»

null Beeld

HUMO Nu klinkt het alsof Proust je meteen over je wanhoop en verdriet heen hielp.

Stouten «Zo was het niet. Eerst was er totaal ongeloof, en daarna kwam de wanhoop opzetten. En dan pas trad er een soort loutering in, waarin Proust een niet te onderschatten rol heeft gespeeld. ’t Was om te beginnen de muzikale toon van Proust die mij meteen heel erg beviel. Mijn Frans was toen nog niet je dat, maar een erg intelligente ziekenzuster, Anna Ursula, die heel goed Frans kon, hielp me. Ik heb nog jarenlang met haar gecorrespondeerd. Proust had ook z’n ouders verloren, en net als ik had hij last van astma. Er waren dus duidelijke punten van overeenkomst. Dat het proeven van een madeleinekoekje en bloesemthee een heel verleden kon ontsluiten, vond ik betoverend. En het deed me inzien wat kunst zoal kon zijn.»

HUMO 15 lijkt me erg jong om helemaal meegesleept te worden door het werk van Proust.

Stouten «Dat was het ook. Het duurde niet lang meer of ik was ook helemaal weg van Samuel Beckett, die een prachtig essay over Proust heeft geschreven. Beckett heeft me erop gewezen dat wij gevangenzitten in ons bewustzijn, en dat we dus allemaal de wereld op een volstrekt eigen manier ervaren. Voor Radio 3, de voorloper van Klara, heb ik in de jaren 80 nog hoorspelen van Beckett geproducet, die mij de wezenlijke kracht van het medium radio hebben leren kennen. Door die hoorspelen werd ik nog verliefder op de radio dan ik al was.»

HUMO De openbare omroep heeft de hoorspelen afgeschaft.

Stouten «Het waren de duurste radioprogramma’s, en bij de beleidsmakers was er geen goodwill meer voor het hoorspel. Nu ja, de tijden zijn veranderd: er zijn nu andere vormen van fictie aan de orde.»

HUMO Je hebt Proust van meet af aan in het Frans gelezen. Enig idee hoeveel er van zijn werk verloren gaat in een goede Nederlandse vertaling?

Stouten «Hij mag dan wel bekendstaan om zijn serpentines van zinnen, toch is zijn vocabularium eenvoudig, zelfs redelijk beperkt. Hij is volgens mij dan ook niet zo moeilijk te vertalen.»

HUMO Je bent vertaler van opleiding.

Stouten «Maar ’t is nooit in me opgekomen om Proust te vertalen. De eerste teksten die ik schreef, waren wel slecht verteerde Proust. En ik heb me altijd een hoofse ridder zonder kasteel gevoeld, wat ook wel aansluit bij de thematiek van Proust.»

undefined

'Thuis, in mijn eentje, luister ik bijna nooit naar muziek'


Tektonische platen

HUMO Is de jongen die als tiener in één klap z’n moeder, vader en tweelingzus verloor, in wezen veel veranderd sindsdien?

null Beeld

Stouten «Ik mag het hopen. Al ben ik alle literaire liefdes die vanaf die tijd ontstaan zijn, trouw gebleven: Proust uiteraard, en Beckett, Emily Dickinson, T.S. Eliot. Die liefdes zijn uit elkaar voortgevloeid, en ik val altijd op ze terug. Het gemis, het centrale gevoel in mijn leven, is ook onveranderd gebleven: ik kan al mijn poëzie op dat gevoel terugvoeren. Dat gemis heb ik, om het enigszins te dempen, in verlangen omgezet. Mensen die in hun leven geen verlangen koesteren, worden psychotisch.

»Nu moet er me iets van het hart: de mensen die mij na het ongeval hebben opgevangen, ben ik ontzettend dankbaar. Mijn pleegvader is ondertussen dood, maar mijn pleegmoeder leeft nog. Buitengewoon mooi wat die mensen hebben gedaan. Om te beginnen hebben ze gezien dat mijn liefde voor kunst aan het openbloeien was. Ik speel van kinds af piano: mijn pleegmoeder heeft me meegenomen naar het doksaal van onze woonplaats Zoutleeuw, waar ik jarenlang het koor heb begeleid op het orgel. En Bach heb gespeeld. Door die kerkmuziek raakte mijn leven verweven met het leven van de dorpsmensen – muziek was iets gemeenschappelijks, iets wat mensen verbindt, en zo hoort het. Thuis, in mijn eentje, luister ik bijna nooit naar muziek. De zin van muziek is: participeren in een gezamenlijke ervaring.»

HUMO Wat voor invloed heeft de geloofsovertuiging van je pleegouders op je gehad?

Stouten «Ik ben altijd al een erg spiritueel wezen geweest. Van mijn moeder zaliger mocht ik niet naar de kerk gaan, maar dat wilde ik wel. Ooit kwam de pastoor te mijner verdediging bij mij thuis: ‘Die jongen moet naar de mis kunnen gaan als hij daar zin in heeft’, waarna ik een uitbrander kreeg omdat ik mijn beklag was gaan doen bij die geestelijke. Ik mag wel zeggen dat ik het ongeval ook heb verwerkt door middel van spiritualiteit. Ik zocht en zoek mijn eigen God door vragen te stellen als: ‘Waarnaar verlangen we als we geloven?’ Nu, ik heb alle respect voor mensen die zulke vragen níét stellen. Ik denk dan ook niet dat ik in mijn radioprogramma de hoogste spirituele regionen moet bereiken, maar af en toe moet ik dat toch mogen proberen, vind ik. Ik heb een natuurlijke hang naar mystiek. Gisteren nog las ik in de krant dat we moeten oppassen voor ideeën die de ontwikkeling van de wetenschap in de weg staan. En dat mensen in de eerste plaats machines van vlees en bloed zijn. Ik vind dat we moeten durven toe te geven dat we eigenlijk geen flauw idee hebben van zowat alles. ’t Lijkt me nederig om aan te nemen dat er een irreële realiteit is – je zou ze ‘goddelijk’ kunnen noemen – waar wij geen enkel idee van hebben.»

HUMO In ‘Kersen eten om middernacht’ schrijf je dat je op de middelbare school een spreekbeurt gaf over de Amerikaanse avant- gardecomponist John Cage, waarna je ook zijn geruchtmakende werk ‘4’33’’’ uitvoerde: 4 minuten en 33 seconden relatieve stilte. Je klasgenoten stonden er eerst versteld van, en daarna werden ze lacherig. Je vermoedde toen dat ze je van een meerderwaardigheidsgevoel verdachten. Laat ik me even aan modieus taalgebruik bezondigen: hoe lag je in de groep?

Stouten «Heel slecht. Ik had het gevoel dat ik vooral meewarig bejegend werd. Veel vrienden had ik niet. Ik was geen voetballer, en over het algemeen geen sporter. Ik was met andere dingen bezig, die me niet bepaald populair maakten. Het verleden met mijn biologische ouders en het verleden met mijn pleegouders vormen geen continuüm. Het zijn veeleer tektonische platen die over elkaar heen schuiven en dan ook wrijving veroorzaken. Er steken nog altijd veel demonen uit mijn verleden de kop op. Dat is soms een monster dat ik moet bedwingen. Op een bepaald moment had ik een heel grote genegenheid opgevat voor een jongen uit mijn klas…»

HUMO Verliefdheid?

Stouten «Zo mag je het wel noemen. Voor het ongeval maakten we ruzie – het kwam tot een breuk – en nadien vond die jongen het gebeurde kennelijk niet tragisch genoeg om die ruzie bij te leggen. Dat sneed. En het snijdt nog steeds. Ik vergeef iedereen alles, maar de houding van die jongen heb ik nooit begrepen.»

HUMO Kun je me iets zeggen over hoe je de verhouding biologische moeder/pleegmoeder hebt ervaren?

Stouten «Mijn pleegmoeder was heel geloofwaardig in haar voornemen om de taak van mijn biologische moeder af te maken, zonder zich als een concurrente op te stellen. Die mensen hebben mij met de mooiste naastenliefde of agape bemind, en mijn stiefmoeder bemint me nog altijd. Dat ontroert me – ik krijg er nu een brok in de keel van.»

HUMO Je pleegvader blijft op de achtergrond in ‘Kersen eten om middernacht’.

Stouten «En ik weet niet waarom. Hij was mijn leraar Latijn. Mijn pleegmoeder, die heel mooi kon zingen, is misschien een duidelijkere link naar het hoofdonderwerp van ‘Kersen eten om middernacht’: de rol van muziek in mijn leven. Mijn pleegvader kon uit het hoofd hele passages uit Vergilius en Homeros citeren – ik heb heel veel van hem geleerd.»

undefined

null Beeld


undefined

'Ik beheers de kunst van het tevreden zijn steeds beter, vooral nu ik bijna niets anders meer heb dan een tafel, een stoel, mijn pen, een radio en een bed'

HUMO Je bent een erudiet man, die het talent en de gevoeligheid heeft om helemaal te kunnen opgaan in kunst en cultuur. Ik kan me voorstellen dat kunst en cultuur, en alle kennis die je hebt opgedaan, ook een glazen wand of misschien zelfs een muur kunnen zijn tussen jou en het leven.

Stouten «Drie jaar geleden werd ik verliefd. Ik heb toen een broeierige periode meegemaakt waarin kunst en cultuur en alle verrijkende elementen waarover je het hebt, even on hold leken te staan. Ik werd verrast door het feit dat die hormonenhuishouding ineens weer op gang kwam. ’t Was een ongelukkige liefde, maar ik ben blij dat ze me aan mijn kwetsbaarheid heeft herinnerd, ook wat menselijk contact betreft. Ik ben flink onderuitgegaan, maar toch weer overeind gekrabbeld – alweer hebben Emily Dickinson en de anderen mij geholpen. Ik wil me niet afsluiten van de wereld.»

HUMO Ben je alleen?

Stouten «Ja. Meestal leid ik een vrij solitair bestaan. Ik doe niets liever dan me over mijn gedichten en teksten ontfermen. Ik kan een hele zaterdagmiddag voor een tekst zitten, wachtend op woorden, zo nu en dan door het raam kijkend. En ik leef spartaans. Negen tienden van wat ik had, heb ik weggedaan, tot mijn boeken toe.»

HUMO Waarom?

Stouten «Omdat ik gemerkt heb dat ik me met heel weinig kan redden. Ik kan zelfs beter leven als ik al die bronnen van afleiding niet om me heen heb. Ik hoef eigenlijk ook geen televisie, want ik kijk toch alleen maar naar ‘Terzake’ op Canvas.»

HUMO Heb je weleens de indruk dat je je eigen beste gezelschap bent?

Stouten «Hier moet ik ja op antwoorden, maar ’t mag niet klinken alsof ik het over het eindpunt van een wensdroom heb of zo, alsof ik ernaar gestrééfd heb. Die woelige afgelopen jaren hebben me herinnerd aan de noodzaak van een confrontatie met de harde wereld.»

HUMO In ‘Kersen eten om middernacht’ pak je nooit uit met je verdriet. Je schrijft er haast koel over, registrerend.

Stouten «Het ongeval waarbij mijn ouders en mijn zus zijn omgekomen, is jarenlang een taboe voor mij geweest. Ik praatte er nooit over. Ik wilde absoluut niet dat men zou denken dat ik mijn stigmata liet zien. Ik wil bemind worden om wat ik ben; niet uit medelijden.»

HUMO Over je homoseksualiteit ben je ook discreet in je boek. Je verzwijgt ze niet, maar je zet ze absoluut niet in de verf. Kortom, je doet er gewoon over, en zo hoort het ook in een betere wereld.

Stouten «Als ik op straat iemand tegenkom, een man of een vrouw, dan ga ik nooit naar de seksualiteit van die persoon informeren. Het zijn mijn zaken niet. Als mijn seksualiteit er in de poëzie toe doet, schroom ik niet om erover te schrijven. Marcel Proust maakte van jongens meisjes in zijn werk, want hij wilde niet als homo bekendstaan. Dat doe ik dus niet. Ik heb nooit geworsteld met de acceptatie van homoseksualiteit, maar ik ben wél vaak op intimiderende homofobe reacties gestuit. Die mij verdrietig maakten. Maar die heb ik er dan via de poëzie uitgefilterd.»

HUMO Deed je nooit iets terug als je homofobie merkte?

Stouten «Ik mag dan wel Stouten heten – ik zou mijn naam misschien meer eer moeten aandoen – maar ik bijt nooit van me af, laat staan dat ik naar iemand zou grauwen. Laat ik zeggen dat ik ongenoegens vaak in stilte heb verwerkt. Eenzaamheid is me dan ook niet vreemd.»

HUMO Praat je weleens met je dode ouders en tweelingzus?

Stouten «Ik praat vaak met afwezigen: met zowel dode als levende vrienden als met mijn ouders en mijn zus. Ik help er mezelf vaak mee in slaap. En ik zoek ook kleine kerken op waar ik kaarsjes brand voor mijn dierbare overledenen. Ze zijn nog erg aanwezig in mijn leven, maar ik zou niet willen dat mijn pleegmoeder nu gaat denken dat ik mijn ouders elke wakende minuut mis, want dat is niet zo. Eén ding is zeker: mijn verleden is geen afgerond geheel. Je kunt er van alles in wijzigen – je kunt er dingen in herzien. Ik ben er in ieder geval heel vaak mee bezig. Mijn volgende boek, ‘Bidden om verboden vruchten’, gaat alweer over mijn verleden, meer bepaald over de tegenstelling tussen een socialistisch en een katholiek milieu die ik aan den lijve ondervonden heb.»

null Beeld

undefined

'We krijgen weleens de kritiek dat we nooit meer volledige concerten spelen op Klara. Terwijl Mozart zélf vaak een soort greatest hits speelde'


Elton op de vleugel

HUMO We zijn nagenoeg jaargenoten. We waren jong toen de popmuziek in de jaren 60 en 70 een bloeiperiode kende. Jij ging helemaal in de klassieke muziek op, en in de popmuziek maakte alleen Elton John, niet toevallig een pianist, indruk op je.

Stouten «Ik heb geen affiniteit met rock, maar de ballads van Elton John – met de aandoenlijke teksten van Bernie Taupin – heb ik altijd mooi gevonden. Ik speelde die songs ook graag. In 1982 in Moskou – Brezjnev was nog onbedreigd aan de macht – heb ik in Hotel National in Moskou ongevraagd muziek van Elton John gespeeld op de vleugel. De obers vonden het geweldig, maar de hoteldirecteur kwam roepend en tierend op me afgestormd – harder heeft nooit iemand naar me staan schreeuwen.

»Ik bewonder Elton John; z’n songs zitten vernuftig in elkaar en zijn de perfecte symbiose van muziek en woord, wat natuurlijk mijn ding is. Die symbiose doet me aan de liederen van Schubert denken. Schubert zong destijds zelf zijn liederencyclus ‘Winterreise’, terwijl hij zich net als Elton John op de piano begeleidde. Tussen haakjes: ten tijde van Mozart werd er geapplaudisseerd tussen de delen van een concert, wat nu heiligschennis is in een concertzaal. Er werd toen ook gegeten en gepraat tijdens concerten, en het publiek klapte ook als het een bepaalde passage leuk vond. ‘Jullie spelen nooit meer volledige concerten,’ is een kritiek die we vaak te horen krijgen op Klara, terwijl Mozart zélf vaak een soort greatest hits speelde. We moeten vooral niet heiliger willen zijn dan het publiek uit Mozarts tijd.»

HUMO Waarom heb je geen affiniteit met rock?

Stouten «Omdat muziek volgens mij veel met verstilling, verinnerlijking en bezinning te maken heeft. Vandaar dat ik van de ballads van Elton John kan genieten. Effectbejag en percussief lawaai schrikken mij af, ook in de klassieke muziek. In dat opzicht hou ik ook minder van Beethoven, die soms sociaal geëngageerd klinkt, en drammerig. Geef mij maar de lyriek van Chopin, de romantiek van Gabriel Fauré, of laat mij in de ziel van Mozart kijken terwijl ik zijn muziek hoor. Ik denk dat de muziek waarvan ik hou op mijn meer introverte verzuchtingen inspeelt. Rockmuziek is ongetwijfeld expressief en ze brengt een hoop mensen bij elkaar, maar voor mij is ze over het algemeen toch te stereotiep… Misschien vind ik ze ook te simpel. Hoewel: zelf heb ik ook altijd naar de combinatie van eenvoud en essentie gestreefd.»

HUMO Je wordt volgend jaar 60. Is dat iets?

Stouten «Ouder worden vind ik erg confronterend. En erg moeilijk, heb ik de afgelopen drie jaar ervaren, toen ik problemen had in de liefde. Het stemt mij niet vrolijk, maar ik ben gewapend om met de tijd om te gaan.»

HUMO Hoe bedoel je dat?

Stouten «Ik heb nog toekomstplannen: ik heb bijvoorbeeld nog een aantal boeken in de maak. Ik ben dus niet bang dat er, door het ouder worden, een bepaalde focus zou wegvallen. Nu, lichamelijke verslechtering kan ik niet vermijden, noch de angst om door ziektes te worden geteisterd. Maar ’t is wel zo dat ik me beter voel naarmate ik ouder word. En ik beheers de kunst van het tevreden zijn steeds beter, vooral nu ik bijna niets anders meer heb dan een tafel, een stoel, mijn pen, een radio en een bed.»

HUMO Heb je ondertussen ook vrede met de dood?

Stouten «Ja. Mijn omgang met de dood is natuurlijk ook bepaald door dat ongeval. Ik sta om kwart over vijf op en daarbij heb ik het gevoel dat elke dag in mijn leven een gewonnen dag is. Ik ben toen door het achterraam uit de auto van mijn ouders gekatapulteerd, het leven in. Elke dag heb ik sindsdien als supplementair ervaren, als een soort gunst. En ik doe iets met die gunst – ik wil intens bezig zijn met de tijd die ik heb.»

HUMO Je hebt ongetwijfeld met de vraag ‘Waarom heb ik dat ongeval overleefd?’ gekampt.

Stouten «Ja, en daar is geen antwoord op. En we moeten er vooral niet new agerig over doen. Kijk, de ervaring van het leven is voor mij… Gruwelijk is te veel gezegd, maar dan toch vrij pijnlijk. Het leven is niet mooi, maar zeer moeilijk, en je moet er iets mee doen. Pijn is de essentie van het leven, volgens het boeddhisme. Je kunt niet om dat lijden heen, maar toch ben ik blij dat ik boeken kan schrijven, en dat mijn volgende boek er weldra aankomt. En dat ik plannen kan maken voor weer een ander boek. En ik voel me ondertussen ook zielsblij en bevoorrecht omdat ik voor de radio mag werken. Samenvallen met wat ik doe, dat is voor mij geluk.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234