null Beeld

Ramses Shaffy overleden

Ramses Shaffy is niet meer. De Nederlandse zanger die in de jaren zeventig onvergetelijke liedjes als 'Wij zullen doorgaan', 'Sammy' en 'Pastorale' componeerde, is vanochtend in Amsterdam overleden aan de gevolgen van de slokdarmkanker die eerder dit jaar bij hem werd vastgesteld. Hij werd 76.


Hoe zou het eigenlijk zijn met... Ramses Shaffy?

Uit: Humo 3261, 4 maart 2003

'Ik kan zeggen: ik heb een rijk leven gehad'

Hoe ver kan je gaan met je interviewee? Mag je er bijvoorbeeld mee tussen de lakens duiken als dat een goed gesprek oplevert? Hem kussen? Op de mond? Ermee trouwen? Ook niet als je gast Ramses Shaffy heet? Ook niet als hij al die onvergetelijke liedjes heeft gecomponeerd: 'We zullen doorgaan', 'Sammy', 'Zing, vecht, huil, bid...', ''t Is stil in Amsterdam', 'Pastorale', en vele, vele andere?

Het gaat niet goed met Ramses (69), zo wordt beweerd. Sedert enige tijd is hij opgenomen in het Sarphati-rusthuis, gelegen in het hart van Amsterdam. Vele Nederlandse journalisten zijn hem daar gaan opzoeken, en ze kwamen met alarmerende berichten terug: oud, ziek, geheugen volledig kwijt, hoge graad van seniele dementie. Kortom: een wrak.

Hugo Camps, die Ramses vorig jaar in het Sarphati interviewde, beschrijft hem als volgt: 'De grote kwajongen, de revolutionair en geile opdonder zoals hij zichzelf ooit kwalificeerde, zit nu in de pantoffels. Een ondraaglijk beeld. De tred is wankel, schuifelend ook. Hij staart nu alsof hij op een horizon ver achter mij kristallen paarden ziet lopen.'

Nou, niks kristallen paarden als ik mij die middag in het Sarphati aandien. Mevrouw Edith, één van de zusters die zich liefdevol over Ramses ontfermt, brengt mij tot bij de zanger. De oogopslag is helder, de handdruk ferm. We lopen over de grote, overkoepelde binnenplaats naar één van de ontvangstkamers voor wat meer privacy. Zijn gang is wat slepend, maar niet echt onrustwekkend.

Onderweg wuift Ramses minzaam naar de man in de rolstoel, de vrouw in het-bed-op-wieltjes en het groepje demente bejaarden dat bij het raam zit. In zijn hand houdt hij een plastic boodschappentas waarin hij de wijn 'voor tijdens het gesprek' bewaart: kleine kwartliters, 'en nog van een goed merk ook'. De wodka heeft hij afgezworen. Voorlopig toch: 'Als ik hier uitkom, drink ik gewoon weer waar ik zin in heb.'

Op een zwartleren bankstel gaan we tegenover elkaar zitten. Hij kijkt mij uitdagend, een beetje spottend aan. 'Kom je echt helemaal uit België om mij te ontleden? Nou, probeer het maar.' Strijdvaardige houding, rug kaarsrecht. Wrak? Geen sprake van. Ziet er niet echt bijna zeventig uit. Fiks litteken op zijn neus - het gevolg van een auto-ongeval, vermoed ik. Zilvergrijs haar, weemoedige ogen. Een prachtig jasje in zwarte zijde.

Nee, als er al een probleem is, dan zit het in zijn hoofd. Vroeger koketteerde Ramses graag met het verhaal dat op röntgenfoto's van zijn hersenen 'zwarte gaten, zo groot als een erwt' te zien waren. En dat de neuroloog gezegd had: 'Als je zo blijft doordrinken, word je voor je zeventigste dement.' Krijgt hij nu de rekening gepresenteerd voor meer dan een halve eeuw van, zoals hij het weleens omschreef, 'feesten, zuipen en rondhoereren dat het niet mooi meer is'? Of neemt Shaffy ons nog een laatste maal met z'n allen te grazen? Oordeelt u zelf.

HUMO Rames, hoe voel je je vandaag?

Ramses Shaffy « Dit is een zeer chaotische dag. Er is veel gebeurd: allemaal onbelangrijke dingen (lacht). Ik zit op een wonderlijke afdeling, hoor. Daar zitten zéér chaotische mensen. Met zeer extreme daden. Gepassioneerd dansen, bijvoorbeeld. Vreemde liederen zingen. 't Is een raar stelletje bij elkaar.»

HUMO Welke mensen zitten hier?

Ramses Shaffy « Alles door elkaar. En van alle leeftijden. Maar wel vooral oudere mensen.»

HUMO Voel je je hier thuis?

Ramses Shaffy « Nee. Ik heb weinig met dit huis te maken.»

HUMO Waarom zit je hier dan?

Ramses Shaffy « Geen idee!»

HUMO Ik las in de pers dat het niet zo goed ging met je geheugen. Dat je dingen vergat.

Ramses Shaffy (verveeld) « Ach, dat heb ik altijd gehad. Niets aan de hand. Ik laat het maar komen.»

Hij vervalt in een onstelpbare, WF Hermansiaanse hoestbui.

Ramses Shaffy « Geheugenverlies ken ik van mijn geboorte af. En verder weet ik er niets van. (kordaat) Ik weiger iedere uitleg.»

Lente in de kop

HUMO Ondertussen blijft je optimisme intact?

Ramses Shaffy « Waarschijnlijk wel. Maar dat kan ik niet van mezelf zeggen. Ik ga mezelf niet ontleden. Ook niet tegenover jou.»

undefined

HUMO Hoe kijk je tegenwoordig tegen de maatschappij aan? Volg je bijvoorbeeld de aanloop naar de oorlog in Irak?

Ramses Shaffy « Natuurlijk doe ik dat.»

HUMO Nederland levert Patriot-raketten.

Ramses Shaffy « Om Turkije te beschermen, ja. Dat vind ik een edelmoedige daad.»

HUMO België wil niks met de oorlog te maken hebben.

Ramses Shaffy « Nouja, moeten zij weten. (Zonder enige overgang) Dat optimisme van mij, daar ben ik mee geboren. Dat zit in mijn genen. In de kop en in het hart en in de kloten. Zoiets! Ja!»

HUMO Eerlijk gezegd: ik was naar hier gekomen met de gedachte: 'Ramses praat nog nauwelijks'.

Ramses Shaffy(strijdbaar) « Ik weet niet wie je dat ingefluisterd heeft. De journalisten? Ach, geloof nooit wat de journalisten schrijven. Wat mij betreft: niks aan de hand.»

HUMO Moet je hier nog lang blijven?

Ramses Shaffy « Nee. Ik wacht op een teken dat ze zeggen: 'Ga jij maar naar huis toe.' Het is al in de pen. Eén dezer dagen wordt de knoop doorgehakt. Maar: ik heb hier een fantastische tijd gehad. Van minuut tot minuut was die tijd anders.

» Ik ben zélf benieuwd naar wat met mij gaat gebeuren. Benieuwd naar wat op mij afkomt. Intuïtief leven! Zeker; altijd zo gedaan, maar verder wil ik het niet uitleggen: veel te vermoeiend. Je hebt niet veel aan mij, in dit opzicht, hoor. 't Kan mij eigenlijk niet schelen.»

HUMO Wat kan je wél schelen?

Ramses Shaffy « Dat ik nu de lente in mijn kop heb. Verliefd worden! Vlinders in de buik voelen.»

HUMO Heb je dat nog?

Ramses Shaffy « Zeker wel. Reken maar.»

HUMO Hier in huis?

Ramses Shaffy « Nee. Maar de vriendjes komen mij hier wel bezoeken. En dan trek ik met ze naar een hotel. Daar neem ik rustig mijn tijd. Gaan we lekker vrijen.»

De Arabische kant

HUMO Denk je weleens aan vroeger? Aan de tijd van het grote succes?

undefined

Ramses Shaffy « Ik heb het afgelopen jaar een heleboel prijzen gekregen. Dat gaat natuurlijk over het verleden. Ik word er met mijn neus opgedrukt, en dat is zeer leuk. Ik ben dankbaar dat mensen zo in de weer zijn over mij. Opmerkelijk (lacht). Er komt een hele avond in Carré - vrienden van mij zullen mijn liedjes zingen. Ik ben erg benieuwd.»

HUMO Kruip je nog wel 's achter de piano, hier in Sarphati?

undefined

Ramses Shaffy « Ja, hoor. (luidkeels) En ik laat het schallen! De teksten van mijn eigen liedjes ken ik jammer genoeg niet meer. Liefst van al zing ik in mijn Russisch (begint uit volle borst te brullen)

HUMO Van wie heb je dat Russisch?

undefined

Ramses Shaffy « Van mijn moeder. Ze zong in haar moedertaal, maar tegen mij sprak ze Frans. On peut parler le français, si vous voulez

HUMO Certainement, monsieur Shaffy.

undefined

Er gebeurt iets merkwaardigs: zodra wij overschakelen op het Frans, wordt Ramses veel mededeelzamer. Het lijkt wel alsof hij, met de taal uit de eerste zes jaar van zijn leven, ook zijn geheugen terugvindt.

undefined

Ramses Shaffy « Het Frans zit in mijn hart en mijn bloed, oui, oui, oui. Ik ben geboren in Neuilly-sur-Seine (een chique voorstad van Parijs), in het Hôpital Américaine. Jaren later ben ik er teruggeweest. Ik herkende meteen alles, tot de geur van het ziekenhuis toe.

» Mijn moeder trouwde een Egyptische diplomaat. Nou, op de dag van hun huwelijk gingen ze alweer uit elkaar, maar ik zat toen al in de buik van mijn moeder, als je begrijpt wat ik zeggen wil. Een tante bracht mij naar Nederland, waar ik werd geadopteerd. Ook mijn pleegouders praatten uitstekend Frans. Met Liesbeth (List) heb ik vaak in het Frans gezongen. Ik heb in Parijs op de planken gestaan! (Ramses barst uit in een Charles Aznavour-achtig lied).

» Ik heb ook in het Engels opgenomen (zingt): 'Sammy, don't work so downhearted/ Do you think you are outsmarted/ Have you quit before you started, Sammy...' (abrupt) Gek, hè: in het Nederlands kan ik de woorden niet meer vinden, maar in het Engels lukt het nog.

» Mijn Russische kant, dat is: weemoed, verdriet, passie, tristesse, wodka. Nederlanders begrijpen dat niet. Kunnen dat niet begrijpen. Rusland, dat is de herfst. Parijs, dat is de lente.»

HUMO 't Toch wel vreemd dat je, met al die verschillende invloeden, niet internationaal bent doorgebroken.

undefined

Ramses Shaffy (plotseling weer kil en kortaf) « Omdat ik er geen zin in had.»

HUMO Wat voor vrouw was je moeder?

undefined

Ramses Shaffy (plechtig) « Mijn moeder was van adel, een heuse gravin, een afstammelinge van de Romanovs

HUMO Vous vous moquez de moi - ben je mij nu aan het bedonderen?

undefined

Ramses Shaffy « Non, non, non (kijkt mij met pretoogjes aan)

HUMO En je vader, de Egyptische diplomaat?

undefined

Ramses Shaffy « Hij vertegenwoordigt mijn Arabische kant. Vooral in mijn liefdesleven speelt die Arabische kant een rol (grijnst)

HUMO Je hebt vaak Arabische minnaars gehad?

undefined

Ramses Shaffy « Certainement, monsieur

HUMO Heb je je vader ooit gekend?

undefined

Ramses Shaffy « Ja. En hoe! Ik ben hem gaan opzoeken toen ik al vijftig was. Hij woonde op de Boulevard Montparnasse numéro treize, hartje Parijs, een prachtig huis met een schitterende tuin. Stokoud was hij, 93 jaar. We vielen in elkaars armen. Het was een groots moment. We hadden meteen een goed contact, we voélden simpelweg dat we hetzelfde bloed hadden. 'Jij bent net als ik,' riep hij.

» Ik ben hem blijven opzoeken tot aan zijn dood. Het was voor mij erg belangrijk dat ik 'm heb teruggezien voor hij stierf. Het heeft veel in mijn leven opgeklaard. Mijn pleegouders waren prachtige mensen die mij opgevoed hebben als hun bloedeigen zoon, maar de band die ik met mijn echte vader voelde, was van meet af aan intenser.»

HUMO Heb je je ooit in de steek gelaten gevoeld door je ouders?

undefined

Ramses Shaffy « Helemaal niet. Mijn moeder heeft echt alles gedaan om mij bij zich te houden, maar het lukte haar niet. Later is ze opgenomen in een psychiatrische inrichting.

» Mijn vader was prof Arabisch. Een zeer gecultiveerd man. Ik spreek zelf ook Arabisch (grijnst). Of juister: ik kan prachtig doen alsof. (heft met klagende stem een liedje aan waarin voortdurend het woord 'habibi' (liefste) terugkeert. Hij houdt het zingen makkelijk drie minuten vol.)

undefined

» Het Arabisch, dat is mijn spirituele en poëtische kant. En, niet te vergeten, het is de taal van Allah, de taal van de profeet. Mijn fascinatie voor het hogere, voor de religie, vindt zeker z'n oorsprong bij mijn vader. Mijn moeder was orthodox. Mijn vader was een goed moslim. Hij bad iedere dag vijf keer tot Allah. Zeker weten. Maar hij was wel dol op alcohol. Net als ik (hilariteit). Mijn vader dronk in het geniep, clandestien. Daar was hij erg schijnheilig over. Terwijl ik, ik was dus erg open met alcohol (schuddebuikt van het lachen). Voor mij was alcohol een feest!

» Alcohol heeft mij veel mooie momenten opgeleverd, maar mij ook veel kwaad gedaan. Ik overdreef, zie je. Zoals ik altijd heb gedaan: in alles waarvan ik hou, overdrijf ik.»

Swami Ramses

HUMO Waarom dronk je? Om de wonden uit je jeugd te vergeten?

undefined

Ramses Shaffy « Ach nee. Zoek toch niet achter alles een reden. Ik hield van de alcohol, en de alcohol hield van mij. Nog altijd, trouwens (breekt een nieuw kwartlitertje aan). Zo simpel is het. Naar de waarheid zoeken is een op voorhand verloren tocht. Het enige wat je kan doen, is: je eigen waarheid scheppen. En vervolgens moet je die waarheid met de anderen delen; álles moet je delen.

» Ik leef in een hoge mate van verrukking, een hoge mate van dankbaarheid. Je moet merci kunnen zeggen in het leven. Dire merci. Et sentir merci

HUMO Voel je je dankbaar tegenover god of tegenover de mensen?

undefined

Ramses Shaffy « In de eerste plaats tegenover god, voor alles wat hij mij gegeven heeft. En wie veel krijgt, moet veel teruggeven. Zo hoort dat. Il faut donner. Mogen geven, kúnnen geven, is op zich al een schitterend cadeau. Wie niets heeft, kan niets teruggeven. Dat zijn arme mensen - niet materieel maar spiritueel. Geven, dat is très halleluja (lacht)

HUMO Geven is een plicht?

undefined

Ramses Shaffy « Nee. 't Is eenvoudiger. Ik hou niet van het woord plicht. Dat is me te autoritair. Geven, dat is: la splendeur de la simplicité, de schittering van de eenvoud.»

We schakelen weer over op het Nederlands.

HUMO Je bent een geëngageerde discipel van de Baghwan geweest, een sanyassin. Je hebt de mala gedragen, de heilige halsketting, en je hebt helemaal in het rood gelopen. Je was een swami. Hoe is Baghwan in jouw leven gekomen?

undefined

Ramses Shaffy « Als een bliksem. Ik was volkomen weerloos. Ooit hoorde ik een lezing van hem, op tape. Ik dacht meteen: dit is interessant, dit herken ik, deze man vertelt geen onzin. Enige tijd later ben ik naar Poonah getrokken, in India, waar de Baghwan zijn commune had. Daar heb ik 'm ontmoet, in levende lijve.

» We hadden een kort maar zeer intens gesprek. Ik voelde een overweldigende liefde. Het was één van de belangrijkste momenten in mijn leven. Osho, want die naam gebruik ik liever, was een genie. Hij had een enorm charisma, enorm veel esprit. Zeer imponerend. Een verrukking om mee te maken.»

HUMO Blijf je Baghwan nog altijd trouw?

undefined

Ramses Shaffy « Ja. Ik blijf sanyassin. Net als mijn goede vriend Foudraine (psychiater en Baghwan-adept Jan Foudraine, red.), die ik nog vaak zie.»

HUMO Wat betekent het geloof voor jou?

undefined

Ramses Shaffy « Eten. Drinken. En zwijgen. Hier, in dit huis, zwijg ik vooral. Ze noemen mij niet voor niets 'Ramses de Zwijger' (barst in een hoestende lach uit). Ik zit hier op mijn stoel en ik kijk.»

HUMO Is het niet terneerdrukkend in een verzorgingshuis te wonen?

undefined

Ramses Shaffy « Integendeel. Er gebeuren hier te gekke dingen. Kleine scènes. Er wonen hier erg extreme mensen, hoor.»

HUMO Extreem. Dat is wat jij altijd bent geweest.

undefined

Ramses Shaffy « Precies daarom herken ik het zo goed. Het absoluut onverwachte. Het explosieve. De dame die je daar ziet, ligt geregeld in extase op de grond. Mensen die helemaal naakt rondlopen, juichend, biddend, zingend. Betoverende én betoverde mensen. Heilige mensen, mystieke mensen. Mensen die het uitschreeuwen van vreugde. Of van verdriet.»

HUMO Je hebt altijd intuïtief geleefd, alsof er geen morgen bestond. Je straalde een ontzettende zelfverzekerdheid uit, en dat doe je nog altijd. Wat is je geheim?

undefined

Ramses Shaffy « Er is helemaal geen geheim. Alles wat geheimzinnig aan mij kon zijn, heb ik gewoon rondgekraaid, de wereld in. Een open boek, dát ben ik (begint hartverscheurend te hoesten, en dempt die hoest meteen met een nieuwe sigaret). Ik heb zelfs een paar boekjes geschreven. Over alles en nog wat. En ik zal er nog schrijven, reken maar (giechelt als een kind)

HUMO Je blijft bezig? Je bent nog niet uitgeblust?

undefined

Ramses Shaffy « Waarom zou ik? Het blijft stromen, hoor. Als ik uitgedaagd word, komt het vanzelf. Aanbiedingen zat. Ik ben altijd benieuwd naar wat op mij afkomt. En verwonderd. Zeer verwonderd.»

HUMO Is Liesbeth List je hier komen opzoeken?

undefined

Ramses Shaffy « Ja, natuurlijk. Heel erg vaak zelfs. Liesbeth en ik zijn verstrengeld met elkaar. Ik hou van jongens, dat weet iedereen, maar op het toneel ben ik Liesbeths man. Dan geef ik haar kracht en geborgenheid. Als we samen optraden, en we keken elkaar aan, dan gaf dat... een regen van vonken. Soms doe ik voor de lol weleens een duet met een andere vrouw. Nou, dat werkt niet. 't Is vals. Maar met Liesbeth is het altijd echt geweest. Soulmates, dat zijn wij.»

HUMO Komt dat doordat jullie allebei niet door je biologische ouders zijn opgevoed?

undefined

Ramses Shaffy « Absoluut. Dat gevoel is zeer belangrijk geweest in onze relatie. Het was de basis. En het blijft: we gaan weer samen optreden. Waar? Dat vertel ik aan niemand.»

Eeuwige bron

HUMO Je moeder was een begaafd pianiste, ze speelde Ravel en Rachmaninov. Speel je zelf nog, hier op de vleugel van rusthuis Sarphati?

undefined

Ramses Shaffy « Ja, hoor. Maar alleen als ik er zin in heb. Op commando doe ik niets. Mijn moeder was echt heel erg goed. Ze gaf concerten in besloten kring. Straks zal ik misschien wat voor je spelen. Maar dan moet de situatie op de binnenplaats eerst opklaren. (Samenzweerderig) Er zitten mensen bij die mij niet mogen.

» Ik heb een klassieke opleiding gehad. Als ik wat meer discipline had gehad, zou ik misschien wel concertpianist zijn geworden. Ik speelde Chopin en Liszt, ook de moeilijke en snelle Etudes. Ik had een uitstekende techniek, maar toen trok opeens het toneel. Zo ben ik acteur geworden. Zingen had ik al mijn hele leven gedaan. Het nieuwe was dat ik de twee heb samengevoegd: zingen én acteren. Dat was het geheim achter Shaffy Chantant. Schilderen doe ik ook. (Mijmerend) Eigenlijk zou ik weer op de planken willen staan. Ik ben er klaar voor. Niemand zal mij tegenhouden (legt zijn hand op zijn hart en roept enkele onverstaanbare zinnen)

HUMO Hoe kom je toch aan die vele talenten?

undefined

Ramses Shaffy « Niks geen talent. Het hele geheim is: je moet er zin in hebben. Iets gráág doen. Dat is het uitgangspunt. De rest is... vanzelfsprekend.»

HUMO Veel mensen zouden hun hand willen geven voor één van die talenten.

undefined

Ramses Shaffy « Moeten zij weten. Heb ik niks mee te maken.»

Het bandje loopt af. Ik heb wat problemen met het plaatsen van een nieuwe cassette, wat om een duistere reden voor hilariteit bij Ramses zorgt. Dolle pret.

undefined

Ramses Shaffy « Overgave, daar gaat het om. Je moet je overgeven aan het leven. De rest is: vormgeving. Dat is altijd heel erg belangrijk geweest voor mij. Als je je openstelt, komen de cadeaus - de inspiratie - vanzelf. Nou, en daar moet je dan aan gaan werken.

» Als ik op de piano improviseer, schakel ik mijn mind uit en laat mijn vingers hun gang gaan. Niet ik, Ramses, speel, nee, het zijn mijn vingers. En waar halen die vingers hun melodie? Die komt uit den hoge. Die komt van God. Fantastisch! De bron stroomt eeuwig. Je moet je alleen openstellen en ontvangen. Met het schrijven is dat net zo: je gaat aan je werktafel zitten en neemt pen en papier. En dan: kijken wat er komt. En je vol verwondering buigen over wat je net geschreven hebt. Wonderlijk. En tegelijk kinderlijk eenvoudig.»

HUMO Heb je over iets in je leven spijt?

undefined

Ramses Shaffy « Nou, ik heb wel een paar dingen fout gedaan, maar die hoorden er op hun manier toch weer bij. Echte stommiteiten, hoor. Een leven is geen foutloos parcours, nietwaar.»

HUMO Wat waren die stommiteiten dan wel?

undefined

Ramses Shaffy « Ik heb geen zin om daarover te praten.»

HUMO Omdat de pijn terugkomt?

undefined

Ramses Shaffy « Weet ik veel. Doe ik gewoon niet.»

HUMO Praat je misschien liever over de liefde?

undefined

Ramses Shaffy « De liefde! Daarmee ben je geboren. En dan krijg je het ook nog. Je vindt het zomaar op je weg. Ik was homo voor ik het woord 'homo' kende. Maar ik heb ook ontzettend veel relaties met vrouwen gehad. En dat is nog steeds aan de gang.

» Ik ging niet achter de vrouwen aan, de vrouwen kozen mij. Zij wisten dat ik homoseksueel was, en toch bleven ze 't volhouden. Ze bleven op me jagen. Ze dachten vast: 'Ik zal die Ramses 's tot andere gedachten brengen' (lacht). Nou, dat heeft tot... zeer vreemde situaties geleid. Leuke situaties ook, natuurlijk. Pathetische confrontaties!

» Hier heb ik het weer, met de oudere dames in het huis. Als een blok vallen ze voor me.»

HUMO En wat doe je dan?

undefined

Ramses Shaffy « Dan praat ik onzin (schatert het uit). Doelbewust. Anders komt er geen eind aan. En: het werkt. Edith weet er alles van.»

Eenzaam en alleen

HUMO Hoe moet het nu verder met jou? Zit je niet ook financieel aan de grond?

undefined

Ramses Shaffy « Ach, geld... Ik heb er nog, hoor, maar ik heb het altijd bijzonder graag uitgegeven: geld moet rollen. Ik was wel blij als ik enkele flinke biljetten in mijn broekzak voelde. 't Was toch altijd weer een wonder dat ik betaald werd voor wat ik graag doe. Aan carrièreplanning heb ik nooit gedacht: 't ging allemaal vanzelf.»

HUMO Heb je wat gespaard? Rekening gehouden met je ouwe dag?

undefined

Ramses Shaffy « Heb ik nooit gedaan. Op één of andere manier kom ik toch weer altijd boven water. En de revenuen van mijn liedjes, platen en weet ik veel, blijven nog altijd toestromen. Ik heb een uitstekende accountant, die alles mooi voor mij bijhoudt. Niets aan de hand, man.»

HUMO Maar je hebt mensen om jou nodig? Mensen die je bewaken en beschermen?

undefined

Ramses Shaffy « Nou, liever niet, hoor. Maar voor het geld maak ik een uitzondering.»

HUMO Je moet wel oppassen niet berooid te eindigen.

undefined

Ramses Shaffy « Zo zal het misschien wel gebeuren, want zo ben ik begonnen ook. Nou, en dan? Ik ben dankbaar voor alles. Ik kan zeggen: 'Ik heb een rijk leven gehad'.

» Het enige wat ik weet, is: ik wil hier snel weg. Dat zit er gewoon in. Maar ik hoop dat, als ik hier wegga, het in harmonie mag zijn.»

HUMO En dan? Weer alleen gaan wonen op kamers?

undefined

Ramses Shaffy « Zeker wel. Wat maakt het uit? Ik ben hier ook alleen, zelfs met tweehonderd mensen om mij heen. Er is een groot verschil tussen eenzaam en alleen. Eenzaam zijn betekent dat je niet goed alleen kunt leven, dat je eigenlijk verlangt naar iemand anders, die er niet is. Terwijl alleen zijn en daar vrede mee nemen, het hoogste goed is wat je bereiken kunt. Fantastisch! Het probleem hier in dit huis is: ervoor zorgen dat je, ondanks de anderen, alleen kunt blijven. Nou, dat lukt me.»

HUMO Van welke mensen hou je niet?

undefined

Ramses Shaffy « Van mensen die te veel praten. Zo zitten er veel, hier in dit huis. Nouja, die mensen hebben dat blijkbaar nodig. Dus: laat ze maar kletsen. Alleen, ik zou ze niet in huis willen nemen (lachsalvo, verstikt in een nieuwe sigaret)

HUMO Je leeft hier wel in een cocon.

undefined

Ramses Shaffy « Weet ik veel. Wat ik wél weet, is dat ik hier muzikaal niet aan mijn trekken kom. Hier heerst een Jordaan-sfeertje, hè. Veel mensen die plat Nederlands spreken. En de liedjes die ze zingen! Een hele andere cultuur dan de mijne.»

HUMO Mediteer je nog iedere dag?

undefined

Ramses Shaffy « Niet iedere dag: ik haat een straffe planning. Maar ik vind mediteren wél het grootste geschenk dat ik van Baghwan heb gekregen. En mediteren doe je alleen.»

HUMO Hoe wil je dat wij ons Ramses Shaffy blijven herinneren?

undefined

Ramses Shaffy « Geen idee. De liedjes zijn daar. De rest is onbelangrijk.»

HUMO Die liedjes hebben zeer veel mensen moed en troost geboden. Maar wie troost jou?

undefined

Ramses Shaffy « Ik word heus wel getroost, hoor. Misschien heb ik wel weinig troost nodig. Misschien haal ik die troost wel uit mezelf.»

Wij zullen doorgaan

Plotseling buigt hij zich naar voren.

undefined

Ramses Shaffy « Geef mij je hand!»

Het klinkt niet vragend, maar gebiedend. Ramses grijpt mijn vingers en knijpt er almaar steviger in, tot het bijna pijn doet. Ondertussen kijkt hij mij dwingend aan.

undefined

Ramses Shaffy « Dat is goed... Dat is fijn... Ja, dat is perfect...»

Vage glimlach om zijn lippen. Geconcentreerde blik, alsof hij mij wil hypnotiseren. Ik kijk terug. Knijp terug.

undefined

Ramses Shaffy « Ik zou je helemaal willen omhelzen. Willen strelen.»

Zo zitten we daar enkele minuten. Dan trekt hij mij langzaam naar zich toe en omarmt mij, zijn ongeschoren wang tegen de mijne.

'Lieve, lieve jongen', zegt hij.

Nu moet u weten: het gild der holbewoners en dekmatrozen draag ik niet bijzonder diep in het hart, maar met Ramses is het anders. Hij fleemt niet, draait niet met zijn kont, zwaait niet met zijn handtas maar pakt mij kordaat bij m'n vlerken. Zo moet het vroeger zijn gegaan, mijmer ik, terwijl ik met mijn hoofd op zijn schouder rust. Onverbiddelijke verleidingstechniek. Pakt wat hij wil. Neemt waar hij zin in heeft.

Ramses zoent mij in mijn hals. Geen kusje, maar een warme, natte plakkerd.

'Lieve Wilfried. Lieve Wilfried'.

Jaja, folks. Meedogenloze jongen. Ik! En dat op mijn hoge leeftijd.

Het slaat mij met verstomming wat voor kracht er nog in Ramses schuilt. Ik voel zijn honger. Hij ademt zwaar, gromt, schurkt zich tegen mij aan, morst as op mijn broek.

undefined

Ramses Shaffy « Ik zou zo in bed met je willen liggen.»

HUMO Ik ben jammer genoeg een volbloed hetero, Ramses. Wat zocht je bij al die jongens?

undefined

Ramses Shaffy « Wat ik nou bij jou zoek.»

HUMO En dat houdt nooit op?

undefined

Ramses Shaffy « Nee.»

Hij schuift nog wat dichterbij. Het wordt nu echt wel gênant. Wat te doen? Er is niemand in de buurt. Mevrouw Edith, ziende dat het interview 'goed opschoot', is een halfuur geleden afscheid komen nemen. Mij brutaal uit de nu al meer dan vijf minuten durende omhelzing losrukken? Om hulp roepen?

In de plaats daarvan word ik overspoeld door medelijden. Mild en onstelpbaar gutst het door mijn lijf. Ik neem Ramses wat steviger vast, strijk hem over de wang, masseer zijn rug en schouders. Hij snuift van genot.

'Ik ben zo blij dat je gekomen bent,' murmelt Ramses in mijn oor. 'Zo blij.'

Ik denk: 'Als het ongetrainde, afgeleefde lichaam van een 56-jarige jou nog zoveel genot schenkt, nou, dan pak je mij maar, ouwe beer. Je hebt enig recht: je hebt de mensen veel gegeven. Als je maar van mijn lul blijft. En niet op de mond.'

Ramses' greep verslapt en ik worstel mij lafjes los.

'Zou je niet wat voor mij spelen, Ramses?'

Hand in hand lopen wij naar de vleugel, die in het midden van de overkoepelde binnenplaats staat. Ramses zet zich aan het klavier en improviseert een klagende, bitterzoete melodie. De rechterhand wat aarzelend, soms struikelend over de noten, de linker nog altijd intact. Hij neuriet erbij, eerst zachtjes, daarna met forse uithalen. De melodie zwelt aan, en plotseling begint Rames Shaffy te zingen: 'Wij zullen doorgaan - doorgaan - doorgaan'. Na een half couplet verslikt hij zich in een zin, begint hevig te rochelen, speelt verder de finale alsof er niets aan de hand is.

De vrouw in het bed-op-wieltjes, de man in de rolstoel, het groepje demente bejaarden bij het raam applaudisseren. Ramses doet de piano weer dicht en staat op.

'Ook ik moet doorgaan, lieve vriend. De trein...'

Nog een laatste, eindeloze omhelzing. Dan neem ik mijn tas en loop dwars door de binnenplaats naar de uitgang. Ik draai mij even om. Ramses staat nog altijd naast de piano en houdt zijn handpalm plechtig omhoog, bij wijze van vaarwel. Ik steek mijn hand op en wuif terug. Visconti, denk ik nog. Dood in Venetië. Beeldschone jongen verdwijnt in zee. Stervende Dirk Bogarde blijft alleen achter. Einde.

Ik loop het Sarphati uit en spoed mij naar het Centraal Station. Buiten raast Amsterdam alsof er niets is gebeurd.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234