Forensisch onderzoek op de parkeerplaats in Grays.Beeld Reuters

reconstructievietnamese migranten

Reconstructie van een fatale reis: Tran Ngoc Hieu stikte in koeltruck des doods

Bijna een jaar geleden stierven 39 Vietnamese migranten in een koeltruck op een ferry naar Engeland. Ze stikten. Een van hen, Tran Ngoc Hieu, verbleef maandenlang in Nederland. Reconstructie van een fatale reis.

Zestien jaar was Tran Ngoc Hieu pas toen hij Vietnam verliet op zoek naar een betere toekomst. Anderhalf jaar en een serie mensensmokkelaars later, vond hij geen gouden bergen, maar het noodlot. Ook een reeks Nederlandse instanties kon daar niets aan veranderen.

Juni 2018, Moskou:

Tienduizenden voetbalfans stromen Rusland binnen. Het WK voetbal is in volle gang. Oranje is er niet bij, maar in de straten van Moskou wordt feestgevierd. De Russen rijden toeterend door de straten als hun team Spanje verslaat en de achtste finales haalt.

Ergens in die menigte is Tran Ngoc Hieu, dan zestien jaar oud. Hieu heeft kaartjes voor een wedstrijd, maar die dienden alleen als dekmantel om zonder achterdocht het vliegtuig van Vietnam naar Rusland te kunnen nemen. Een onderdeel van het reispakket dat de smokkelaars hem en zijn familie hebben verkocht.

Tran Ngoc Hieu stierf in een koeltruck tijdens de oversteek naar Groot-Brittannië.Beeld AFP

Hieu komt uit Hai Duong, anderhalf uur rijden van Hanoi. Een regio in het noordoosten van het land ‘waar geen toekomst voor hem is’, zal zijn oom Tran Ngoc Truong later aan de Britse krant Daily Mail vertellen. Hieu wordt er opgevoed door zijn grootouders, zijn eigen ouders zijn gescheiden. De jongen wil een toekomst in Groot-Brittannië. Zoals het leven dat oom Truong daar al leidt. Die heeft, zoals veel Vietnamezen, een nagelsalon in Londen. ‘Ik wilde Hieu helpen ook zo’n bestaan op te bouwen.’

Mensensmokkelaars brengen naar schatting 18.000 Vietnamezen per jaar naar Europa. Een groot deel wil naar Engeland. De grote Vietnamese gemeenschap daar helpt bij het zoeken naar (illegaal) werk in restaurants en nagelsalons. Als de migrant geld verdient, gaat een deel daarvan weer terug naar de familie.

Niet alleen de reis is gevaarlijk. Vrouwen kunnen in de prostitutie terechtkomen of worden uitgebuit in nagelsalons. Mannen belanden soms bij bendes die hen dwingen het geld af te lossen met werk in wietkwekerijen.

Juni 2018 - mei 2019, Oost-Europa:

Bijna een jaar doet Hieu er over om vanuit Rusland via onder andere Oekraïne en Tsjechië naar West-Europa te komen. Volgens zijn oom Truong worden Hieu en andere migranten continu door de ene smokkelaar doorgegeven aan de andere. ‘Ze verblijven met 20, 30 man in een kelder, ze kregen dan een keer per dag noedels of rijst in een grote kom. Plek om je te wassen is er niet’, vertelt de oom later in de media. De Vietnamees noemt het ‘onmenselijk’.

Die familie heeft 40.000 pond ingezameld om Hieu naar Groot-Brittannië te krijgen. Het is geen ongebruikelijke prijs. Goedkoper kan ook, maar dan wordt de reis gevaarlijker en intensiever. Sommige migranten vertellen dat ze nachtenlang door Oost-Europese bossen hebben moeten lopen.

Tran Ngoc Hieu, verbleef maandenlang in Nederland.Beeld Privébeeld

27 mei 2019, Hoek van Holland

Op het laadterrein van Stena Line in Hoek van Holland springt een hond op en neer voor een koeltrailer met bestemming Harwich. Zijn baasje, een marechaussee, weet: die trailer moet open.

De trailer bevat niet alleen raamkozijnen, maar ook veertien Vietnamezen en een Afghaan. De wagen is geprepareerd voor mensensmokkel: achter een dubbele wand zijn drie etages gemaakt, voor elk vijf mensen. Plassen moeten de verstekelingen in flessen, lucht komt binnen via een special ventilatiesysteem.

De trailer is de vorige dag uit Duitsland vertrokken, vertelt de Roemeense chauffeur. Hij zegt niet te hebben geweten van de mensen in zijn wagen. Ook vroeg hij zijn baas niet waarom een lading raamkozijnen in een koelwagen moest worden vervoerd.

Een van de vijftien migranten in de koeltruc is Hieu, zo bleek tijdens de rechtszaak afgelopen zomer. Bijna een jaar na zijn vertrek uit Vietnam, was hij op 27 mei 2019 nog één etappe verwijderd van zijn bestemming. Maar door de speurhond rijdt Hieu niet de veerboot naar Engeland op.

Dat is maar goed ook, stelde het Openbaar Ministerie tijdens de rechtszaak tegen de Roemeense chauffeur. De verstekelingen zijn aan de dood ontsnapt, ze waren tijdens de overtocht zeker in ademnood gekomen. ‘Enkel door het optreden van de marechaussee hebben ze het overleefd’, zei officier van justitie Mirjam Blom tijdens de rechtszaak.

De migranten mochten na controle weer gaan, wat zij deden was niet strafbaar. Ze zijn vrij om nog een keer hun leven te wagen om aan de overkant te komen.

Omdat Hieu minderjarig is, wordt hij niet op straat gezet, maar gaat hij naar een opvang voor minderjarige asielzoekers. Hetzelfde geldt voor Dhin Dhin Thai Quyen, dan nog 17, die zich ook in de koeltruc bevond.

Foto ter illustratie.Beeld ANP

Juni - oktober 2019 , Cadier en Keer

Bij de opvang voor minderjarige asielzoekers in Cadier en Keer weten ze één ding vrij zeker: als er Vietnamese jongeren binnenkomen, lopen ze ook weer weg. Ze wachten niet op een verblijfsvergunning, maar op een berichtje van ‘hun’ smokkelaar voor de volgende etappe van hun reis. 97 procent van de alleenreizende, minderjarige Vietnamezen, verdwijnt ook weer. Het waren er 96 tussen 2015 en eind 2019, blijkt uit recent onderzoek van het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel.

‘De meeste Vietnamezen lijken uit een relatief welvarend stadsmilieu te komen. Hebben vaak hun school afgemaakt’, zo staat in een rapport van het expertisecentrum.

De besloten asielopvang maakt onderdeel uit van jeugdgevangenis Het Keerpunt, maar is minder streng beveiligd.Beeld Google Maps

Hun verdwijningen kondigen zich vaak aan, zo blijkt uit interne rapporten van asielopvang COA, waar de minderjarigenopvang in Cadier en Keer onder valt. Opeens slapen de jongeren met hun jas en schoenen aan. Ze vragen hun geld, dat de medewerkers in beheer hebben. Of ze willen op Facebook: dat is verboden, maar het is het platform waarop de smokkelaar aangeeft dat de jongere moet vertrekken. In het verslag van één verdwijning staat: ze maakten het gebaar van een vliegende vogel. Alsof ze zeggen: wij gaan er vandoor.

Er zijn de afgelopen jaren extra maatregelen genomen in de opvangcentra: er is meer beveiliging, telefoons worden ingenomen. Maar wat de medewerkers niet mogen: de jongeren tegenhouden, de opvang is geen gevangenis.

11 oktober 2019: Cadier en Keer - Anderlecht (België)

Twee maanden later gaan Hieu en Quyen ervandoor. Ze stappen op vrijdagavond 11 oktober, uit het zicht van de opvang, in een gereedstaande taxi uit Brussel. De wagen rijdt hen naar een huis in Anderlecht, een verzamelplaats van een smokkelbende.

Nabestaanden van Nguyen Dinh Luong. De 20-jarige Vietnamees is een van de slachtoffers uit de koeltruck.Beeld EPA

De taxi wordt ongemerkt gevolgd door Nederlandse agenten. Als de twee het huis binnengaan is er overleg tussen de Nederlandse en Belgische justitie. Ingegrepen wordt er niet, wel wordt er gesproken over ‘een mogelijk groot en gezamenlijk onderzoek’. Maar ook dat komt er niet.

‘De Nederlandse officier van Justitie zou na het weekend terugbellen, maar die maandag zijn we niet gecontacteerd. Wij hadden geen bewijzen dat deze jongeren in handen waren van mensensmokkelaars en dus niet de noodzakelijke informatie om in te grijpen’, meldde het Belgische ministerie van Justitie afgelopen zomer op vragen van het Belgische parlement.

22 oktober: Zeebrugge

Nog geen twee weken later zitten Hieu en Quyen weer in een koelcontainer, dit keer in Zeebrugge. Ze zijn daar vermoedelijk via het Noord-Franse Bierne terechtgekomen. De trailer wordt aan boord van ferry Clementine gereden. Hieu stuurt nog een berichtje, zegt zijn oom: ‘Hij meldt dat hij op weg is naar Engeland en erg opgewonden is.’

De stervende Pham Tra My stuurde vanuit de koelcontainer berichtjes naar haar ouders.Beeld Privéfoto/Human Rights Space

Op de Noordzee gaat het mis. De temperatuur in de container stijgt. De zuurstof raakt op. Een jonge vrouw sms’t naar haar ouders: ‘Het spijt mij heel erg, mama en papa. Mijn reis is mislukt. Ik ga dood. Ik krijg geen adem meer. Ik hou van jullie.’

23 oktober: Grays, Essex

Iets na middernacht vaart de Clementine de haven van Purfleet binnen. De Noord-Ierse truckchauffeur Maurice Robinson haalt de smokkeltrailer op en rijdt ermee naar een bedrijventerrein in Grays. Hij heeft van zijn baas opdracht gekregen de deuren daar heel even te openen. ‘Geef hen snel wat lucht, maar laat ze er niet uit’, sms’t Ronan Hughes.

Op camerabeelden is te zien hoe Robinson de trailer opent, een stap achteruit doet en dan negentig seconden voor zich uitstaart. Even later belt hij de hulpdiensten: ‘Ik ben een truckchauffeur en heb net een container uit de haven opgeladen. Er zitten migranten in. Ze ademen niet.’

Als de hulpdiensten om 01.40 uur bij de koeltruck arriveren vinden ze 39 lichamen. De migranten zijn gestorven door zuurstofgebrek en oververhitting. Alle slachtoffers komen uit Vietnam. Het gaat om 31 mannen en 8 vrouwen, het oudste slachtoffer is 44 jaar, het jongste 15.

Premier Boris Johnson legt bloemen in Grays, de plek waar de Vietnamezen werden ontdekt.Beeld Reuters

Na anderhalf jaar is de lange reis van Hieu en Quyen geëindigd, hun nieuwe toekomst verdween met de laatste hap zuurstof in de snikhete container.

November 2019, Hai Duong

Op wat de 18de verjaardag van Hieu zou zijn geweest, arriveert zijn as in zijn voormalige woonplaats. De familie van Hieu voelt zich niet schuldig, stelt oom Truong. ‘Iedereen die vanuit Vietnam naar Engeland komt, komt op deze manier. Wat er is gebeurd, was gewoon grote pech.’

In de asielopvang in Cadier en Keer is de klap ook hard aangekomen, zo blijkt uit documenten die radioprogramma Argos inziet: ‘Bij de mentoren waren gevoelens van machteloosheid.’

Heeft de tragedie in Essex ook gevolgen gehad voor de mensensmokkel tussen Vietnam en Engeland? Was het een wake-upcall dat de reis naar het beloofde land ook fataal kan aflopen?

Het cijfer 39 in kaarsjes tijdens een dienst voor de omgekomen migranten in een Vietnamese tempel.Beeld AP

‘Direct na de ramp was er veel discussie in Vietnam, families die over de reis nadachten vroegen zich af of het toch niet te gevaarlijk was’, zegt Matt Friedman vanuit Hongkong. Friedman is ceo van The Mekong Club, een organisatie die strijdt tegen mensensmokkel in en vanuit Azië. ‘Je zag als reactie dat de smokkelaars stelden dat deze ramp echt een uitzondering was. Ze boden ook kortingen aan op de reis.’

Toch maakte de tragedie het smokkelen lastiger, stelt hij. ‘Het is moeilijker geworden om groepen mensen in etappes over het continent te vervoeren. Daar komt bij: door de coronapandemie is de migratie vanuit Vietnam nu sowieso tot stilstand gekomen. En de mensen die al onderweg waren, zitten ergens ondergedoken.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234