Renovatie zonder einde: het Justitiepaleis in Brussel

Volgend jaar zal het dertig jaar geleden zijn dat de mastodont van ‘skieven architek’ Joseph Poelaert in de steigers werd gezet. Dertig jaar stellingen: dat tikt behoorlijk aan, zo rekende Humo uit.

‘De stellingen rond het Justitiepaleis in Brussel: die heb ik daar gezet. In 1987!’ Hij zat er een jaartje naast, maar toen stellingbouwer Michel Van den Brande uit het VIER-programma ‘The Sky Is the Limit’ onlangs in Humo zijn succes verklaarde, bleek de kiem daarvan in Brussel te liggen. In 1986 werden ‘zijn’ stellingen geplaatst om de koepel te restaureren die de terugtrekkende Duitse troepen op het einde van de Tweede Wereldoorlog in brand hadden gestoken.

Michel Van den Brande «Ik heb die stellingen geplaatst in opdracht van Group Monument uit Ingelmunster. Ik werkte toen nog voor Eurosteiger, maar Kontrimo, het bedrijf waarvan ik nu eigenaar ben, heeft onlangs de houten vloeren vervangen. Ik kan u zeggen: ik heb daar véél hout gelegd.

»Ik ben wel niet zeker of de stellingen rond de koepel van 1986 dateren. Volgens mij was het 1987, het jaar waarin mijn dochter is geboren.»

De Regie der Gebouwen is formeel: de stellingen rond de koepel kwamen er in 1986, zegt woordvoerder Johan Vanderborght.

Johan Vanderborght «De overheid kocht de stellingen voor zo’n 700.000 frank (17.352 euro) met het oog op de restauratie van de koepel. Die werd in 2003 voltooid. De stellingen die je nu nog ziet, zullen gebruikt worden voor de restauratie van de onderbouw van de koepel.»

Zeventien jaar om een koepel te restaureren: dat is totaal absurd, vindt architect Jos Vandenbreeden, tevens adviseur van de Poelaertstichting, die ijvert voor het behoud van het Justitiepaleis als zetel van het Brusselse gerecht.

Jos Vandenbreeden «Die zeventien jaar staan symbool voor de jarenlange verwaarlozing van het Justitiepaleis én de onderwaardering van de architectuur van Poelaert. Toen het Justitiepaleis in 1883 werd geopend, was het het grootste gebouw ter wereld – in grondoppervlakte zelfs groter dan de Sint-Pietersbasiliek in Rome. ’t Is een fantastisch gebouw dat je vanuit alle hoeken van Brussel kunt zien. Maar vandaag wordt het alleen nog maar geassocieerd met vallende stenen en staan er van die lelijke, grijze golfplaten voor.

»Het probleem is het vele ijzer dat gebruikt werd tijdens de bouw: het zit in alle gevels, en waar de voegen afbrokkelen, komt het bloot te liggen. Als het vriest, zet dat ijzer uit en barsten de gevelstenen. Binnen is het gebouw helemaal een ramp: in de sokkel, de vier verdiepingen onder de salle des pas perdus (de centrale hal, red.), heeft het vocht alle muren en plafonds aangetast. De muffe geur is er niet te harden. In de bibliotheek kunnen de ramen – 19de-eeuwse Franse eik – niet meer dicht. Het is een schande dat men zulk duurzaam materiaal gewoon heeft laten verrotten.»

Maar de grootste doorn in het oog zijn de stellingen, vindt Vandenbreeden. Vooral die aan de voorgevel.

Vanderborght «Die werden in 2005 geplaatst, om veiligheidsredenen: sommige stenen kwamen los. De stellingen zullen later gebruikt worden voor de restauratie van de voorgevel.»

Vandenbreeden «Dat zijn geen stellingen om loskomend puin op te vangen, daar bestaan speciale constructies met bakken voor. Bovendien kunnen de stellingen niet meer gebruikt worden voor restauratie: ze zijn te oud en op sommige plekken ontbreekt borstwering. Ze beantwoorden simpelweg niet meer aan de hedendaagse veiligheidsnormen.»

Klopt niet, aldus de Regie der Gebouwen: de stellingen kunnen wel degelijk gebruikt worden. De planken, de verbindingsstukken en de aangetaste – lees: verroeste – buizen zijn vorig jaar vervangen. Dat gebeurde nadat de federale overheid had beslist de stellingen te kopen, na ze jarenlang van Group Monument gehuurd te hebben. Uiteraard hing daar een stevig prijskaartje aan vast.

Vanderborght «Het totale huurbedrag, van 2005 tot 2014, bedraagt 835.000 euro. De kostprijs voor de uiteindelijke aankoop van de stellingen en de aanpassingswerken is 136.325 euro.»

Vandenbreeden «De overheid heeft die stellingen gekocht in een valse besparingsoperatie. Om ze van de jaarlijkse begroting te laten verdwijnen, is dan maar besloten ze in één keer aan te kopen. Waarna nóg eens betaald moest worden voor de renovatie van de stellingen.»

'De totale prijs van de stellingen rond het justitiepaleis? 3.584.302 euro. Exclusief BTW'


Helihaven

‘De cijfers die de Regie der Gebouwen opgeeft, zijn onvolledig,’ zegt een ingewijde. Slechts 17.352 euro voor de stellingen rond de koepel? Dat is veel te weinig. Dat bedrag slaat alleen op de aanloopsteiger tussen de helihaven en de steiger rond de koepel.»

HUMO Helihaven? Ik heb nog nooit een helikopter zien landen op het Justitiepaleis.

Ingewijde «Ik weet niet in hoeverre die nog in gebruik is. Op die plek hebben trouwens al stellingen gestaan voor een eerdere renovatie, maar die dateert van voor 1986. In september 2010 zijn er stellingen bij gekomen om het stuk onder de koepel te restaureren – je ziet ze gemakkelijk staan vanop het Poelaertplein. De montage en de aankoop van die stellingen – waarvan een kwart zich aan de binnenkant van de koepel bevindt – hebben 2.571.625 euro gekost.»

Dat brengt de totale prijs van de stellingen rond het Brusselse Justitiepaleis niet op 1 miljoen, maar op welgeteld 3.584.302 euro. Exclusief btw.

Ingewijde «Dat lijkt me een realistischere voorstelling van de zaken. In het huurbedrag van de stellingen aan de gevel zitten ook dringende instandhoudingswerken, de ontmanteling van gevaarlijke stenen, preventieve consolidatiewerken én puinvangers. Bij de aankoop van de stellingen is de restwaarde van het materiaal in rekening gebracht en kreeg de stelling 21 kilometer nieuwe planken vloeren. Alle bestaande koppelingen zijn nagekeken en waar nodig vervangen.»

Is de kous daarmee af? Nog even geduld.


Vast in de lift

‘Het is een soep,’ zucht Annemie Maes. Het Brusselse parlementslid van Groen volgt het dossier al jaren. Ook zij stelt zich vragen over de gang van zaken bij de renovatie.

Annemie Maes «De prijs van de stellingen stelt amper iets voor in vergelijking met het geld dat de volledige renovatie al heeft opgeslorpt. Tussen 2004 en 2012 heeft de Regie der Gebouwen bijna 70 miljoen euro aan restauratie- en onderhoudswerken begroot voor het Justitiepaleis. En voor 2013 en 2014 nog eens telkens 5 miljoen euro.»

HUMO Volgens een antwoord op een parlementaire vraag van Karl Vanlouwe in 2011 blijkt tussen 2007 en 2011 elk jaar 1,5 miljoen euro aan onderhoudskosten te zijn betaald. De rest is dus naar restauratiewerken gegaan?

Maes «Wisten we dat maar. Het Rekenhof heeft de Regie der Gebouwen eerder al op de vingers getikt vanwege onvoldoende transparantie.»

1,5 miljoen euro per jaar voor onderhoud is gewoon te weinig, zegt architect Jos Vandenbreeden.

Vandenbreeden «Dat is een schandalig laag bedrag als je de noden van het gebouw bekijkt. Bovendien is het Justitiepaleis zo oud dat voor elke klus een beroep moet worden gedaan op derden. Eén lamp vervangen? Dat moet een firma komen doen. Zo is ’t geld snel op.

»Onlangs heeft men de liften naar de koepel moeten vervangen. Toen de vorige staatssecretaris de gerestaureerde koepel in al zijn glorie wilde aanschouwen, is hij met zijn gezelschap vast komen te zitten in de lift naar boven. Men heeft de staatssecretaris moeten bevrijden. Daarop besliste die zes verouderde liften te vervangen.»

Prijskaartje: 540.000 euro.

Ondertussen moeten de dagelijkse gebruikers van het gebouw zich maar behelpen, zo blijkt uit een rondvraag. De ‘alarmdag’ die de Brusselse magistraten afgelopen vrijdag organiseerden, had niet alleen betrekking op de gang van zaken bij Justitie. ‘Ook het Justitiepaleis zelf bevindt zich in een lamentabele staat,’ zegt Luc Maes, eerste voorzitter van het hof van beroep.

Luc Maes «Sinds juli 2014 zijn twee zalen van het hof van beroep onbruikbaar wegens waterschade. Met de stortregens van vorige zomer is er water binnengesijpeld, waardoor een deel van het plafond is ingestort. Gelukkig is dat tijdens de zomervakantie gebeurd, anders waren er misschien slachtoffers gevallen.

»Op de griffie is er al een tijdje sprake van stabiliteitsproblemen: de vloer beeft als je door de gang wandelt. De opmerkingen die ik daarover naar de Regie der Gebouwen stuur, blijven onbeantwoord. De gebruikers van het Justitiepaleis vergaderen om de twee maanden. De Regie mag daarbij aanwezig zijn, maar ik heb ze al een tijdje niet meer gezien.»

‘U weet dat wij wettelijk verplicht zijn duizenden overtuigingsstukken te bewaren,’ vult Luc Hennart, voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg, aan.

Luc Hennart «Al die stukken worden opgeslagen in de kelder, waar er licht noch lucht is en de stank van de bewaringsmiddelen je in het gezicht slaat. De mensen die daar moeten werken, getuigen van veel goede wil. Maar als de arbeidsinspectie er binnenvalt, kunnen we de boel opdoeken.

»Het Justitiepaleis telt acht binnenkoeren. Aan één van die koeren bevindt zich het cellencomplex, waar beschuldigden soms een hele voor- of namiddag moeten wachten voor ze in de zittingszaal worden binnengeleid. Men heeft het soms over middeleeuwse justitie – dat men dáár eens gaat kijken.

»Doordat de ramen niet meer dicht kunnen, waaien in sommige kantoren de papieren van de bureaus. Op de griffie staan emmers om het binnensijpelende water op te vangen. Sommige griffiers hebben hun bureau moeten verplaatsen omdat ze anders helemaal doorweekt zouden zijn. Als u wil, kan ik zo nog een paar uur doorgaan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234