null Beeld

Reportage: 300 jaar grens

In 1713 maakte de Vrede van Utrecht een einde aan anderhalve eeuw godsdienstoorlogen in het westen van Europa. Toen de landkaart herschikt moest worden, stak het blijkbaar niet altijd even nauw, want de huidige grens tussen West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk werd dwars door Nederlandstalig gebied getrokken. Driehonderd jaar later rijdt Kamagurka van Rekkem naar De Panne en gaat hij op zoek naar de identiteit aan weerskanten van de schreve.

td

HUMO Het concept lijkt wel een verlengstuk van ‘De grens’, de rubriek uit ‘Man bijt hond’ waarin je in 2006 en 2007 langs de Belgische grens reed.

Kamagurka «Nu is de aanpak totaal anders. Ten eerste spitsen we ons toe op één bepaalde strook van de grens. Bovendien was die oude rubriek gebaseerd op toevallige ontmoetingen, terwijl voor ‘300 jaar grens’ veel meer research is gebeurd. We wilden de historische achtergrond van de streek schetsen en moesten daarvoor de geschikte plaatsen en mensen bezoeken. Zo was er een man die me te midden van een uitgestrekt veld vertelde dat op die plek ergens in de zeventiende eeuw 50.000 mensen op één dag waren gesneuveld: Nederlanders, Belgen, Fransen, Duitsers, Oostenrijkers… – ik weet niet of je je dat nog herinnert, maar wij hoorden vroeger bij Oostenrijk!»

HUMO Een ander verschil is dat je niet langer op een quad rijdt, maar met een oude Citroën-bestelwagen. Toepasselijk.

Kamagurka «Een saladière noemen ze dat, een slazwierder! Ik bewonder de mensen die daar ooit mee gereden hebben. Je verdraait je arm bijna tijdens het sturen, je hoort jezelf amper nadenken en de helft van de tijd komen de uitlaatgassen van de motor de auto binnen. Als je de ramen niet opendraait, riskeer je een CO-vergiftiging!»

HUMO Is jouw ervaring met grenzen de reden waarom ze jou gevraagd hebben? Of het feit dat je zelf West-Vlaming bent?

Kamagurka «Ze kwamen bij mij terecht nadat ik had meegewerkt aan een Frans-Belgisch kunstproject, waarbij de verloederde douaniershokjes een nieuwe bestemming moesten krijgen. Ik heb het hokje in Adinkerke voor mijn rekening genomen, omdat ik daar vroeger altijd de grens overstak met mijn ouders. Ik dook dan weg in de koffer, om de enorme alcoholkegel van de douaniers niet te ruiken die zonder verpinken vroegen of we geen drank aan te geven hadden. Achteraf hebben die douaniers me bevestigd dat zij geregeld de in beslag genomen drank achteroverkapten.»

HUMO In ‘300 jaar grens’ praat je ook met een douanier. Sterker nog: je confronteert hem met een voormalige beroepssmokkelaar. Een gewaagd experiment?

Kamagurka «Die twee kregen het meteen met elkaar aan de stok. De smokkelaar was een professionele blauwer geweest, zoals ze werden genoemd. En niet alleen in onze contreien, ook rond het IJzeren Gordijn. Overal waar er een grens te vinden was, quoi. Hij was nu al in de tachtig, maar hij had een geweldig gevoel voor humor.»

HUMO De Franse kant van de grens wordt nog steeds Frans-Vlaanderen genoemd. Wordt daar nog Nederlands gesproken?

Kamagurka «Door de oudere mensen wel, en niet eens om folkloristische redenen. Zij spreken een Vlomsch dat ik perfect begrijp, in tegenstelling tot de rest van de crew. De jongeren leren er al lang geen Nederlands meer op school, maar we hebben wel een burgemeester gesproken, een dertiger, die met zijn punkband Sputkalut in het plat Vlaams zingt, om de taal en het verleden in ere te houden.»

HUMO Van een echte taalstrijd is dus geen sprake?

Kamagurka «Nee, maar wat deze documentaire zo interessant maakt, is dat ze ondanks de historische inslag toch erg actueel is. Ook in andere delen van Europa zijn ooit grenzen getrokken die geen rekening hielden met volk of taal, en dat levert soms conflicten op, zoals vandaag in Oekraïne. Maar zover zie ik het in pakweg Godewaersvelde of Hondschoote gelukkig niet komen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234