null Beeld

Reportage: De ketter en de kerkvorst

Afgelopen zomer vertoefden ’s lands meest prominente atheïst Etienne Vermeersch en de spoedig met pensioen gaande aartsbisschop André-Jozef Léonard drie dagen in elkaars gezelschap in het aartsbisschoppelijk paleis te Mechelen, om er te discussiëren over – zoals wijlen Gerard Reve het ooit treffend omschreef – ‘Goddienst, Wijsgeerde en Troep’.

Noud Jansen

De volledige neerslag van die gesprekken is sinds kort te koop in de boekhandel; de gemonteerde versie is vanavond en volgende week te bekijken op Canvas.

Etienne Vermeersch «Twee jaar geleden had ik al eens een debat met monseigneur Léonard gevoerd voor Radio 3 (sic), en dat is me dermate goed bevallen dat ik niet lang hoefde na te denken toen Joël De Ceulaer me vroeg of ik mijn toezegging wilde verlenen aan een nieuwe reeks gesprekken. Natuurlijk, de aartsbisschop en ik hebben over zeer veel zaken een uiteenlopende mening – ik veronderstel dat dat u niet verbaast. Maar wat ik sympathiek vind aan Léonard is dat hij nooit rond de pot draait, en altijd antwoordt op de vragen die je hem stelt. In ‘Reyers laat’ had ik eerder dit jaar een Leuvense kinderoncoloog tegenover me zitten (Stefaan Van Gool, red.), en ik vroeg hem of hij in het geval van terminale sedatie de toestemming van het kind vraagt. Tot drie keer toe heb ik de beste man die vraag gesteld, en tot drie keer toe heeft hij mij geen antwoord gegeven. Wel, dat zul je met Léonard niet tegenkomen. Toen ik hem bijvoorbeeld vroeg of hij letterlijk geloofde dat Jezus uit een maagd zou geboren zijn – want de meeste hedendaagse theologen vatten dat gegeven symbolisch op – antwoordde hij droogweg: ‘Ja, ik geloof dat letterlijk.’ Dat apprecieer ik, dat zo iemand daar eerlijk en open voor uitkomt. Op een bepaald moment had hij het ook over zijn geloof in de apokatastasis – zegt dat woord u iets?»

HUMO Vaagweg.

Vermeersch «De apokatastasis is een theorie van Origenes die stelt dat op het einde der tijden, na het Laatste Oordeel, God aan alle verdoemden vergiffenis zal schenken. Toen ik er hem op wees dat die theorie een ketterij is – ze is veroordeeld door de Kerk – antwoordde hij: ‘Dat klopt. Maar ’t is toch een mooie ketterij.’ (lacht) Kijk: dat vind ik sympathiek, dat hij zoiets geestigs zegt.»

HUMO Léonard staat bekend als een hardliner binnen de Kerk. Terecht, vindt u?

Vermeersch «Ja, ik vind dat wel terecht. Enfin, hij is een hardliner wat de principes betreft; wat de concrete toepassing betreft, komt hij mijns inziens zeer humaan over. Ik geef u een concreet voorbeeld. Op een bepaald moment merkte ik op dat er in zijn kapel een jansenistische afbeelding van de kruisiging hing. Moet ik u uitleggen wat een jansenistisch kruisbeeld is?»

HUMO Moet niet, mag wel.

Vermeersch «Bij een jansenistisch kruisbeeld hangt Jezus met de armen omhoog, wat de gedachte symboliseert dat er slechts zeer weinig mensen gered worden – hangt hij met zijn armen wijd open aan dat kruis, dan veronderstelt dat dat hij iedereen omarmt. Enfin, toen ik Léonard op dat jansenistisch kruisbeeld wees, zei hij: ‘Ik weet het, en ik ben er niet fier op.’ Dat zegt toch iets over een mens, me dunkt.»

HUMO Iets heel anders nog, professor. Onlangs moest ik lachen toen u in een opgenomen ‘Slimste mens’-filmpje verscheen in een boerka waar een ludieke schort onder schuilging.

Vermeersch (verbaasd) «Ah, bon? En wat deed ik daar?»

HUMO U stelde een vraag over de kazen op een pizza quattro formaggi.

Vermeersch «Over de wat op een wát?»

HUMO De kazen op een pizza quattro formaggi.

Vermeersch (denkt na) «Hmm, ja, nu begint er mij toch iets te dagen. Die opnames dateren al van in de zomer, ziet u; ik ben al lang weer vergeten wat ze me toen allemaal hebben laten doen.»

HUMO Wat zijn de vier kazen op een pizza quattro formaggi, professor?

Vermeersch «Dat ik het bij God niet weet.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234