Review: Albert Camus - De Mens in Opstand

Vijftig jaar geleden was een middagje samen Sartre en Camus lezen een prima excuus voor pauwgedrag. Wij mogen weleens fantaseren hoe wij in die jaren, in één of ander morsig café op de Rive Gauche, door 'L'Homme Révolté' zoud...

Vijftig jaar geleden was een middagje samen Sartre en Camus lezen een prima excuus voor pauwgedrag. Wij mogen weleens fantaseren hoe wij in die jaren, in één of ander morsig café op de Rive Gauche, door 'L'Homme Révolté' zouden hebben gebladerd, de zwarte rolkraag in de weelderige schoot van een medestudente gedrapeerd.

Een halve eeuw later leest Camus' in 1951 uitgegeven en nu integraal vertaalde 'De Mens in Opstand' (De Prom) als een cultuurschok. Terwijl de televisie vandaag laat weten dat vier op de tien Britten nog nooit van concentratiekampen hebben gehoord, was Camus in dit lange, geduldige maar scherp geformuleerde essay de wereldbrand nog volop aan het blussen. Hij zwaait (helaas zonder veel uitleg) met inmiddels vergeten communisten en obscure wapenfeiten uit de Franse en de Russische Revolutie. Dat de wereld en haar helden ondertussen van aangezicht veranderd zijn, is een understatement.

Wie Camus alleen kent van 'De Vreemdeling' zal verrast zijn: 'De Mens in Opstand', een aanklacht tegen de catastrofale gevolgen van élke revolutie, is veel minder zwaarmoedig, maar tegelijk ook moeilijker en abstracter. De niet-nihilistische mens, betoogt Camus, revolteert wanneer hij geconfronteerd wordt met onrecht, en wil desnoods zijn leven geven om dat onrecht te bekampen. Op zulke momenten voelt hij zich het meest verbonden met zijn medemens. Maar wanneer de opstand een doel op zich wordt, ontaardt die in de revolutie: een onbegrensde jacht op macht, die eindigt in het massagraf. Camus pleit daarom voor matigheid, menselijkheid en eerlijkheid: niet bepaald swingende concepten - en misschien juist daarom blijft 'De Mens in Opstand' een sterk, moedig en hoopgevend boek, ook in het Westen van na de Muur.

'De Mens in Opstand' betekende tevens de breuk met kompaan en über-existentialist Jean-Paul Sartre: in een tijd waarin het stalinisme veroordelen gelijkstond met het Amerikaanse imperialisme verdedigen, werd Camus' scherpe kritiek op de Sovjet-Unie op hoon en venijn onthaald. Sartre beschuldigde de latere Nobelprijswinnaar van 'filosofische incompetentie', Camus sloeg terug met een sneer over 'critici die ooit alleen hun stoel in de richting van de geschiedenis hebben verplaatst'. Het zou nooit meer goed komen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234