null Beeld

Review: Annejet Van der Zijl - Anna. Het leven van Annie M.G. Schmidt

De mannelijke helft van de Gentse pop-terreurcel Nid & Sancy - Nid, neem ik dus aan - leest uitsluitend biografieën: 'Waarom zou je iets lezen dat niet echt gebeurd is als je zoveel kan lezen dat wél echt gebeurd is?' Daar zit misschien...

Bart Vanegeren

De mannelijke helft van de Gentse pop-terreurcel Nid & Sancy - Nid, neem ik dus aan - leest uitsluitend biografieën: 'Waarom zou je iets lezen dat niet echt gebeurd is als je zoveel kan lezen dat wél echt gebeurd is?' Daar zit misschien iets in, maar ook weer niet zo verschrikkelijk veel. Zelf begin ik in regel alleen aan een echt gebeurde biografie als ik eerst alle niet echt gebeurde boeken van de hand van het onderwerp van die biografie gelezen heb.

Van zolang ik me kan herinneren ligt Annie M.G. Schmidt me na aan het hart: als kind ben ik bezweken voor de avonturen van Jip en Janneke, Otje, Pluk van de Petteflet en naderhand is de liefde voor Schmidts rebellenclub nooit bekoeld. Kwijlend van de voorpret heb ik me dan ook gestort op 'Anna. Het leven van Annie M.G. Schmidt' van Annejet van der Zijl, die eerder al blijk gaf van een voorliefde voor krasse dames met een anarchistische inborst: de gewezen HP/De Tijd-journaliste debuteerde vier jaar geleden met 'Jagtlust', het verhaal van het lustoord van F. Harmsen van Beek.

Het begin van 'Anna' zet meteen de toon: Anna Maria Geertruida Schmidt krijgt van haar ouders dezelfde naam als haar twee oudere zusjes - de eerste levenloos ter wereld gekomen, de tweede kort na haar derde verjaardag gestorven aan leukemie. Haar leven lang zou Schmidt geplaagd worden door allerhande kommer en kwel, verzwaard door het gevoel zich te moeten bewijzen voor drie. Op school werd ze gepest en gemeden door klasgenootjes ('Ik was een uitgestotene, een prop bruin pakpapier tussen het leliënboeket, een gekke fluittoon in een plechtige treurmars'), haar puberteit was hels ('Tweemaal per week nam ik me voor om mij als blanke slavin te melden voor Rio de Janeiro'), als twintiger beleefde ze jaren vol 'diep verdriet, vernederingen, gekwetstheid', tot ze strandde als vroegoude, gezette bibliothecaresse die niet aan de man geraakt was - het zadelde Schmidt op met een levenslang verlangen aardig gevonden te worden, al wilde ze tegelijk de rest van de wereld toch liever op enige afstand houden.

Die dubbelheid bleef op haar drukken, zelfs toen de 36-jarige Schmidt na de bevrijding openbloeide als schrijfster. In gedichten maakte ze het gekke gewoon door het perfect te laten rijmen, in kinderboeken als 'Ik ben lekker stout' etaleerde ze anarchie in kinderschoentjes. Stampen in een plas was stampen naar het gezag. Met een overrompelende vanzelfsprekendheid schreef ze een alternatieve, vrolijke wereld tot leven - voor kinderen, maar ook voor zichzelf. Zij had immers altijd binnen de lijntjes gekleurd, uit angst voor haar moeder, die bij momenten meer dominatrix dan domineesvrouw was.

Toen de roem haar op de nek viel, kreeg Schmidt een nieuw korset aangemeten: ze werd nationaal bezit, reservekoningin, iedereens grootmoeder. Oma aan de top. Lijdzaam speelde ze in het openbaar de rol van Annie, de schrijfster, en verborg Anna, de mens. Van der Zijls boek heet 'Anna'; de biografe concentreert zich op de vrouw achter de publieke persoon. Daar weet ze veel nieuws en beklijvends over boven te spitten: zowel in leven als in werk mixte Schmidt baanbrekend vroeg de zogenaamd hoge en de zogenaamd lage cultuur; haar productiefste periode ging gepaard met geluk in de liefde; deadlines zegenden haar met een vitalisme dat haar eigen toon en stem forceerde; op latere leeftijd maakte haar bitse botheid in de dagelijkse omgang slachtoffers; na het feest voor haar 84ste verjaardag slikte ze een euthanasiepil voor ze naar bed ging.

'Anna' leest als een roman - dat is uiteraard de verdienste van het leven van Annie M.G. Schmidt, al heeft Van der Zijl het er ook zeer gretig naar gemaakt. Zo hoort het, de biografe bewijst dat de schrijfster zelf in de bundel jeugdherinneringen 'Wat ik nog weet' pas écht aan de haal ging met de feiten. In 'Anna' is echt gebeurd net zo spannend verteld als verzonnen, en bovendien zo doordrongen van de geschiedenis van een eeuw dat op de achtergrond het portret van het twintigste-eeuwse Nederland ontstaat. Je zou Nid zowaar gelijk gaan geven.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234