null Beeld

Review: Aphex Twin - Syro

Fuck! En ook wel: hoera! ‘Syro’, de eerste plaat van Aphex Twin in dertien jaar (het puin van de Twin Towers smeulde nog na toen z’n vorige plaat ‘Drukqs’ verscheen), is misschien niet geboren uit noodzaak, maar wél uit oprechte generositeit. ‘

'Platen uitbrengen interesseert me niet,’ herhaalde Richard D. James onlangs nog eens tegenover Rolling Stone, een mantra die hij al sinds de nineties verkondigt: ‘I just like making the stuff.’ Pas toen fans vorig jaar een Kickstarter-campagne op het getouw zetten om het nooit uitgebrachte ‘Caustic Window’ uit 1994 alsnog het levenslicht te doen zien, raakte hij naar eigen zeggen ontroerd: ‘Ik mag graag denken dat ik niet zo van fans houd – ’t lijkt me ongezond om voortdurend anderen gelukkig te willen maken. Maar toen kwam die actie, en ze leken er zo verdomd blij mee! Ontkennen had geen zin meer: er zaten dus écht mensen te wachten op nieuw werk van me.’

Waarop James in zijn koffer graaide, twaalf tracks bij elkaar paste en voorzichtig polste of Steve Beckett, labelbaas van Warp, misschien interesse had in een nieuwe Aphex-plaat (‘Ik verwachtte dat hij zou zeggen: ‘Sorry mate, niemand koopt nog platen.’) De rest van het verhaal kent u: een zeppelin in het zwerk boven Londen, Aphex-graffiti in de straten van New York, cryptische berichten op het internet, en dat alles voor de belangrijkste elektronicarelease van het decennium.

Maar omdat u ons het type lijkt dat zweert bij hamvragen: slaat ‘Syro’ ook gensters? Nou, nee. En toch weer wél. Volgt u even?

The first cut is the deepest, sowieso. Wie zijn of haar eerste elektronische snijwonden opdeed aan het werk van pakweg Skrillex, zal ‘Syro’ slechts matig opwindend vinden. Kan moeilijk anders: vergeleken bij een ritje in zo’n wilde, middelpuntvliedende kermisattractie die je maag en longen van plaats doen verwisselen, lijkt ‘Syro’ veelal op een ouderwets ritje in de rups (o, die sirene, nét voor het zeil over de wagentjes gedrapeerd werd!).

Ook wie z’n first cuts opdeed aan James’ oudere werk, zal hoogstens bedwelmd raken, of met mistige blik terugdenken aan de tunes die hij in de jaren negentig met jaloers makend gemak uit z’n mouw schudde – z’n bijnaam luidde niet voor niks ‘de Mozart van de techno’. Didgeridooklanken over opzwepende technobeats (‘Digeridoo’). Uit elkaar vallende breakbeats, slechts samengehouden door het verduurde elastiekje van een Michael Nyman-achtige minisymfonie (‘Boy/Girl Song’). Prachtige ambient die je, ook al luisterde je ernaar in de vertrouwdheid van je woonkamer, deed kokhalzen van onbehagen – of huilen van ontroering, je had geen idee hoe het kwam (het volledige ‘Selected Ambient Works II’). Withete ketelslagerij, overgoten met de verklankte dagdromen van een ontsnapte psychopaat (‘Come to Daddy’). Dwarse popmuziek uit 2035, door een natuurwetenschappelijke glitch in het verkeerde tijdvak beland, alwaar ze onherstelbare schade aanricht (‘Windowlicker’). Kortom: voor de meest opwindende muziek moest men – ooit – bij Aphex Twin zijn.

Maar hadden we u geen ‘en toch’ beloofd? Komt-ie: en toch is ‘Syro’ ons nu al lief. Omdat, alle technologische vooruitgang ten spijt, niemand beter Aphex doet dan Aphex zelf. Alle tracks klinken alsof ze met geblutste bouten in elkaar werd gezet: drummachines rochelen, analoge synths zuchten – de tocht mag dan al door z’n kasteel waaien, alleen hij zwaait er de plak. Niemand die met meer schwung en je-m’en-foutisme twaalf ideeën in één nummer stopt, en er toch in slaagt ze in elkaar te laten overvloeien, als in een natuurdocumentaire uit de seventies – zie bijvoorbeeld ‘4 bit 9d api+e+6’ (naar verluidt verwijzen de titels naar de apparatuur waarmee de tracks zijn gemaakt). Of in het geval van ‘XMas_EVET10’, een nummer dat al jaren op het internet circuleert: twaalf ideeën, dertien ongelukken, maar James weet de luisteraar wél tien minuten lang mee te slepen, enerveren én ontroeren. In ‘Produk 29’ en ‘CYRCLONT14’ trapt hij vrolijk balletjes op het privéterrein van z’n generatiegenoot en oude vriend Squarepusher: heerlijke futuristische jazzfunk met feilloos gesyncopeerde ADHD-beats. ‘CYRCLONT6A’ schiet vijf, zes kanten tegelijk uit – acid, kermisblieps, musique concrète, breakbeats et al. – maar blijft wél aan de ribben kleven. ‘180db_’ is perfect getimede comic relief: hooversynths dartelen over een infernale dreun, met een air van ‘wie doet mij wat?’

‘Syro’ sluit af met ‘aisatsana’ (De naam van z’n Russische vrouw Anastasia, maar dan omgekeerd), de minimale pianotrack die James in 2012 speelde in het Barbican Centre in Londen – op een van op afstand bediende vleugelpiano die aan kabels over het podium zweefde. Klinkt arty, maar ’t is niks minder dan bloedmooi: alsof hij bij het krieken van de dag, z’n hoofd nog in de ban van de demonen van de nacht, wat op z’n piano tokkelt, terwijl buiten vogels kwetteren.

Zouden we ‘Syro’ eigenlijk missen, mochten we ons exemplaar morgen kwijtspelen? Hell, yes. Zouden we er een nieuw gaan kopen? Ongetwijfeld.

Tot slot nog één citaat uit voornoemd interview in Rolling Stone: ‘Nu ik weet dat ze me nog niet vergeten zijn: ik heb thuis nog een paar duizend tracks als deze liggen, misschien moet ik ze allemaal uitbrengen.’ Gewoon dóén.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234